TS.BS Nguyễn Thị Mai Ngọc (Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, dữ liệu thực tế cho thấy tới 80% người cao tuổi mắc ít nhất một bệnh nền và gần 70% phải sống chung với từ hai bệnh mạn tính trở lên. Trong đó, phổ biến nhất là tăng huyết áp (khoảng 60%) và rối loạn mỡ máu (khoảng 50%).
Sự “bắt tay” của các bệnh lý này khiến hệ tim mạch của người già trở nên mong manh, dễ tổn thương hơn trước các biến cố nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
Theo các số liệu thống kê lâm sàng toàn cầu, nguy cơ biến cố tim mạch do xơ vữa tăng nhanh theo tuổi:
- Ở nhóm 40–45 tuổi: khoảng 1,9/1.000 người/năm
- Ở nhóm 66–70 tuổi: tăng lên 12,7/1.000 người/năm
- Trên 75 tuổi: gần 30/1.000 người/năm
“Điều này có nghĩa, ở tuổi ngoài 75, nguy cơ gặp các biến cố như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ có thể cao gấp khoảng 5 lần so với tuổi 50”, TS Ngọc nhấn mạnh.
Đáng nói, nhiều trường hợp diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra biến cố nặng.
“Thủ phạm” không chỉ là yếu tố nguy cơ
Một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn tới xơ vữa động mạch – nền tảng của các bệnh tim mạch nguy hiểm – chính là LDL-C (cholesterol “xấu”).
Theo các nghiên cứu y học lớn, LDL-C không chỉ là yếu tố nguy cơ mà còn trực tiếp tham gia hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch. Khi tích tụ theo thời gian, các mảng này có thể gây hẹp, tắc mạch hoặc vỡ ra, dẫn tới nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Dữ liệu cho thấy, chỉ cần giảm 1 mmol/L LDL-C có thể:
- Giảm 23% biến cố mạch vành chính
- Giảm 17% nguy cơ đột quỵ
Một điểm đáng chú ý: dù tỷ lệ giảm nguy cơ tương đối là như nhau ở mọi lứa tuổi, nhưng người cao tuổi lại hưởng lợi nhiều hơn về mặt “tuyệt đối”. Lý do là nhóm này vốn có nguy cơ nền cao hơn, nên mỗi can thiệp đúng thời điểm đều mang lại hiệu quả rõ rệt hơn.
Theo các khuyến cáo quốc tế, bảo vệ tim mạch cần được thực hiện theo hai hướng:
Dự phòng tiên phát (chưa có biến cố): Ở người trên 70–75 tuổi, việc điều trị hạ mỡ máu cần được cá thể hóa, dựa trên thể trạng, bệnh đi kèm và kỳ vọng sống. Không phải ai cũng cần dùng thuốc ngay, nhưng cần được đánh giá nguy cơ đầy đủ.
Dự phòng thứ phát (đã có biến cố): Với những người từng bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ…, việc sử dụng statin hoạt lực cao là bắt buộc, không phân biệt tuổi tác, nhằm ngăn tái phát.
“Can thiệp càng sớm, lợi ích càng lớn. Đừng đợi đến khi đã có biến cố mới bắt đầu điều trị”, TS Ngọc khuyến cáo.
Nỗi lo tác dụng phụ: Có đáng ngại?
Tâm lý e ngại thuốc hạ mỡ máu, đặc biệt là statin, vẫn còn phổ biến ở nhiều người bệnh, nhất là lo ảnh hưởng đến gan, thận.
Tuy nhiên, các phân tích gộp từ hàng chục thử nghiệm lâm sàng với hơn 170.000 bệnh nhân cho thấy: Tỷ lệ tác dụng phụ là rất thấp; Không khác biệt có ý nghĩa so với nhóm không dùng thuốc.
Đối với người có bệnh thận mạn, y văn khuyến cáo ưu tiên các statin có tỷ lệ đào thải qua thận rất thấp (dưới 2%) như atorvastatin. Ưu điểm là không cần chỉnh liều theo chức năng thận, giúp đảm bảo an toàn khi dùng lâu dài.
Theo TS Ngọc, chăm sóc tim mạch ở người cao tuổi không đơn thuần là kê đơn thuốc, mà cần một chiến lược toàn diện:
- Tầm soát định kỳ các yếu tố nguy cơ
- Kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết
- Duy trì chế độ ăn lành mạnh, vận động phù hợp
- Tuân thủ điều trị và tái khám đều đặn
“Hiểu đúng nguy cơ, điều trị đúng thời điểm và kiên trì theo dõi chính là chìa khóa giúp người cao tuổi sống khỏe, giảm thiểu biến cố và tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét, việc chủ động bảo vệ trái tim không chỉ là câu chuyện của riêng người bệnh, mà còn là trách nhiệm của mỗi gia đình.
Ngọc Minh
