Gia đình bạn có phải cũng như vậy?
Mỗi dịp lễ Tết chẳng có ai ghé thăm, cuối tuần trên bàn ăn chỉ có vợ chồng, con cái. Nhóm chat gia đình quanh năm im lặng, bạn bè rủ họp lớp thì tin nhắn thường xuyên rơi vào trạng thái đã đọc nhưng không trả lời. Đừng vội gắn cho mình cái mác sống khép kín.
Một khảo sát được thực hiện trong năm 2026 cho thấy có tới 73% người trưởng thành trẻ và trung niên cho biết họ sẽ cắt giảm đáng kể việc thăm hỏi, qua lại với họ hàng, trong khi hơn 62% người trong độ tuổi 18-35 tại các thành phố lớn đang ở trạng thái được gọi là “đoạn thân” – chủ động giảm hoặc cắt bớt quan hệ họ hàng.
Ngày càng có nhiều gia đình không còn những cuộc ăn uống, tụ tập hay thăm hỏi thường xuyên. Đằng sau sự thay đổi ấy là 3 thực tế đáng suy ngẫm mà nhiều người thường bỏ qua.
1. Khi những cuộc gặp gỡ biến thành áp lực, người ta bắt đầu muốn giữ khoảng cách
Ngày trước, một cuộc ghé thăm có thể bắt đầu bằng đĩa thịt nhà làm, ấm trà và vài câu chuyện gia đình. Còn ngày nay, không ít cuộc gặp vừa ngồi xuống chưa được bao lâu đã bắt đầu bằng những câu hỏi về lương bao nhiêu, mua nhà chưa, có người yêu chưa, bao giờ cưới, khi nào sinh thêm con... 64,2% người trẻ thừa nhận gặp tình trạng “khựng lại trong giao tiếp”, tức có cảm giác lo lắng, áp lực hoặc không biết phải ứng xử thế nào trong các tình huống xã hội.
Chưa kể, những cuộc gặp gỡ ấy còn có một "chi phí" rất thực tế. Theo số liệu được bài viết dẫn lại, 42% người trẻ dành hơn 15% thu nhập mỗi tháng cho các khoản chi tiêu mang tính xã giao, đối nhân xử thế.
Khi bàn ăn trở thành nơi để so sánh, khi họ hàng vô tình biến thành những "người phỏng vấn" luôn muốn biết cuộc sống của người khác đang ở đâu, ngày càng nhiều người bắt đầu tự hỏi: Thời gian này, số tiền này và cả tâm trạng này, nếu dành cho gia đình nhỏ của mình, chẳng phải sẽ dễ chịu hơn sao?
Có một điều khá phức tạp trong tâm lý con người: chúng ta có thể dễ dàng chấp nhận việc một người xa lạ bất ngờ giàu lên, nhưng lại khó tránh khỏi cảm giác so sánh khi một người quen biết, một người họ hàng gần gũi sống tốt hơn mình. Vì thế, những gia đình không còn thường xuyên qua lại chưa chắc đã là những gia đình lạnh lùng. Có thể họ chỉ đã từng tổn thương và dần học được cách dùng khoảng cách để bảo vệ sự bình yên của mình.
2. Khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng lớn
Một nguyên nhân khác thường bị bỏ qua là sự khác biệt trong quan niệm sống giữa các thế hệ.
Những người trung niên và cao tuổi vẫn coi việc thăm hỏi, tụ họp họ hàng là một phần quan trọng của đời sống gia đình. Trong khi đó, với nhiều người trẻ, ba nhu cầu ngày càng được đặt lên hàng đầu là: thoải mái, yên tĩnh và không phải tự làm mình mệt mỏi vì các mối quan hệ. Hai thế hệ cùng ngồi trên một bàn ăn nhưng có thể mong muốn những điều hoàn toàn khác nhau.
Người lớn tuổi muốn chia sẻ kinh nghiệm sống, muốn con cháu gần gũi và nghe lời khuyên. Người trẻ lại mong được tôn trọng không gian riêng và ranh giới cá nhân.
Khi không thể tìm được tiếng nói chung, đôi khi mỗi người giữ một khoảng cách vừa phải lại là cách để cả hai bên cùng dễ chịu.
3. Sự thay đổi của xã hội khiến cách duy trì quan hệ cũng thay đổi
Đây có lẽ là nguyên nhân căn bản nhất nhưng lại dễ bị bỏ quên.
Tỷ lệ đô thị hóa đồng nghĩa với việc cấu trúc gia đình truyền thống dần thay đổi. Người trẻ không còn sống trong cùng một làng, một khu phố với cha mẹ, anh chị em và họ hàng như thế hệ trước. Giữa những người thân có thể là khoảng cách của vài thành phố. Ngày trước, sang nhà cậu, nhà dì có thể chỉ mất vài phút đi bộ. Bây giờ, một chuyến thăm họ hàng có thể phải tính cả thời gian đi tàu cao tốc, số ngày xin nghỉ làm và chi phí ăn ở.
Không chỉ con người trở nên dịch chuyển nhiều hơn, mà cả cách sống cũng thay đổi.
Trước đây, làm ruộng, dựng nhà, cưới hỏi, ma chay đều cần đến sự chung tay của họ hàng, làng xóm. Ngày nay, nhiều nhu cầu trong cuộc sống có thể được giải quyết bằng dịch vụ và các quy tắc, thiết chế xã hội. Khi không còn phải dựa quá nhiều vào mạng lưới quan hệ để tồn tại, những ràng buộc mang tính “tình cảm - nghĩa vụ” cũng dần nhẹ đi.
Trong khi đó, áp lực công việc ngày càng lớn. Nhiều người dành phần lớn thời gian cho công việc, cuối tuần chỉ muốn ngủ thêm một chút và ở bên gia đình. Người ở tuổi trung niên lại phải cùng lúc chăm sóc cha mẹ già, nuôi dạy con cái, xoay xở với công việc và tài chính.
Ai cũng có những mối bận tâm riêng. Không phải ai cũng còn đủ thời gian và năng lượng để duy trì một mạng lưới quan hệ xã hội rộng và phức tạp như trước.
Không thường xuyên tụ họp không có nghĩa là cô đơn
Nhiều người vẫn nghĩ: "Không qua lại với họ hàng, không tụ tập bạn bè thì còn ai bên cạnh?". Nhưng thực tế, cách người trẻ xây dựng các mối quan hệ đang thay đổi.
Một khảo sát của China Youth Daily cho thấy 72,6% người trẻ được hỏi có những mối quan hệ kiểu “bạn đồng hành” trong cuộc sống, chẳng hạn bạn ăn uống, bạn chơi game, bạn tập thể thao hay bạn đồng hành khi đi du lịch. 64,82% sinh viên có phạm vi giao tiếp tương đối hạn chế, nhưng điều đó không đồng nghĩa họ cô đơn. Họ đang lựa chọn một kiểu giao tiếp nhẹ nhàng hơn, không đòi hỏi phải đầu tư quá nhiều cảm xúc và trách nhiệm.
Đó có thể xem là một “vùng đệm” xã hội do thời đại mới tạo ra, giúp người trẻ có cảm giác kết nối mà không phải chịu quá nhiều ràng buộc từ những mối quan hệ truyền thống.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hai kiểu “không giao tiếp”.
Một kiểu là chủ động sàng lọc: cắt bớt phần lớn những cuộc gặp khiến mình mệt mỏi, nhưng vẫn giữ lại những mối quan hệ thực sự quan trọng.
Kiểu còn lại là đóng cửa hoàn toàn với tất cả mọi người.
Nếu lựa chọn đầu tiên có thể là sự tỉnh táo, thì lựa chọn thứ hai lại đáng để lưu tâm. Bởi điều mà những gia đình không còn thường xuyên tụ họp thực sự muốn loại bỏ có lẽ không phải là tình thân, mà là những cuộc gặp đầy so sánh, dò xét, chuyện phiếm và khiến mọi người trở về nhà với cảm giác mệt mỏi.
Họ vẫn có thể giữ liên lạc với những người thân ở xa, mỗi năm gặp nhau một vài lần, hỏi han vừa đủ. Với những người sống cùng một nhà, họ chọn cách dành thời gian cho nhau bằng những điều giản dị hơn: cuối tuần cùng đi siêu thị, nấu một bữa cơm, đưa con đi chơi hoặc ngồi cạnh nhau trên sofa sau một ngày dài.
Thế hệ trẻ hôm nay không hẳn đã mất đi tình người. Có lẽ họ chỉ đang chuyển tình người từ những bàn tiệc họ hàng xa xôi về lại phòng khách của chính gia đình mình.
Bảo Tín (Theo QQ)
