"Ổ chuột" giữa Gangnam
Giữa lòng Seoul, tại khu Gangnam vốn nổi tiếng xa hoa, cuộc sống của bà Lee Chang-wol lại hoàn toàn trái ngược với hình ảnh hào nhoáng mà thế giới từng biết đến qua ca khúc Gangnam Style.
Ở tuổi 85, bà Lee đã sống gần 40 năm trong một căn nhà tạm chật hẹp chỉ vỏn vẹn một phòng, thậm chí không có nhà vệ sinh. Nơi bà sinh sống là Guryong, một khu "ổ chuột" rộng khoảng 287 nghìn mét vuông, lọt thỏm giữa những tòa nhà cao tầng hiện đại và khu dân cư của giới siêu giàu Hàn Quốc.
Sự đối lập tại đây đặc biệt rõ nét khi giá một căn hộ ba phòng ngủ trong khu vực có thể lên tới khoảng 2,6 triệu USD (khoảng 68 tỷ đồng), trong khi những người như bà Lee vẫn phải vật lộn với điều kiện sống thiếu thốn cơ bản.
Chính quyền thành phố hiện đang thúc đẩy kế hoạch giải tỏa khu ổ chuột để phát triển đô thị. Theo đó, bà Lee được đề nghị khoản đền bù khoảng 3.300 USD (khoảng 84 triệu đồng) cho căn phòng của mình, kèm yêu cầu phải rời đi trước giữa tháng 6, nếu không sẽ bị cưỡng chế.
Tuy nhiên, bà đã từ chối đề nghị này.
“Tôi không biết mình sẽ đi đâu khi rời khỏi nơi này. Chỉ riêng việc sống qua ngày thôi đã đủ khó khăn rồi” bà chia sẻ.
Câu chuyện của khu Guryong phản ánh rõ nét khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn tại Seoul, đồng thời cho thấy những khó khăn mà người thu nhập thấp phải đối mặt trong hành trình tìm kiếm một chỗ ở ổn định giữa đô thị đắt đỏ bậc nhất châu Á.
Người Hàn Quốc thường dồn toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời để mua nhà, bởi giá bất động sản, đặc biệt tại Seoul, đã tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập. Trong đó, giá căn hộ tại Gangnam tăng nhanh và cao nhất. Việc sở hữu một căn hộ ở Gangnam gần như đồng nghĩa với sự giàu có và một khoản đầu tư khôn ngoan.
Vào một ngày tháng 3 gần đây, bà Lee lần theo một con hẻm hẹp đến mức người đi phải xếp hàng một, cúi đầu tránh mái tôn rách và những dây điện chằng chịt buông thõng từ các căn lều thấp hai bên. Dựa vào khung tập đi, bà chậm rãi tiến về căn nhà không cửa sổ của mình, nơi chỉ có thể ra vào qua một lối nhỏ chật chội rộng vài bước chân, đồng thời cũng là khu bếp và chỗ sinh hoạt cá nhân.
Ngay phía bên kia con đường 8 làn xe, sừng sững trên đầu khu làng của bà là những dãy chung cư mới sáng bóng, tạo nên sự đối lập rõ rệt giữa hai thế giới.
“Chúng tôi đã sống ở đây 40 năm. Hãy công nhận điều đó!”
Khi màn đêm buông xuống, những tòa tháp cao tầng rực sáng, trong khi Guryong chìm trong bóng tối, chỉ le lói ánh đèn yếu ớt từ một vài căn lều và cây thánh giá neon đỏ phát sáng từ một nhà thờ trong làng. Khói từ rác đốt và than tổ ong lặng lẽ bay lên, phủ một lớp mờ đục lên khu ổ chuột.
Từ năm 2023, chính quyền Seoul đã yêu cầu 1.107 hộ dân sinh sống trái phép tại đây, nhiều người đã ở suốt hàng chục năm, phải di dời. Hàng trăm hộ đã rời đi đến các khu nhà ở tạm được trợ cấp, trong khi thành phố cam kết sẽ dành một phần trong số 3.800 căn hộ dự kiến xây dựng tại đây để cho chính những cư dân cũ thuê lại.
Tuy nhiên, vẫn còn hàng trăm người ở lại, yêu cầu điều kiện đền bù tốt hơn. Một số cho rằng khoản bồi thường cho những căn lều hiện tại quá thấp, không đủ để chi trả tiền thuê các căn hộ mới sau khi khu vực được tái phát triển.
Chính quyền đã dán thông báo khắp Guryong, kêu gọi người dân rời đi. Đáp lại, cư dân dựng một tháp canh ngay lối vào làng, treo dày đặc các biểu ngữ phản đối với màu đỏ, đen và vàng.
“Chúng tôi đã sống ở đây 40 năm. Hãy công nhận điều đó!” một người dân lên tiếng.
Trong mắt một số người, cư dân Guryong là những người chiếm đất trái phép, “giữ” một khu đất vàng làm con tin. Nhưng với những người khác, họ là biểu tượng của tầng lớp bị bỏ lại phía sau trong quá trình tăng trưởng kinh tế thần tốc của Hàn Quốc, đang đấu tranh cho cơ hội cuối cùng được sở hữu một mái nhà ngay trên mảnh đất mà chính họ đã góp phần hình thành.
Ngôi làng này xuất hiện khi Hàn Quốc tiến hành dọn dẹp các khu ổ chuột ở trung tâm Seoul, phía bên kia sông Hàn, trong quá trình chỉnh trang đô thị để chuẩn bị đăng cai 1988 Summer Olympics. Khi đó, các cộng đồng nghèo đã xảy ra xung đột dữ dội với các nhà phát triển, những người mang theo máy móc hạng nặng, cảnh sát chống bạo động, thậm chí cả xã hội đen. Một số người bị buộc di dời đã tìm đến cái chết.
Sau đó, chính phủ buộc phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển sang đưa ra các chính sách đền bù cho những người bị thu hồi nhà ở.
Những người vô hình trên giấy tờ
Xa trung tâm, các khu ổ chuột mới mọc lên tại những vùng chưa được phát triển. Người dân chiếm đất dựng nên những căn lều tạm bằng vật liệu tận dụng, đôi khi có sự cho phép của chủ đất, nhưng phần lớn là không. Giới đầu cơ cũng xuất hiện, dựng trái phép những căn nhà thô sơ rồi bán lại cho người mới đến. Khi rời đi, những người chiếm đất cũng bán lại nơi ở của mình, hình thành nên một thị trường nhà ở phi chính thức.
Tuy nhiên, chính quyền Seoul từ chối đăng ký các căn nhà tại những khu ổ chuột mới này nhằm ngăn cư dân có cơ sở pháp lý để yêu cầu bồi thường nếu khu vực bị tái phát triển. Trong thời gian diễn ra Thế vận hội Mùa hè 1988, thành phố thậm chí còn dựng các tấm chắn để che khu Guryong khỏi tầm nhìn.
“Họ bị biến thành vô hình trên giấy tờ, dù thực tế vẫn sống ở đó,” bà Lim Mi-ri, một nhà nghiên cứu độc lập về lịch sử Guryong, cho biết.
Một số cư dân đã đệ đơn kiện nhằm buộc chính quyền công nhận các căn lều của họ là nơi ở hợp pháp. Nếu được chấp nhận, họ sẽ có quyền pháp lý để được phân một căn hộ trong dự án mới và tiếp cận các khoản vay ngân hàng.
“Nếu nơi chúng tôi sống suốt bao năm qua không được coi là nhà ở của con người, vậy chúng tôi là gì?” bà Lee bức xúc.
Chính quyền thành phố cũng không cung cấp các dịch vụ cơ bản. Điện và nước chỉ được kéo đến đầu làng, buộc các gia đình phải tự đấu nối chằng chịt bên trong khu dân cư. Mỗi khi trời mưa, các con đường biến thành bùn lầy.
“Có lần con gái tôi đi học về và nói rằng bạn cùng lớp đã đổ rác lên bàn của nó, vì họ bảo gia đình tôi sống trong bãi rác,” ông Kim Young-gi, 91 tuổi, kể lại.
Dù vậy, những người nghèo nhất thành phố vẫn tiếp tục tìm đến đây. Bị phần còn lại của Seoul xa lánh, Guryong dần hình thành một cộng đồng riêng với đầy đủ cửa hàng tạp hóa, tiệm làm tóc, cửa hàng kim khí, nhiều nhà thờ và cả một “hội đồng tự quản” từng phục vụ tới 10.000 cư dân vào những năm 1990. Người dân mưu sinh bằng các công việc như rửa bát thuê, lao động thời vụ hay thu gom rác.
Trong một cuộc họp hội đồng năm 1994, họ từng cam kết sẽ “làm việc chăm chỉ” để “con cái không phải thừa hưởng cảnh nghèo khó của chúng tôi”, theo biên bản cuộc họp. Những năm đầu, khi lực lượng chức năng đến cưỡng chế, người dân thậm chí đã ném chất thải để chống trả.
Ngày nay, Guryong chỉ còn là phiên bản thu nhỏ so với trước. Nhiều mái nhà đã sụp xuống, cỏ dại mọc um tùm nuốt chửng các lối đi. Những con quạ từ các ngọn đồi gần đó bay xuống, đậu trên đồ đạc bỏ hoang và rác thải. Tuy nhiên, khu làng vẫn giữ nguyên dáng vẻ cũ kỹ.
Những nhà vệ sinh tạm được dựng rải rác cho những người như bà Lee, khi căn nhà của họ quá nhỏ để có thể bố trí nhà vệ sinh bên trong. Trước các bức tường là những chậu trồng rau, bình gas nấu ăn và các chồng than tổ ong mới lẫn đã qua sử dụng. Mái nhà được che bằng bông thủy tinh và bạt nhựa, cố định bằng những chiếc lốp xe cũ.
Chính những vật liệu dễ cháy này khiến khu làng thường xuyên đối mặt nguy cơ hỏa hoạn. Một vụ cháy vào tháng 1 vừa qua đã thiêu rụi một phần khu vực, buộc 180 người phải sơ tán.
Bà Ko Jae-ok, 86 tuổi, một nữ hộ sinh đã nghỉ hưu, cho biết bà đã tiết kiệm từng đồng, cả đời chỉ đi taxi đúng ba lần. Bà từng dùng một phần tiền tích cóp để mua tiền xu hiếm và giấu dưới sàn nhà. Tuy nhiên, tất cả đã biến mất sau vụ cháy thiêu rụi căn nhà của bà.
“Tôi không giữ lại được bất cứ tài sản nào,” bà Ko nói trong nước mắt. Hiện bà đang sống trong một khu trú ẩn tập thể trong làng.
Trong khi đó, ông Baek Su-hyeon, 66 tuổi, gầy gò và đã rụng nhiều răng, đang ngủ trong một chiếc lều gần căn nhà bị cháy. Ông từ chối đề nghị nhận 4.000 USD (khoảng 100 triệu đồng) để chuyển đến nhà thuê, cho rằng mình không đủ khả năng chi trả lâu dài.
“Chẳng khác gì tước đi nơi nương náu cuối cùng của chúng tôi.” ông nói.
Nguồn: The New York Times
Phạm Trang
