NI: Ông Putin chưa hết việc! Điểm nóng mới bùng nổ, Nga sắp mất Chechnya?

Tạp chí National Interest (Mỹ) đăng bài viết có tiêu đề "Nga sắp mất Chechnya?"

Theo bài viết, như thể Tổng thống Nga Vladimir Putin chưa phải đối mặt với đủ vấn đề. Cuộc chiến tại Ukraine diễn biến không thuận lợi, nền kinh tế tiêu dùng rơi vào suy thoái, còn các UAV từ Ukraine đang nhắm vào năng lực xuất khẩu dầu của Nga – nguồn thu vốn được hưởng lợi từ việc giá dầu tăng do xung đột Mỹ–Israel với Iran.

Và giờ đây, Chechnya – khu vực vốn luôn bất ổn – có nguy cơ tạo thêm rắc rối cho Moscow.

Khu vực thuộc Bắc Caucasus này từ lâu vốn được xem là một trong những địa bàn nhạy cảm nhất trong Liên bang Nga. Hiện tại, hệ thống quyền lực mang tính cá nhân do Ramzan Kadyrov xây dựng đang xuất hiện những dấu hiệu rạn nứt.

Những nghi vấn về tình trạng sức khỏe của ông Kadyrov ngày càng gia tăng, trong khi các thành viên gia đình – đặc biệt là các con trai – được đưa lên nắm giữ các vị trí quan trọng trong bộ máy quyền lực.

Các động thái này được nhìn nhận như một phần của kế hoạch chuẩn bị chuyển giao quyền lực.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng trong các hệ thống mang tính cá nhân cao, việc chuyển giao không phải lúc nào cũng diễn ra trơn tru. Ở Chechnya, ngoài yếu tố gia đình, còn có sự tham gia của các phe phái quyền lực, lực lượng an ninh và cả vai trò của Moscow trong việc định hình người kế nhiệm.

Kể từ năm 2007, ông Kadyrov đã điều hành Chechnya gần như một "lãnh địa riêng" với mức độ tự chủ đáng kể trong cấu trúc của Nga. Moscow chấp nhận mô hình này bởi đổi lại, ông Kadyrov duy trì được trật tự tại một khu vực từng có lịch sử nổi dậy mạnh mẽ.

Tuy nhiên, sự ổn định này dựa trên hai yếu tố cốt lõi: quyền lực cá nhân của ông Kadyrov trong nội bộ Chechnya và khả năng tài trợ tài chính liên tục từ Điện Kremlin. Hiện tại, cả hai trụ cột này đều đang có dấu hiệu suy yếu.

Áp lực từ chiến tranh và kinh tế làm lung lay "thỏa thuận Chechnya"

Bài viết nhấn mạnh rằng cuộc xung đột hiện tại đang làm suy giảm đáng kể khả năng kiểm soát của Moscow đối với các khu vực ngoại vi. Chiến tranh kéo dài không chỉ tiêu tốn nguồn lực tài chính mà còn làm hạn chế dư địa chính trị và năng lực điều hành của Điện Kremlin.

Trong nhiều năm, Nga có thể duy trì sự ổn định tại Chechnya bằng cách cung cấp nguồn trợ cấp tài chính lớn, được cho là lên tới hàng tỷ USD mỗi năm. Các khoản tiền này giúp duy trì mạng lưới bảo trợ chính trị và hệ thống an ninh trung thành với ông Kadyrov. Tuy nhiên, nền tảng kinh tế cho mô hình này đang bị xói mòn.

Doanh thu từ năng lượng – nguồn thu chủ lực của Nga – đã giảm mạnh trong năm 2025, trong khi thâm hụt ngân sách liên bang tăng vượt xa dự báo ban đầu. Cùng lúc đó, chi tiêu quân sự ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế. Khi Moscow buộc phải dồn nguồn lực cho chiến trường, khả năng duy trì các khoản hỗ trợ tài chính cho Chechnya trở nên không còn chắc chắn như trước.

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: nếu "đòn bẩy tài chính" suy yếu, liệu Moscow còn đủ khả năng duy trì sự trung thành của các cấu trúc quyền lực tại Grozny?

Bên cạnh yếu tố kinh tế, chiến tranh cũng làm lộ rõ một rủi ro khác – đó là việc trao quyền cho các lực lượng vũ trang bán tự trị. Nga đã từng đối mặt với bài học đáng chú ý vào năm 2023 khi lực lượng Wagner do Yevgeny Prigozhin dẫn đầu tiến hành cuộc nổi loạn ngắn ngủi.

Dù Chechnya là một chủ thể liên bang chứ không phải lực lượng lính đánh thuê, nhưng mô hình quyền lực tại đây cũng dựa trên logic tương tự: Moscow trao quyền kiểm soát an ninh cho một lãnh đạo trung thành, đổi lại là sự ổn định. Tuy nhiên, khi chiến tranh kéo dài và áp lực gia tăng, mô hình này ngày càng tiềm ẩn rủi ro.

Nguy cơ bất ổn và những kịch bản có thể xảy ra

Một yếu tố khác được bài viết đề cập là nguy cơ bất ổn xã hội trong bối cảnh chiến tranh kéo dài. Theo một số dữ liệu, hàng trăm nghìn cựu binh đang trở về Nga trong tình trạng thất nghiệp, trong khi hệ thống xã hội không đủ khả năng hấp thụ lực lượng này.

Đáng chú ý, các khu vực như Chechnya và Dagestan được cho là có tỷ lệ huy động thấp hơn so với nhiều vùng khác.

Điều này cho thấy Moscow nhận thức rõ mức độ nhạy cảm của khu vực và cố gắng hạn chế rủi ro. Tuy nhiên, nếu một lượng lớn cựu binh có kinh nghiệm chiến đấu quay trở về trong điều kiện kinh tế khó khăn, nguy cơ bất ổn hoàn toàn có thể gia tăng.

Trong khi đó, bản thân ông Kadyrov cũng được cho là đang có những động thái chuẩn bị cho các tình huống xấu hơn.

Một số nguồn tin cho biết gia đình ông đã chuyển tài sản ra nước ngoài và thiết lập phương án dự phòng tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Dù chưa được xác nhận chính thức, những thông tin này vẫn được xem là dấu hiệu cho thấy sự thận trọng ngày càng tăng.

Ở góc độ chính trị – quân sự, Điện Kremlin có thể phải đối mặt với một lựa chọn khó khăn nếu bất ổn xảy ra tại Chechnya: tiếp tục duy trì lực lượng tại chiến trường Ukraine hay điều chuyển nguồn lực để kiểm soát tình hình trong nước. Cả hai phương án đều tiềm ẩn những rủi ro lớn.

Bài viết kết luận rằng khả năng Chechnya ly khai trong ngắn hạn là không cao. Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, nếu tình hình kinh tế và quân sự của Nga tiếp tục xấu đi, nguy cơ này sẽ tăng lên đáng kể.

Trong một kịch bản cực đoan hơn, nếu Liên bang Nga rơi vào trạng thái suy yếu kéo dài tương tự như Liên Xô giai đoạn cuối, các mâu thuẫn trong nội bộ giới tinh hoa có thể bùng phát, làm lung lay nền tảng quyền lực của Vladimir Putin. Khi đó, những khu vực như Chechnya hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội để theo đuổi con đường riêng.

Minh Minh (Theo NI)