Vùng vỏ não trước trán, chịu trách nhiệm về khả năng lập kế hoạch, kiểm soát sự bốc đồng, điều chỉnh cảm xúc và cân nhắc hậu quả, không phải cứ 3 tuổi, 6 tuổi hay bước vào tuổi thiếu niên là đột nhiên trưởng thành. Bộ phận này phát triển dần theo độ tuổi và chỉ dần hoàn thiện vào giai đoạn đầu của tuổi trưởng thành.
Vì thế, có những lúc trẻ biết nhưng vẫn chưa làm được. Lúc 2-3 tuổi, con biết không được chạm vào nhưng tay vẫn cứ đưa tới; lên tiểu học, biết bài tập chưa làm xong nhưng chơi một lúc là dễ quên mất; lớn hơn một chút, dù biết câu nói đó không nên nói, nhưng khi cảm xúc dâng lên vẫn có thể buột miệng.
Nếu nuôi dạy một bé trai, có 3 việc cha mẹ nhất định sẽ đặt lên hàng đầu.
1. Hãy để con được “hoang dã” một chút
Khi con trai còn nhỏ, thực sự đừng quá sợ con chạy nhảy.
Lúc 2-3 tuổi, trẻ trèo lên sofa, đuổi theo quả bóng, bước lên bậc thềm, chui xuống gầm bàn, cả ngày cứ nghịch ngợm không ngừng. Đến tuổi tiểu học, những hoạt động ấy có thể chuyển thành đạp xe, đá bóng, trèo cây hoặc chạy nhảy thỏa thích cùng bạn bè trong khu nhà.
Mỗi bước chạy của trẻ đều khiến não bộ liên tục điều chỉnh dựa trên những tín hiệu mà cơ thể truyền về. Trẻ vừa chạy vừa phải phán đoán xem mặt đất có vững không, phía trước có vật cản hay không, cơ thể cần chuyển hướng thế nào, lúc nào cần dừng lại. Luyện tập càng nhiều, khả năng kiểm soát cơ thể của trẻ càng tốt.
Điều này rất quan trọng.
Bởi muốn ngồi xuống nghe kể chuyện hay sau này tập trung làm bài, trẻ đều cần một mức độ kiểm soát cơ thể nhất định. Khi cơ thể luôn trong trạng thái không thể ngồi yên, não bộ cũng khó duy trì sự ổn định trong thời gian dài. Hãy cho con chạy nhảy nhiều hơn. Khoảng từ 3 tuổi, có thể giúp trẻ tìm một môn thể thao mà con yêu thích và có thể duy trì lâu dài. Điều này có lợi hơn cho việc phát triển khả năng tập trung.
2. Hãy để con tự làm thật nhiều
Nuôi con trai đôi khi thực sự không nên quá “xót con”.
Thứ gì con có thể tự cầm thì hãy để con tự cầm; việc gì con có thể tự đi làm một chuyến thì đừng bố mẹ chạy đi chạy lại thay con; trong nhà thiếu thứ gì, hãy để con cùng tham gia suy nghĩ cách giải quyết. Dù chỉ là ăn xong tự cất bát, trước khi ra ngoài tự kiểm tra xem đã mang bình nước hay chưa, đó cũng nên là việc của con.
Những việc này thoạt nhìn chẳng đáng kể. Nhưng chính trong quá trình tự xử lý những chuyện nhỏ nhặt ấy, não bộ của trẻ từng bước hình thành năng lực giải quyết công việc.
Con phải nhớ mình cần làm gì, suy nghĩ xem nên bắt đầu từ đâu. Nếu giữa chừng xảy ra vấn đề, con cũng phải tự tìm cách xử lý. Làm xong, con còn phải nhìn lại xem mình đã hoàn thành thật chưa, có bỏ sót điều gì không. Sự độc lập thực sự là khả năng tự suy nghĩ và xử lý một việc từ đầu đến cuối.
Vì vậy, những việc con có thể tự làm, hãy cố gắng giao cho con. Khi còn nhỏ, để con học cách tự chăm sóc bản thân; lớn hơn một chút, để con bắt đầu chịu trách nhiệm với việc học và cuộc sống của mình; sau này, con cũng có thể tham gia nhiều hơn vào các công việc chung của gia đình. Đừng sợ con làm chậm, cũng đừng sợ con làm chưa đủ tốt. Có những năng lực chỉ có thể được rèn luyện khi chúng ta thực sự trao việc cho trẻ.
3. Hãy nuôi con theo hướng vững vàng
Khi trẻ nổi nóng, người lớn rất dễ hiểu lầm một điều. Chúng ta thường nghĩ rằng: Nếu con đã biết như vậy là không đúng, tại sao con không thể tự kiểm soát mình? Nhưng khi cảm xúc thực sự dâng lên, biết “nên làm gì” và có thể kiểm soát được bản thân là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Vỏ não trước trán và các mạng lưới thần kinh liên quan tham gia vào việc kiềm chế sự bốc đồng, điều chỉnh cảm xúc và cân nhắc hậu quả. Những năng lực này vốn cần rất nhiều thời gian để phát triển và tiếp tục hoàn thiện cho đến giai đoạn đầu của tuổi trưởng thành.
Khả năng hiểu đạo lý thường xuất hiện sớm hơn khả năng tự kiểm soát. Vì vậy, chúng ta không chỉ cần giúp trẻ “biết điều gì đúng”, mà còn phải dạy trẻ cách tạo ra một khoảng dừng giữa cảm xúc và hành động.
Ví dụ, đến giờ tắm, bạn nói: “Mình ra thôi con”, trẻ rõ ràng nghe hiểu nhưng vẫn ngồi lì trong bồn tắm không chịu ra. Con biết mình nên bước ra, chỉ là chưa có đủ khả năng để chuyển từ trạng thái “Con vẫn muốn chơi” sang “Con phải dừng lại”. Lúc này, có thể nói với con: "Con vẫn chưa chơi đủ đúng không? Vậy mình chơi thêm lần cuối nhé, sau đó ra ngoài".
Những chuyện như vậy nhìn qua đều rất nhỏ, nhưng đến khi con 10-20 tuổi, bạn sẽ nhận ra chúng có giá trị lâu dài hơn cả một bảng thành tích đẹp. Bởi có những năng lực quan trọng vốn dĩ không thể viết lên bảng điểm.
Hiểu Đan (Theo QQ)
