Ông Lý Quang Diệu hai lần nhận thư "nhờ giúp Việt Nam"
Trong hồi ký "From Third World to First : The Singapore Story 1965-2000", nhà lập quốc Singapore Lý Quang Diệu kể lại một chi tiết đặc biệt trong quan hệ Việt Nam – Singapore đầu thập niên 1990: cố Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt đã không chỉ một mà hai lần viết thư, trực tiếp đề nghị ông Lý giúp Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi then chốt.
Theo ông Lý Quang Diệu, sau Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos tháng 2.1990, quan hệ giữa hai nước thực sự được "lật sang trang mới", khép lại giai đoạn căng thẳng và nghi kỵ trong quá khứ. Thời điểm đó, ông Lý đã rời cương vị Thủ tướng Singapore, song vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên chính trường đảo quốc.
"Tuy không còn là thủ tướng, chúng tôi vẫn gặp nhau tại bữa tiệc chiêu đãi do người kế nhiệm tôi là Goh Chok Tong chủ trì. Khi bữa tiệc sắp tàn, ông ấy (Thủ tướng Võ Văn Kiệt) bước lại phía tôi, ôm quàng lấy tôi…, rồi hỏi tôi có muốn giúp đỡ Việt Nam không" – ông Lý viết.
Khi được hỏi "bằng cách nào", ông Võ Văn Kiệt trả lời thẳng: trở thành cố vấn kinh tế cho Việt Nam.
Đề nghị này khiến ông Lý Quang Diệu "lặng người", bởi ông cho rằng kinh nghiệm của mình chỉ gắn với việc quản lý một quốc gia – thành phố như Singapore, chứ chưa từng điều hành một đất nước gần 60 triệu dân, vừa trải qua chiến tranh kéo dài và đang ở bước ngoặt đổi mới như Việt Nam.
Tuy vậy, điều khiến ông Lý đặc biệt chú ý không nằm ở lời đề nghị ban đầu, mà ở sự kiên định của người đối diện.
"Ông ấy rất kiên quyết, sau này còn hai lần gửi thư cho tôi", ông Lý hồi tưởng. Cuối cùng, ông nhận lời sang thăm Việt Nam, không phải với tư cách cố vấn chính thức, mà để cùng trao đổi, thảo luận, "tập trung trí tuệ" nhằm tìm ra con đường chuyển đổi sang kinh tế thị trường.
Chính chi tiết "hai lần gửi thư" cho thấy mức độ tin cậy hiếm hoi mà cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt dành cho ông Lý Quang Diệu trong thời khắc bản lề của công cuộc đổi mới.
Nhà lãnh đạo kiệt xuất
Hai lần viết thư "nhờ giúp Việt Nam" không phải là một cử chỉ ngoại giao mang tính tình thế. Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi đầy rủi ro, hành động ấy cho thấy cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã cân nhắc rất kỹ trước khi đặt niềm tin.
Điều ông tìm kiếm không chỉ là kinh nghiệm quản lý hay những thành công bề nổi, mà là một trí tuệ đủ tỉnh táo và minh mẫn để nhìn xa, nhìn thẳng vào những vấn đề căn bản của đổi mới.
Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt xem ông Lý Quang Diệu là một nhà lãnh đạo kiệt xuất, có tư duy thực tiễn sắc bén và kinh nghiệm hiếm có trong việc đưa Singapore từ một quốc gia nghèo tài nguyên trở thành trung tâm kinh tế hàng đầu châu Á.
Theo hồi ký và các ghi chép được công bố sau này, trong các cuộc trao đổi giai đoạn 1992–1995, hai nhà lãnh đạo đã bàn sâu về nhiều vấn đề cốt lõi của công cuộc đổi mới Việt Nam.
Đó là xây dựng một xã hội minh bạch, là quan điểm hạ tầng phải đi trước một bước; và là yêu cầu cấp thiết về đổi mới đào tạo con người để hội nhập kinh tế quốc tế. Những cuộc đối thoại thẳng thắn, cởi mở này đã góp phần định hình tư duy chính sách trong giai đoạn mở cửa và hiện đại hóa của Việt Nam.
Chính từ nền tảng đó, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt không chỉ tìm kiếm kinh nghiệm, mà tìm kiếm một trí tuệ tỉnh táo, minh mẫn và nhất quán, đủ khả năng nhìn xa và cảnh báo sớm những rủi ro của quá trình chuyển đổi.
Bí quyết duy trì sự minh mẫn của ông Lý Quang Diệu
Điều khiến cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đặc biệt coi trọng ở ông Lý Quang Diệu không chỉ nằm ở những khuyến nghị hay quan điểm cụ thể, mà ở sự minh mẫn được duy trì bền bỉ theo thời gian.
Ngay cả khi đã rời cương vị Thủ tướng, ông Lý vẫn giữ được sự tỉnh táo trong tư duy và kỷ luật trong sinh hoạt — điều không phải nhà lãnh đạo nào cũng làm được ở tuổi cao. Sau này, ông Lý Quang Diệu đã lên tiếng lý giải vì sao mình có thể duy trì trạng thái ấy suốt nhiều thập niên.
Trong cuốn "One Man's View of the World", ông chia sẻ một lịch sinh hoạt gần như cố định: thức dậy, kiểm tra email, đọc tin tức, tập thể dục và ăn trưa; sau đó làm việc tại văn phòng, xử lý văn bản, viết bài và bài phát biểu. Buổi chiều hoặc tối, ông dành thời gian phỏng vấn báo chí và học tiếng Hoa.
Tập thể dục, theo ông, không phải là lựa chọn tùy hứng mà là một quy tắc sống. Ở tuổi 89, ông có thể đứng dậy mà không cần gậy. Ông từng hút thuốc và uống bia khi còn trẻ, nhưng sớm từ bỏ vì nhận ra tác động tiêu cực đến sức khỏe và khả năng diễn thuyết. Việc uống bia nhiều khiến ông tăng cân, buộc ông phải tìm đến các hình thức vận động hiệu quả hơn.
Cuối cùng, ông duy trì nguyên tắc "3-12-15", gồm đi bộ trên máy tập 3 lần mỗi ngày: 12 phút buổi sáng, 15 phút sau bữa trưa và 15 phút sau buổi tối; trước đó còn bơi từ 20 đến 25 phút mỗi ngày.
"Nếu không có nó, tôi không thể có được sức khỏe tốt như hiện nay. Đó là một quy tắc" – ông viết.
Những kỷ luật cá nhân và nếp sinh hoạt mà ông Lý Quang Diệu tự kể đã phần nào lý giải vì sao ông có thể duy trì được sự tỉnh táo và mạch lạc trong tư duy suốt nhiều thập niên. Đó cũng là những phẩm chất mà cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đặc biệt coi trọng khi tìm kiếm một điểm tựa trí tuệ cho Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi quan trọng.
Minh Minh (Theo Hồi ký Lý Quang Diệu)
