Mỹ-Iran cảnh báo lẫn nhau
Reuters cho rằng, hy vọng xung đột ở Trung Đông hạ nhiệt căng thẳng đã giảm dần vào 2/4, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiến hành các cuộc tấn công mạnh mẽ hơn nữa nhằm vào Iran. Trong bài phát biểu giờ vàng tối 1/4, ông nói Mỹ đang đi đúng hướng để hoàn thành toàn bộ mục tiêu quân sự trong thời gian “rất ngắn, cực kỳ ngắn ngủi”, đồng thời cảnh báo sẽ giáng “một đòn cực mạnh” trong vòng hai đến ba tuần tới, thậm chí đưa Iran “trở lại thời kỳ đồ đá”.
Ông cũng ám chỉ xung đột có thể leo thang nếu lãnh đạo Iran không chấp nhận các điều khoản của Mỹ trong đàm phán, với khả năng nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và dầu mỏ.
Đáp lại, Iran cảnh báo sẽ tiến hành các cuộc tấn công “nghiêm trọng hơn, quy mô lớn hơn và tàn phá hơn”. Người phát ngôn Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya, Ebrahim Zolfaqari, tuyên bố xung đột sẽ tiếp tục cho đến khi các đối thủ của Tehran “hối hận và đầu hàng vĩnh viễn”.
Sau phát biểu của Tổng thống Trump, thị trường tài chính biến động mạnh: chứng khoán giảm điểm, giá dầu tăng vọt và đồng USD lên giá, khi ông nhấn mạnh sẽ tăng cường hoạt động quân sự trong hai đến ba tuần tới mà không đưa ra mốc kết thúc cụ thể cho cuộc xung đột vốn đang gây hỗn loạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và đe dọa đẩy kinh tế thế giới vào suy thoái.
Giá dầu Brent tăng khoảng 6% lên 107,69 USD/thùng, bất chấp tuyên bố về việc mở lại tuyến vận chuyển qua Eo biển Hormuz không đủ trấn an thị trường. Trước đó trong ngày, giá dầu từng giảm nhẹ. Thị trường chứng khoán chịu áp lực lớn: hợp đồng tương lai Mỹ giảm 1,3%, châu Âu giảm hơn 2%, trong khi phần lớn thị trường châu Á đi xuống, với Nikkei của Nhật giảm 2,4% và chỉ số MSCI khu vực châu Á – Thái Bình Dương giảm hơn 2%.
Ông Russel Chesler, Giám đốc đầu tư tại Vaneck Australia, nhận định nỗ lực trấn an thị trường của ông Trump đã không đạt hiệu quả, khi câu hỏi lớn nhất của giới đầu tư vẫn là khi nào xung đột kết thúc.
Tình hình thực địa tiếp tục căng thẳng. Quân đội Israel cho biết đã phát hiện các tên lửa phóng từ Iran nhằm vào lãnh thổ nước này. Bộ Quốc phòng Ả Rập Xê Út thông báo đánh chặn bốn máy bay không người lái, trong khi Abu Dhabi cho biết đã chặn một tên lửa gần khu vực kinh tế, gây thiệt hại nhỏ.
Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad kêu gọi công dân rời khỏi Iraq, cảnh báo nguy cơ các cuộc tấn công vào thủ đô trong vòng 24–48 giờ tới do các lực lượng liên kết với Iran.
Iran gần như đã đóng cửa hoàn toàn Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí hóa lỏng toàn cầu – khiến giá năng lượng tăng mạnh và gây sức ép lên tỷ lệ ủng hộ của ông Trump trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Triển vọng giải quyết trong ngắn hạn vẫn rất xa vời
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters, ông Trump khẳng định các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã ngăn Iran tiếp cận vũ khí hạt nhân, đồng thời để ngỏ khả năng tiếp tục các đòn “tấn công mục tiêu” nếu mối đe dọa quay trở lại. Ông cho rằng Iran đã ở “ngay trước ngưỡng cửa” sở hữu vũ khí hạt nhân, dù không đưa ra bằng chứng, và ca ngợi những “chiến thắng nhanh chóng, quyết định và áp đảo”.
Trước đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian gửi thư tới người dân Mỹ, khẳng định Iran không có ác cảm với người dân Mỹ. Ông Trump cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra với những lãnh đạo Iran mà ông cho là ôn hòa hơn, đồng thời nói Iran đã đề nghị ngừng bắn – điều mà Tehran phủ nhận.
Một nguồn tin cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đang yêu cầu một lệnh ngừng bắn được đảm bảo để chấm dứt các cuộc tấn công, và hiện chưa có đàm phán nào thông qua trung gian về thỏa thuận tạm thời.
Một số nhà phân tích cảnh báo nếu xung đột kết thúc mà không có thỏa thuận, Iran có thể trở nên tự tin và gia tăng ảnh hưởng.
Hai nguồn tin an ninh Pakistan cho biết Islamabad – bên trung gian – đã đề xuất một lệnh ngừng bắn tạm thời nhưng chưa nhận được phản hồi. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng đã liên hệ với các trung gian Pakistan, cho thấy Washington sẵn sàng chấp nhận ngừng bắn nếu đáp ứng một số điều kiện.
Trước đó, ông Trump còn ám chỉ khả năng chấm dứt xung đột mà không cần thỏa thuận, đồng thời bày tỏ sự không hài lòng với NATO. Trong khi đó, các nước châu Âu giữ lập trường thận trọng, với phía Pháp cho rằng hoạt động của NATO tại Hormuz có thể vi phạm luật quốc tế.
Trong bài phát biểu, ông Trump không nhắc trực tiếp tới NATO nhưng kêu gọi các nước phụ thuộc dầu mỏ hãy mua từ Mỹ hoặc “tích lũy thêm can đảm”, đồng thời tuyên bố: “Hãy tiến vào eo biển và chiếm lấy nó. Iran về cơ bản đã bị tàn phá. Phần khó khăn nhất đã qua, nên mọi việc sẽ dễ dàng hơn.”
An An (Theo Reuters)
