Sườn đông NATO gấp rút tái vũ trang
Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc ép các đồng minh NATO gánh vác nhiều hơn trách nhiệm quốc phòng của châu Âu, các quốc gia nằm gần Nga nhất đang có những bước đi nhanh nhất, trong khi một số nền kinh tế lớn ở Tây Âu ngày càng chịu áp lực phải bắt kịp.
Chuẩn đô đốc Mark Montgomery, Giám đốc cấp cao tại Tổ chức Bảo vệ Dân chủ và cựu Phó giám đốc phụ trách chiến lược, chính sách và kế hoạch tại Bộ Tư lệnh Châu Âu của Mỹ, cho rằng sự thay đổi này đang diễn ra rõ rệt trong toàn khối NATO.
“Châu Âu rõ ràng đang nỗ lực, nhưng mức độ nỗ lực khác nhau tùy theo từng khu vực địa lý,” ông Montgomery nói với Fox News.
“Nếu hỏi tôi ai đang làm được nhiều nhất, thì rõ ràng đó là Đông Âu.”
Ông Montgomery chỉ ra các quốc gia Baltic, Ba Lan, Romania và Bulgaria là những nước đang tích cực tăng cường năng lực răn đe Nga.
Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh các đồng minh NATO đang hướng tới mục tiêu chi tiêu quốc phòng mới được thông qua tại hội nghị thượng đỉnh năm 2025 ở The Hague. Theo đó, các nước thành viên được kêu gọi dành 5% GDP cho quốc phòng và an ninh vào năm 2035, gồm 3,5% cho các yêu cầu quốc phòng cốt lõi và 1,5% cho hạ tầng quốc phòng cùng các khoản đầu tư an ninh.
John Deni, giáo sư nghiên cứu tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Lục quân Mỹ, cho rằng xu hướng này không có gì bất ngờ.
“Trước mối đe dọa từ Nga, các đồng minh ở phía đông đang nhanh chóng trang bị vũ khí và chi tiêu nhiều hơn các đồng minh ở phía tây,” ông Deni nói với Fox News. “Điều này không có gì đáng ngạc nhiên vì họ là những người ở gần mối đe dọa nhất”.
Ông Deni lưu ý nhiều nước Đông Âu đang đẩy nhanh việc mua sắm các loại khí tài sẵn có trên thị trường thay vì chờ nhiều năm để hoàn thiện các chương trình quốc phòng trong nước.
Xu hướng này thể hiện rõ ở cả sườn đông và sườn bắc NATO. Ba Lan đã trở thành một trong những quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất liên minh. Romania đang tăng mạnh đầu tư quốc phòng, trong khi Phần Lan và Thụy Điển đã bổ sung cho NATO những năng lực quân sự tiên tiến sau khi gia nhập liên minh.
Tại phiên điều trần của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ ngày 11/6, Ngoại trưởng Marco Rubio đã ca ngợi Phần Lan và Thụy Điển như những ví dụ điển hình về các đồng minh đang góp phần củng cố NATO.
“Thụy Điển và Phần Lan thực sự đã đóng góp vì họ mang đến ngành công nghiệp quốc phòng và công nghệ tiên tiến của riêng mình. Họ là những đối tác tuyệt vời”, ông Rubio nói.
Ngoại trưởng Romania Oana-Silvia Ţoiu cũng đưa ra quan điểm tương tự trong cuộc phỏng vấn với Fox News.
“Chúng tôi hoàn toàn đồng ý với Tổng thống Trump về sự cần thiết phải tăng ngân sách”, bà Ţoiu nói.
Theo bà, Romania đã nâng chi tiêu quốc phòng lên 2% GDP trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và dự kiến phân bổ trung bình 3,4% GDP vào năm tới thông qua các chương trình mua sắm quân sự và đầu tư hạ tầng chiến lược.
“Chúng tôi đã triển khai các sáng kiến nhằm vào sườn phía đông vì ngày càng rõ ràng rằng khu vực đó cần được bảo vệ,” bà nói.
Ngoại trưởng Romania cho rằng vai trò của nước này không chỉ giới hạn ở quốc phòng quốc gia.
“Chúng ta cần khả năng răn đe tốt hơn, năng lực phòng thủ tốt hơn để thực hiện trách nhiệm bảo vệ không chỉ biên giới Romania, vốn là tuyến biên giới dài nhất tiếp giáp cuộc chiến, mà còn là biên giới của châu Âu và lãnh thổ của liên minh”, bà nói.
Đối với các quốc gia tiền tuyến, tính cấp bách đến từ cả yếu tố địa lý lẫn chính trị. Romania có chung đường biên giới với Ukraine và nhiều lần phải đối mặt với các vụ UAV Nga xâm phạm không phận. Ba Lan đã trở thành một trong những nước chi tiêu quân sự lớn nhất NATO, trong khi các nước Baltic đang hướng tới mức chi tiêu quốc phòng gần 5% GDP.
Sườn Tây lộ điểm yếu
Theo ông Montgomery, sự cấp bách ở sườn phía đông hoàn toàn trái ngược với tốc độ tăng cường quốc phòng tại phần lớn Tây Âu.
Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), trong nhóm năm nền kinh tế lớn nhất châu Âu, Anh vẫn là nước chi nhiều nhất cho quốc phòng tính theo tỷ lệ GDP với 2,4%, tiếp theo là Đức 2,3%, Tây Ban Nha 2,1%, Pháp 2% và Italy 1,9%.
“Tôi nghĩ Đức là quốc gia duy nhất trong số các nền kinh tế lớn đang bắt đầu thực hiện những khoản đầu tư đúng đắn.”
Ông cho rằng Đức có thể trở thành trụ cột của nền công nghiệp quốc phòng châu Âu trong tương lai.
“Việc Đức phát triển một nền tảng công nghiệp quốc phòng lớn mạnh và ấn tượng là điều tốt cho NATO, tốt cho an ninh phương Tây và thậm chí tốt cho các đối tác chính của chúng ta,” ông Montgomery nói.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã ủng hộ việc tăng chi tiêu quốc phòng và các mục tiêu chi tiêu mới của NATO, đồng thời định vị Berlin là một trung tâm tiềm năng của nền công nghiệp quốc phòng châu Âu trong tương lai khi các đồng minh tìm cách giảm sự phụ thuộc lâu dài vào Mỹ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng bất chấp việc ngân sách quốc phòng tăng lên, châu Âu vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực quân sự của Mỹ.
Barak Seener, chuyên gia cấp cao tại Hiệp hội Henry Jackson, cho biết châu Âu vẫn dựa vào Mỹ đối với nhiều năng lực thiết yếu để tiến hành chiến tranh hiện đại.
“Châu Âu phụ thuộc rất nhiều vào NATO về vận tải hàng không và đường biển chiến lược, tiếp nhiên liệu trên không, năng lực mạng, tài sản không gian, tình báo, giám sát và trinh sát,” ông Seener nói.
Ông cảnh báo rằng nếu thiếu những năng lực này, quân đội châu Âu sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì nhận thức tình huống trong một cuộc xung đột lớn.
Theo ông Montgomery, châu Âu hiện phải đối mặt với ba thách thức lớn: mở rộng quy mô quân đội, xây dựng lại nền công nghiệp quốc phòng và phát triển các năng lực hỗ trợ cao cấp vốn từ lâu do Mỹ đảm nhiệm.
“Khi bạn sống dựa dẫm vào người khác trong 30 năm, bạn sẽ tạo ra những thiếu hụt khổng lồ về nhân lực, thiết bị, công nghệ và chuyên môn,” ông nói.
“Lực lượng chính bảo vệ châu Âu nên là lực lượng châu Âu. Mỹ nên cung cấp thêm lực lượng để hỗ trợ cơ động và tiến hành các cuộc tấn công.”
Ông Montgomery cũng chỉ trích các thông tin cho rằng Lầu Năm Góc đang cân nhắc trì hoãn triển khai tên lửa tấn công tầm xa tới Đức và xem xét lại việc bán tên lửa Tomahawk trong tương lai. Theo ông, những hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc răn đe Nga.
“Mục tiêu ở đây không phải là chiến đấu với Nga tại các nước Baltic hay ở Ba Lan. Ý tưởng là ngăn chặn Nga ngay từ đầu, khiến họ không dám nghĩ tới việc tấn công.”
Dù vậy, ông Montgomery vẫn lạc quan về tương lai của NATO.
Ông dự đoán châu Âu sẽ tiếp tục tăng chi tiêu quốc phòng và mở rộng nền công nghiệp quốc phòng, trong khi liên minh sẽ được hưởng lợi từ một mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương ổn định hơn.
“Tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ có một tổng thống Mỹ có lẽ sẽ không khiêu khích người châu Âu nhiều như trước. Châu Âu sẽ đầu tư nhiều hơn,” ông nói.
Ông cũng cho rằng Tổng thư ký NATO Mark Rutte sẽ được ghi nhớ là người góp phần duy trì sự đoàn kết của liên minh trong giai đoạn có nhiều thay đổi lớn.
“Tôi nghĩ rằng năm năm nữa, NATO sẽ mạnh hơn,” ông nói. “Và tôi hy vọng Ukraine sẽ gia nhập NATO”.
An An (Theo Fox News)
