Ở Việt Nam, bồ công anh là loại cây mọc dại khá phổ biến. Nhiều gia đình trồng bồ công anh trong vườn nhà để làm rau ăn. Tuy nhiên, cũng không ít gia đình coi đây chỉ là cỏ dại và nhổ bỏ khi làm vườn. Thế nhưng trong phòng thí nghiệm, bồ công anh lại đang thu hút sự quan tâm của giới khoa học nhờ những phát hiện đáng chú ý liên quan đến ung thư.
Tờ Times of India trích dẫn kết quả của một nghiên cứu công bố trên tạp chí Oncotarget cho thấy chiết xuất từ rễ bồ công anh có khả năng kích hoạt nhiều cơ chế khiến tế bào ung thư đại trực tràng tự chết trong điều kiện thí nghiệm, trong khi phần lớn tế bào khỏe mạnh không bị ảnh hưởng.
Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh đây mới là nghiên cứu tiền lâm sàng và hoàn toàn không có nghĩa người bệnh có thể dùng bồ công anh để thay thế các phương pháp điều trị ung thư đã được chứng minh hiệu quả.
Nghiên cứu phát hiện điều gì?
Các nhà khoa học đã thử nghiệm chiết xuất từ rễ bồ công anh trên các dòng tế bào ung thư đại trực tràng có mức độ xâm lấn cao.
Kết quả cho thấy, hơn 95% tế bào ung thư trải qua quá trình chết theo chương trình (apoptosis) chỉ sau 48 giờ, bất kể tình trạng của gen p53, một gen thường bị biến đổi ở nhiều loại ung thư.
Chết theo chương trình là quá trình diễn ra tự nhiên trong cơ thể, gồm một chuỗi các bước được kiểm soát để cuối cùng tế bào tự hủy diệt (tự sát) một cách có chủ đích. Cơ thể dùng quá trình này để giám sát và cân bằng tự nhiên quá trình phân chia tế bào (nguyên phân) hoặc tiếp tục phát triển và tái tạo tế bào.
Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu trên tế bào, nhóm nghiên cứu còn tiến hành thử nghiệm trên mô hình động vật. Khi chiết xuất được sử dụng bằng đường uống, sự phát triển của các khối u đại tràng giảm hơn 90%.
Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện chiết xuất rễ bồ công anh không chỉ tác động lên một cơ chế đơn lẻ mà đồng thời kích hoạt nhiều “con đường tín hiệu gây chết” khác nhau trong tế bào ung thư.
Trong chiết xuất có nhiều hợp chất tự nhiên như alpha-amyrin, beta-amyrin, lupeol và taraxasterol, được cho là có hoạt tính sinh học và góp phần tạo nên tác dụng này.
Vì sao khả năng tác động theo nhiều cơ chế lại được giới khoa học quan tâm?
Theo các nhà nghiên cứu, một trong những thách thức lớn nhất của điều trị ung thư là hiện tượng kháng thuốc. Tế bào ung thư có thể thích nghi và “né tránh” khi phương pháp điều trị chỉ nhắm vào một cơ chế sinh học.
Giải thích về ý nghĩa của nghiên cứu, TS CH Dheeraj, bác sĩ chuyên khoa Ung thư nội khoa tại Bệnh viện SRM Prime (Ấn Độ), cho biết: “Kết quả nghiên cứu rất đáng quan tâm về mặt khoa học vì nó cho thấy các hợp chất từ rễ bồ công anh có thể tác động đồng thời lên nhiều cơ chế gây chết của tế bào ung thư đại trực tràng. Trong điều trị ung thư, việc ảnh hưởng đến nhiều con đường sinh học cùng lúc sẽ có lợi, bởi một trong những vấn đề lớn là khối u thường trở nên kháng điều trị khi chỉ một con đường bị ức chế”.
Theo chuyên gia, chính khả năng tấn công đồng thời nhiều “điểm yếu” của tế bào ung thư khiến các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu các hợp chất trong rễ bồ công anh với hy vọng có thể phát triển thành thuốc trong tương lai.
Người bệnh có nên dùng bồ công anh để điều trị ung thư?
Câu trả lời là không.
Các chuyên gia nhấn mạnh những kết quả trên chỉ được ghi nhận trong điều kiện phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật. Đây mới là những bước đầu trong quá trình nghiên cứu.
Rất nhiều hoạt chất cho kết quả khả quan trên tế bào hoặc động vật nhưng không đạt hiệu quả tương tự khi thử nghiệm trên người. Nguyên nhân là cơ thể người phức tạp hơn rất nhiều, với hàng loạt yếu tố như khả năng hấp thu, chuyển hóa, liều lượng phù hợp và mức độ an toàn cần được đánh giá kỹ lưỡng.
Vì vậy, việc uống trà bồ công anh, ăn rau bồ công anh, sắc nước rễ bồ công anh hoặc sử dụng các thực phẩm bổ sung chứa bồ công anh không đồng nghĩa sẽ tạo ra tác dụng giống như chiết xuất được sử dụng trong nghiên cứu.
Theo các bác sĩ, phát hiện sớm vẫn là một trong những “vũ khí” hiệu quả nhất trong cuộc chiến chống ung thư đại trực tràng.
Những dấu hiệu không nên chủ quan gồm thay đổi kéo dài thói quen đại tiện, có máu trong phân, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng kéo dài hoặc mệt mỏi do thiếu máu thiếu sắt.
Việc tầm soát, đặc biệt từ sau 45 tuổi hoặc sớm hơn nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh, giúp phát hiện ung thư ở giai đoạn điều trị hiệu quả hơn.
TS CH Dheeraj nhấn mạnh: “Cho đến khi các nghiên cứu về các hợp chất có nguồn gốc từ thực vật tiến xa hơn, người bệnh vẫn nên tuân thủ các khuyến cáo dựa trên bằng chứng, thực hiện tầm soát đúng thời điểm, chẩn đoán sớm và điều trị ung thư bằng các phương pháp tiêu chuẩn”.
Lam Chi
Nguồn: Times of India
