Càng nuôi con lâu, nhiều phụ huynh càng nhận ra một điều đáng suy ngẫm, đó là trẻ em vốn đã mang trong mình động lực phát triển tự nhiên. Các em sinh ra với sự tò mò, thích khám phá, biết quan sát và học hỏi từ những người xung quanh. Thế nhưng trong nhiều trường hợp, chính sự can thiệp quá mức của người lớn lại vô tình làm lu mờ những phẩm chất ấy.
Nếu tạm gác sang một bên những lời thúc giục, các lớp học thêm, những bài giảng đạo lý hay sự kiểm soát sát sao, nhiều đứa trẻ vẫn có thể lớn lên trở thành người tử tế, có trách nhiệm và biết phấn đấu. Chúng học từ cuộc sống, từ gia đình và từ chính những tấm gương xung quanh mình.
Bởi vậy, có một quan điểm cho rằng phần lớn những nỗ lực giáo dục mà cha mẹ dốc sức thực hiện đôi khi lại giống như "vẽ rắn thêm chân". Tưởng là giúp con tiến bộ hơn nhưng thực chất có thể làm gián đoạn nhịp phát triển tự nhiên của trẻ.
Trong tâm lý học có một nhận định khá nổi tiếng: "Sai lầm lớn nhất trong nuôi dạy con là luôn nghĩ rằng mình phải làm điều gì đó".
Đôi khi, bớt can thiệp và bớt lo lắng lại chính là một dạng giáo dục hiệu quả.
Phần lớn sự can thiệp của cha mẹ có thể là không cần thiết
Nhiều bậc phụ huynh luôn mang tâm lý rằng nuôi dạy con đồng nghĩa với việc phải liên tục hành động. Nếu không nhắc con làm bài tập, không đăng ký học thêm, không sửa từng lỗi nhỏ hay không thường xuyên dạy dỗ, họ sẽ cảm thấy mình thiếu trách nhiệm và sợ con tụt lại phía sau.
Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng như vậy.
Có một cậu bé từng là ví dụ điển hình của việc bị giáo dục quá mức. Khi còn nhỏ, em rất tự tin, vui vẻ, ham tìm tòi, thích đọc sách và thường tự giác dọn dẹp đồ chơi sau khi sử dụng. Tuy nhiên, cha mẹ em luôn sống trong cảm giác lo lắng rằng con sẽ thua kém bạn bè.
Từ khi bước vào tiểu học, cuộc sống của cậu bé gần như được quản lý chặt chẽ từng giờ. Tan học phải lập tức làm bài tập. Cuối tuần kín lịch học thêm. Bài sai phải chép đi chép lại nhiều lần. Thậm chí thời gian vui chơi hay món đồ chơi được phép sử dụng cũng nằm trong sự kiểm soát của cha mẹ.
Những năm tiểu học, cách quản lý này mang lại kết quả khá rõ ràng. Thành tích học tập của cậu bé luôn nổi bật và nhận được nhiều lời khen. Thế nhưng đến cấp hai, mọi thứ bắt đầu thay đổi. Em dần chán học, thường xuyên trốn tiết, dành phần lớn thời gian cho điện thoại, từ chối giao tiếp với gia đình và dễ mất kiểm soát cảm xúc mỗi khi nhắc đến chuyện học hành.
Từ một đứa trẻ cởi mở, vui vẻ, em trở nên nổi loạn và khép kín. Điều khiến người mẹ đau lòng nhất là không hiểu vì sao mình đã dành toàn bộ tâm sức cho con nhưng kết quả lại không như mong đợi.
Câu trả lời nằm ở việc nhịp phát triển tự nhiên của đứa trẻ đã bị phá vỡ bởi quá nhiều sự can thiệp từ bên ngoài.
Dù tranh cãi về việc con người sinh ra vốn thiện hay ác vẫn còn tồn tại, nhưng có một điều khó phủ nhận là trẻ em luôn mang trong mình động lực phát triển tự nhiên nếu được lớn lên trong một môi trường gia đình bình thường và lành mạnh.
Các em có xu hướng bắt chước người lớn, thích khám phá và luôn muốn tiến bộ. Khi cha mẹ sống tử tế, gia đình ấm áp và cuộc sống ổn định, trẻ sẽ dần hình thành những phẩm chất tích cực thông qua quá trình quan sát và trải nghiệm hằng ngày. Trong nhiều trường hợp, chính cuộc sống và tấm gương của người lớn đã là một bài học giáo dục hiệu quả.
Ngược lại, khi cha mẹ liên tục can thiệp, kiểm soát và sửa chữa mọi thứ, động lực nội tại của trẻ có thể bị bào mòn theo thời gian. Những phẩm chất tích cực vốn có cũng dễ bị thay thế bằng áp lực và sự căng thẳng.
Nói cách khác, có những kiểu giáo dục không giúp trẻ tiến lên mà chỉ khiến hành trình trưởng thành trở nên nặng nề hơn.
Từ bỏ suy nghĩ "phải làm gì đó cho con"
Nếu không giám sát việc học từng ngày, không chạy theo các lớp học thêm hay không liên tục nhắc nhở, liệu cha mẹ có chấp nhận được không?
Điều quan trọng không phải là làm thật nhiều, mà là làm đúng những gì cần thiết. Đôi khi, chỉ cần sống tốt, đồng hành và tạo điều kiện cho con trưởng thành từ những trải nghiệm thực tế đã là một cách giáo dục hiệu quả.
1. Bớt kiểm soát toàn diện
Cha mẹ có thể quản lý con khá chặt trong những năm tiểu học, nhưng khi bước vào tuổi dậy thì, trẻ thường bắt đầu tìm kiếm sự độc lập.
Nếu nhìn lại, phần lớn kiến thức tiểu học không quá phức tạp. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ duy trì động lực học tập thay vì ép buộc bằng sự giám sát liên tục.
Có lần, một người mẹ hỏi con trai cách các học sinh trong lớp bầu cán bộ lớp. Cậu bé trả lời: "Thường mọi người sẽ chọn những bạn học giỏi hoặc những bạn được yêu quý".
Điều đó cho thấy trẻ em cũng tự hiểu giá trị của việc học tập và thành tích mà không cần người lớn nhắc nhở mỗi ngày.
Ngoài ra, khả năng sáng tạo, tư duy độc lập và sự tập trung thường được hình thành trong những khoảng thời gian tự do. Khi lịch trình của trẻ bị lấp kín bởi những sự sắp đặt từ người lớn, các em có thể dần quen với việc phục tùng thay vì tự suy nghĩ.
2. Trở thành hình mẫu thay vì chỉ dạy dỗ
Đây được xem là cách giáo dục đơn giản nhưng hiệu quả nhất.
Có một người mẹ hiếm khi nói với con những câu như "phải cố gắng", "phải chăm học" hay "phải tự giác". Thay vào đó, chị duy trì thói quen đọc sách, học thêm kỹ năng mới, giữ thái độ bình tĩnh trong cuộc sống, cư xử ôn hòa và hạn chế than phiền. Đứa trẻ lớn lên trong môi trường ấy tự nhiên học được tính kỷ luật, sự điềm tĩnh và tinh thần cầu tiến.
Trẻ em thường học từ những gì chúng nhìn thấy hơn là những gì chúng được nghe. Bởi suy cho cùng, hình ảnh của cha mẹ chính là tấm gương gần gũi nhất đối với con cái. Cha mẹ càng sống tích cực, có trách nhiệm và không ngừng hoàn thiện bản thân, con cái càng có xu hướng noi theo những phẩm chất ấy.
3. Cho phép con mắc sai lầm
Nhiều phụ huynh cảm thấy bất an khi nhìn thấy bất kỳ thiếu sót nào ở con. Chữ viết chưa đẹp, làm bài sai, đôi lúc lười biếng hay ham chơi đều trở thành lý do để bị phê bình ngay lập tức. Điều này khiến không ít đứa trẻ sống trong trạng thái lo lắng và luôn dè chừng trước phản ứng của cha mẹ.
Thực tế, sai lầm là một phần không thể thiếu của quá trình trưởng thành. Thay vì để con trả giá cho những sai lầm lớn khi bước vào cuộc sống trưởng thành, trẻ nên được phép thử và sai từ sớm, khi cái giá phải trả còn nhỏ và có sự hỗ trợ của gia đình.
Điều quan trọng là cha mẹ nhìn vào những giá trị cốt lõi như nhân cách, tinh thần trách nhiệm và khả năng tự điều chỉnh, thay vì quá tập trung vào những lỗi nhỏ trong học tập hay sinh hoạt hằng ngày.
Bởi nhiều khi, một trải nghiệm thực tế có sức giáo dục mạnh mẽ hơn rất nhiều so với hàng chục lần nhắc nhở. Có những bài học trẻ chỉ thực sự hiểu khi tự mình trải qua, chứ không phải khi nghe người lớn giảng giải.
Lời kết
Càng nuôi con lâu, nhiều người càng nhận ra rằng trí tuệ lớn nhất trong giáo dục có thể nằm ở sự tiết chế.
Tiết chế mong muốn kiểm soát, tiết chế sự lo lắng và tiết chế những kỳ vọng quá mức. Khi cha mẹ tập trung hoàn thiện bản thân, tạo môi trường sống tích cực và cho phép con phát triển theo nhịp độ riêng, trẻ có nhiều cơ hội trở thành những người sống tử tế, tích cực và giàu nội lực.
Đôi khi, bớt "vẽ rắn thêm chân" lại chính là một trong những hình thức giáo dục tốt nhất.
Theo Sohu
Thiên An
