Từ nhiều năm nay, ở không ít trường học, hình ảnh những học sinh đeo băng Sao đỏ, đứng tại cổng trường, hành lang hoặc khu vực được phân công để theo dõi việc thực hiện nội quy đã trở nên quen thuộc. Các em có thể ghi nhận bạn đi học muộn, mặc sai đồng phục, không đeo khăn quàng, vi phạm quy định đầu giờ… rồi báo cáo lại cho giáo viên hoặc nhà trường.
Mô hình này thường được lý giải bằng mục tiêu rèn luyện tính tự quản, ý thức trách nhiệm và tinh thần tập thể cho học sinh. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cách tổ chức Sao đỏ theo hướng "học sinh giám sát, ghi lỗi học sinh" cũng khiến nhiều phụ huynh đặt câu hỏi: Liệu đây có còn là cách giáo dục phù hợp?
Một ý kiến đang nhận được nhiều sự đồng tình cho rằng, nếu nhà trường cần kiểm soát việc thực hiện nội quy, công việc này nên do giáo viên, giám thị hoặc người có trách nhiệm đảm nhận, thay vì giao cho học sinh.
Khi học sinh trở thành người "canh" bạn mình
Điểm khiến nhiều phụ huynh băn khoăn không nằm ở việc nhà trường có nội quy hay yêu cầu học sinh chấp hành kỷ luật. Những quy định về giờ giấc, đồng phục, vệ sinh hay tác phong vẫn cần thiết để duy trì nề nếp trường học. Vấn đề nằm ở cách thực hiện.
Một học sinh đến trường muộn, chẳng hạn, có thể được giáo viên hoặc người phụ trách nhắc nhở và ghi nhận. Nhưng trong mô hình Sao đỏ, một học sinh khác lại được giao nhiệm vụ đứng ở cổng hoặc hành lang để quan sát, phát hiện và ghi tên bạn vi phạm. Trong khi những học sinh khác đã vào lớp, ổn định chỗ ngồi và chuẩn bị cho tiết học, một số em Sao đỏ có thể vẫn phải đứng ngoài để thực hiện nhiệm vụ được giao. Nếu mục đích là rèn tính trách nhiệm, cách làm này có thực sự cần thiết?
Bởi bản thân các em đều là học sinh, đều có quyền được học tập, sinh hoạt và vui chơi trong môi trường như nhau. Một học sinh được giao nhiệm vụ Sao đỏ cũng cần được bảo đảm quyền tham gia đầy đủ các hoạt động đầu giờ thay vì dành thời gian thực hiện một phần công việc mang tính quản lý. Chưa kể, việc đặt một đứa trẻ vào vị trí theo dõi và ghi lỗi một đứa trẻ khác có thể tạo ra những tình huống không mong muốn.
Trẻ con vẫn đang trong quá trình hình thành nhận thức và kỹ năng xã hội. Các em có thể nể bạn này, không thích bạn kia, có thể ghi nhận thiếu chính xác hoặc xảy ra tranh cãi khi một học sinh không đồng ý với lỗi bị ghi. Khi đó, một quy định vốn nhằm duy trì nề nếp lại có khả năng ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các học sinh.
Tự quản không nhất thiết là quản lý người khác
Một trong những lý do thường được đưa ra để duy trì mô hình Sao đỏ là giúp học sinh rèn tính tự quản. Đây là mục tiêu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, tự quản và quản lý người khác không hoàn toàn giống nhau. Một học sinh tự giác đi học đúng giờ, chuẩn bị đầy đủ sách vở, giữ vệ sinh lớp học, thực hiện đúng nội quy hay chủ động hỗ trợ bạn bè đều có thể được xem là những biểu hiện của tinh thần tự quản.
Nhà trường cũng có thể tổ chức nhiều hoạt động để học sinh cùng xây dựng môi trường học tập: phân công trực nhật, chăm sóc lớp học, xây dựng quy ước chung, tham gia hoạt động tập thể hoặc cùng chịu trách nhiệm về những vấn đề của lớp. Những hoạt động đó vẫn giúp trẻ học được tinh thần trách nhiệm mà không nhất thiết phải đặt các em vào vai trò "người giám sát" bạn bè. Hơn nữa, việc giáo dục ý thức kỷ luật cũng cần hướng đến việc học sinh tự hiểu vì sao mình phải tuân thủ quy định, thay vì chỉ cố gắng không mắc lỗi vì sợ bị một bạn khác ghi tên.
Kỷ luật vẫn cần, nhưng cách thực hiện cũng cần được nhìn lại
Điều này không có nghĩa là trường học nên buông lỏng kỷ luật.
Học sinh đi học muộn vẫn cần được nhắc nhở. Vi phạm nội quy vẫn cần có cách xử lý phù hợp. Đồng phục, vệ sinh, tác phong và những quy định chung vẫn cần được duy trì để bảo đảm môi trường học tập có nề nếp. Nhưng giữa "giữ kỷ luật" và "giao cho học sinh giám sát học sinh" vẫn có nhiều cách thực hiện khác nhau.
Nếu nhà trường cần kiểm soát việc đi trễ, đồng phục hoặc các quy định đầu giờ, giáo viên, giám thị hoặc người được phân công có thể đảm nhận. Còn nếu mục tiêu chính là rèn luyện khả năng tự quản, có thể thiết kế những hoạt động để học sinh tự chịu trách nhiệm với bản thân và tập thể. Đây cũng là lý do một số phụ huynh cho rằng mô hình Sao đỏ theo kiểu đứng canh, ghi lỗi bạn bè nên được xem xét lại trong bối cảnh trường học hiện nay.
Sau nhiều năm tồn tại, một mô hình giáo dục không nhất thiết phải được duy trì chỉ vì nó đã quen thuộc. Khi quan niệm về giáo dục trẻ em thay đổi, những phương pháp cũ cũng có thể cần được đánh giá lại dựa trên mục tiêu thực sự mà nhà trường muốn đạt được.
Sao đỏ có thể vẫn tồn tại dưới những hình thức khác, chẳng hạn như hỗ trợ hoạt động tập thể, xây dựng nề nếp lớp học hoặc khuyến khích tinh thần trách nhiệm. Nhưng với cách tổ chức mà học sinh phải đứng ngoài lớp để theo dõi và ghi lỗi học sinh khác, câu hỏi đặt ra là: liệu đó có thực sự là cách tốt nhất để dạy trẻ về tinh thần tự quản?
Các em đến trường trước hết vẫn là học sinh. Các em cần được học tập, vui chơi, giao tiếp và lớn lên trong một môi trường tôn trọng lẫn nhau. Nội quy vẫn cần có, kỷ luật vẫn cần được giữ. Nhưng có lẽ, những công việc mang tính quản lý của người lớn cũng nên được người lớn đảm nhận, để trẻ có thể dành thời gian ở trường cho đúng vai trò quan trọng nhất của mình: làm một học sinh.
Hiểu Đan
