Ý tưởng tưởng đơn giản nhưng chẳng ai làm
Quạt điện đã tồn tại hơn một thế kỷ, và suốt từ khi quạt xoay (oscillating fan) được phát minh đến nay, bản chất hoạt động của nó gần như không thay đổi. Bạn chỉ có hai lựa chọn: để quạt đứng yên thổi một hướng cố định, hoặc bật chế độ xoay để quạt quét qua quét lại. Cả hai cách đều có chung một vấn đề - quạt không biết bạn đang ở đâu. Bạn di chuyển từ bàn làm việc sang bếp, quạt vẫn cứ thổi vào cái ghế trống. Bạn đang tập thể dục trong garage, quạt xoay phân nửa thời gian thổi vào bức tường.
Với thời đại mà robot hút bụi đã biết tự vẽ bản đồ nhà, điều hòa biết nhận diện người để đảo hướng gió, thì một chiếc quạt cây có khả năng tự xoay theo vị trí người dùng nghe chừng là thứ đáng nhẽ phải xuất hiện từ lâu rồi. Thế nhưng thực tế, ý tưởng này cho đến nay mới chỉ dừng lại ở mức sản phẩm của một công ty start-up nhỏ tại Mỹ.
Following Fan - chiếc quạt biết "nhìn" người
Sản phẩm mang tên Following Fan, được phát triển bởi hai kỹ sư phần mềm Nathan Oelke và Aj Sakher tại Minneapolis, bang Minnesota. Ý tưởng ra đời khá đời thường: giữa mùa hè nóng nực năm 2020, khi các phòng gym đóng cửa vì COVID-19, Oelke tập thể dục trong garage nhà mình và nhận ra rằng chiếc quạt cây chẳng bao giờ thổi đúng chỗ mình đứng. Từ đó, hai người bắt tay xây dựng một chiếc quạt có khả năng theo dõi và "bám" theo người dùng.
Về nguyên lý hoạt động, Following Fan sử dụng một camera nhỏ gắn ở giữa lưới bảo vệ phía trước. Camera này kết nối với một bộ vi xử lý tích hợp bên trong quạt, chạy thuật toán thị giác máy tính (computer vision) để phân tích hình ảnh theo thời gian thực. Hệ thống sẽ xác định vị trí của những người trong tầm nhìn, sau đó khóa vào người gần nhất và điều khiển motor xoay đầu quạt để luồng gió luôn hướng thẳng về phía họ. Khi người dùng di chuyển sang trái hay phải, quạt sẽ tự động xoay theo.
Ngoài chế độ theo dõi người (tracking mode), quạt vẫn có hai chế độ truyền thống là đứng yên và xoay qua lại. Góc quay tối đa 135 độ, cánh quạt nhôm 20 inch (khoảng 50cm), khung thép, nặng chừng 9.5kg, chiều cao điều chỉnh được từ 99cm đến 137cm, ba mức gió. Một tính năng khá hay là chế độ tự ngủ thông minh: khi không phát hiện ai trong phạm vi quét, quạt sẽ tự tắt để tiết kiệm điện và tự khởi động lại khi có người quay lại.
Điểm đáng chú ý là Following Fan không có bất kỳ kết nối mạng nào - không Wi-Fi, không Bluetooth. Toàn bộ quá trình xử lý hình ảnh diễn ra cục bộ trên chip của quạt, dữ liệu không được gửi đi đâu cả. Đây là lựa chọn có chủ đích của nhà sản xuất, nhằm giảm thiểu lo ngại về quyền riêng tư khi thiết bị có camera đặt ngay trong phòng.
Giá bán lẻ của Following Fan là 299 USD (khoảng 7.9 triệu đồng), một mức giá không hề rẻ cho một chiếc quạt cây, và hiện tại sản phẩm chỉ bán tại thị trường Mỹ. Trên Amazon cũng bắt đầu xuất hiện một vài mẫu quạt AI từ các thương hiệu Trung Quốc với tính năng theo dõi chuyển động tương tự, tuy nhiên phần lớn dùng cảm biến hồng ngoại đơn giản thay vì computer vision nên độ chính xác và độ tin cậy kém hơn đáng kể.
Điều hòa đã làm được, quạt thì sao?
Thực tế, công nghệ nhận diện vị trí người dùng để điều chỉnh luồng gió không phải là điều gì quá mới mẻ trong ngành thiết bị làm mát. Các hãng điều hòa lớn đã tích hợp tính năng này từ khá lâu. Các điều hòa cao cấp của Mitsubishi Electric có công nghệ 3D i-See Sensor, sử dụng cảm biến hồng ngoại quét nhiệt liên tục để chia căn phòng thành 752 vùng ba chiều, từ đó xác định chính xác vị trí người trong phòng và điều hướng luồng gió phù hợp - có thể thổi thẳng vào người (chế độ Direct) hoặc né tránh người (chế độ Indirect). 1 số dòng điều hòa Daikin cũng có tính năng tương tự với cảm biến chuyển động tích hợp, tự động phát hiện người trong phòng để điều chỉnh hướng gió và chuyển sang chế độ tiết kiệm khi phòng trống. Bên cạnh đó, mẫu máy lọc không khí mới của Dreame cũng tích hợp cảm biến nhận diện vị trí người để tự động chuyển hướng gió, nhưng về cơ bản vẫn không thể coi đây là 1 chiếc quạt theo nghĩa thông thường.
Nếu điều hòa treo tường - một thiết bị cố định trên cao - đã có thể làm được chuyện này, thì việc tích hợp lên quạt cây - thiết bị vốn đã có cơ cấu xoay sẵn - về mặt kỹ thuật còn đơn giản hơn. Quạt cây chỉ cần thêm một cảm biến và điều khiển motor xoay, không cần hệ thống cánh đảo gió phức tạp như điều hòa. Vậy mà cho đến nay, không có hãng sản xuất quạt lớn nào đưa tính năng này vào sản phẩm của mình. Following Fan vẫn là cái tên gần như duy nhất trên thị trường, và đó mới chỉ là một start-up nhỏ với một sản phẩm duy nhất.
Có lẽ lý do nằm ở bài toán kinh tế: quạt cây vốn là mặt hàng giá rẻ, phổ thông, biên lợi nhuận thấp. Việc thêm cảm biến theo dõi, chip xử lý và motor điều khiển sẽ đẩy giá thành lên cao, biến nó thành sản phẩm ngách khó cạnh tranh ở phân khúc đại trà. Nhưng nhìn theo hướng khác, nếu công nghệ cảm biến ngày càng rẻ và các hãng sẵn sàng đầu tư, thì đây hoàn toàn có thể trở thành tính năng tiêu chuẩn trên quạt thông minh trong tương lai - giống như cách robot hút bụi từ chỗ xa xỉ đã trở thành đồ gia dụng phổ biến vậy.
Phạm Hoàng
