Người xưa thường nói: “Nhìn mẹ biết con”. Trong một gia đình, mẹ là người có nhiều thời gian tiếp xúc với con nhất. Lời nói, hành vi, tầm nhìn, cách nhìn nhận cuộc sống và phản ứng trước các vấn đề của mẹ đều có thể âm thầm ảnh hưởng đến con cái.
Trong tâm lý học có một khái niệm được gọi là “quy luật mẹ – con”, cho rằng tính cách của mẹ có ảnh hưởng đến cuộc đời của con. Người mẹ dũng cảm như gió có thể tiếp thêm cho con lòng can đảm vô tận. Người mẹ lạc quan như ánh mặt trời có thể dạy con cách đối diện tích cực với những thử thách trong cuộc sống.
Tuy nhiên, có ba kiểu tính cách của người mẹ có thể trở thành “lực cản vô hình” trong quá trình trưởng thành của con. Nếu muốn trở thành một người mẹ tốt, chúng ta cần tránh để bản thân rơi vào những trạng thái này.
01. Người mẹ luôn hy sinh bản thân
Người mẹ luôn hy sinh bản thân khó có thể nuôi dạy những đứa trẻ có cảm giác hạnh phúc mạnh mẽ và nhận thức tích cực về giá trị của chính mình.
Câu cửa miệng của những người mẹ luôn hy sinh bản thân thường là “Tất cả đều vì con”, nhưng lại không bao giờ có chỗ cho câu “Mẹ cũng có cuộc sống của riêng mình”. Người mẹ nghĩ rằng đó là tình yêu. Nhưng khi yêu thương quá mức và không có giới hạn, sự hy sinh ấy có thể trở nên mất cân bằng. Những điều được gọi là “vì muốn tốt cho con” dần biến thành chiếc gông nặng nề, khiến con ngột ngạt.
Các nghiên cứu về tâm lý trẻ em chỉ ra rằng, những đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà mẹ liên tục hy sinh bản thân có thể hình thành kiểu tính cách bị chi phối bởi cảm giác tội lỗi. Chúng cho rằng sự không vui của mẹ là do mình gây ra, không dám theo đuổi nhu cầu của bản thân, thậm chí kìm nén chính mình để đền đáp những hy sinh của mẹ.
Những đứa trẻ có kiểu tính cách này, ngay cả khi trưởng thành và có cuộc sống vật chất đầy đủ, vẫn có thể khó cảm nhận được hạnh phúc thực sự.
Những người mẹ hy sinh quá mức cũng thường vô thức gắn giá trị bản thân với con cái. Khi con không đạt được kỳ vọng, họ có thể truyền tải cảm xúc tiêu cực thông qua những lời than phiền, trách móc. Khi phải mang trên vai áp lực và cảm giác tội lỗi như vậy, làm sao trẻ có thể xây dựng được niềm tin vững chắc rằng “Mình xứng đáng được yêu thương” và “Mình có năng lực”?
02. Người mẹ có tính kiểm soát mạnh
Người mẹ có tính kiểm soát mạnh thường thích sắp xếp sẵn từng bước trong cuộc đời con, vì thế rất khó nuôi dạy những đứa trẻ độc lập và tự tin. Sự kiểm soát quá mức không chỉ bóp nghẹt ý thức độc lập mà còn khiến trẻ mất đi tính chủ động và sự nhiệt tình khi làm việc.
Khái niệm “bất lực học được” trong tâm lý học cho thấy: Khi trẻ sống lâu dài trong môi trường bị kiểm soát, chúng có thể dần mất cảm giác làm chủ cuộc sống, cho rằng “Dù mình làm gì cũng không thể quyết định cuộc đời mình”, từ đó từ bỏ việc cố gắng và suy nghĩ độc lập.
Đây cũng là lý do một số đứa trẻ bị kiểm soát quá mức khi trưởng thành hoặc trở nên nổi loạn, cực đoan, hoặc trở nên nhút nhát, thiếu năng lực tự chủ.
Bạn thay con tránh mọi ổ gà, con sẽ không bao giờ học được cách tự bước đi. Bạn quyết định mọi việc thay con, con sẽ không bao giờ hình thành được một tâm hồn độc lập. Tình yêu thực sự không phải là nhốt con trong vòng bảo vệ của mình, mà là dạy con cách nhận biết phương hướng để con can đảm bước ra ngoài và khám phá. Ngay cả khi vấp ngã, đó cũng là một phần không thể thiếu trong quá trình trưởng thành.
03. Người mẹ quá dễ bị cảm xúc chi phối
Người mẹ quá dễ bị cảm xúc chi phối khó có thể nuôi dạy những đứa trẻ có cảm giác an toàn vững chắc và đủ can đảm để khám phá thế giới.
Các nhà tâm lý học trẻ em từng thực hiện một thí nghiệm: Khi người mẹ ổn định về cảm xúc, nồng độ cortisol – hormone liên quan đến căng thẳng – ở trẻ sẽ giảm xuống. Trẻ cũng dễ thể hiện những đặc điểm như tự tin và lạc quan hơn.
Ngược lại, những đứa trẻ thường xuyên sống trong bầu không khí cảm xúc tiêu cực của mẹ có thể có nồng độ cortisol tăng cao kéo dài. Điều này không chỉ có khả năng ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ mà còn khiến trẻ trở nên nhút nhát, đa nghi và thiếu cảm giác an toàn.
Việc xây dựng cảm giác an toàn không chỉ cần sự đồng hành và gắn kết tình cảm giữa cha mẹ với con, mà còn phụ thuộc vào cách cha mẹ bộc lộ cảm xúc một cách chân thành. Ổn định cảm xúc không có nghĩa là không bao giờ tức giận, mà là biết cách bày tỏ cảm xúc một cách phù hợp.
Sự bình tĩnh và lý trí của mẹ có thể mang đến cho con cảm giác an toàn, giúp trẻ tin rằng: “Dù có chuyện gì xảy ra, mẹ vẫn là người đáng tin cậy”. Khi có được cảm giác ấy, trẻ sẽ can đảm thử sức và khám phá hơn, không vì sợ mắc lỗi mà do dự, rụt rè hay ngại tiến về phía trước. Khi cảm thấy an toàn, trẻ mới có thêm sức mạnh và sự tự tin để bước vào thế giới chưa biết.
04. Lời kết
Đọc đến đây, có lẽ một số người mẹ sẽ cảm thấy lo lắng: Hình như mình chính là kiểu người mẹ như vậy. Chẳng lẽ mình đã hủy hoại con rồi sao?.
Thực ra, không có người mẹ nào hoàn hảo. Tất cả chúng ta đều vừa học cách nuôi dạy con, vừa loay hoay điều chỉnh bản thân trên hành trình ấy. Phạm sai lầm không đáng sợ, điều quan trọng là kịp thời nhìn lại và thay đổi.
Nếu bạn là người mẹ luôn hy sinh bản thân, hãy thử yêu thương chính mình nhiều hơn một chút. Mỗi tuần, hãy dành nửa ngày để làm điều mình yêu thích, thỉnh thoảng mua một món đồ mình thích và cho con biết rằng: “Mẹ cũng có những nhu cầu riêng”.
Nếu bạn là người mẹ có tính kiểm soát mạnh, hãy thử học cách buông tay. Hãy trao cho con một số cơ hội tự quyết định, chẳng hạn để con chọn địa điểm vui chơi cuối tuần hoặc lớp học năng khiếu muốn tham gia. Ngay cả khi con chọn chưa đúng, cũng không sao.
Nếu bạn là người mẹ quá dễ bị cảm xúc chi phối, hãy thử học cách quản lý cảm xúc của mình. Khi tức giận, hãy hít thở sâu trong 10 giây hoặc tạm thời rời khỏi tình huống để bình tĩnh lại. Đừng biến con thành nơi trút bỏ những cảm xúc tiêu cực của mình.
Điều bạn trao cho con không chỉ là sự sống, mà còn là tính cách và nền tảng tinh thần để con bước vào đời.
Hiểu Đan (theo QQ)
