Lời thú nhận từ hậu trường thuật toán giao đồ ăn
Trong bài viết đăng ở cộng đồng confession trên Reddit, tác giả cho biết mình là lập trình viên backend của một nền tảng giao đồ ăn quy mô lớn, đang chuẩn bị nghỉ việc và chấp nhận rủi ro vi phạm NDA để nói ra những gì diễn ra phía sau hệ thống. Theo người này, thực tế thậm chí còn đáng buồn hơn rất nhiều so với các suy diễn của mọi người.
Cụ thể, người dùng Reddit khẳng định các khoản phí như “Priority Delivery” (Giao ưu tiên) hay “Driver Benefit Fee” (Phúc lợi tài xế) mà khách hàng phải trả thêm hoàn toàn không chảy vào túi tài xế. Phí giao ưu tiên, về bản chất, chỉ là một cờ đánh dấu trong dữ liệu đơn hàng và không hề được thuật toán ưu tiên xử lý. Nền tảng trong bài viết thậm chí từng triển khai thử nghiệm cố tình làm chậm đơn thường từ 5 đến 10 phút, nhằm tạo cảm giác rằng đơn ưu tiên nhanh hơn. Kết quả thử nghiệm mang lại lợi nhuận lớn vì dịch vụ tiêu chuẩn bị làm tệ đi, chứ không phải vì dịch vụ cao cấp tốt hơn.
Đáng chú ý hơn là khoản “phí hỗ trợ tài xế” hay “phí tuân thủ luật lao động”. Theo bài đăng này, số tiền đó được đưa vào một quỹ nội bộ phục vụ vận động chính sách và thuê luật sư, thay vì chi trả trực tiếp cho tài xế như cách đặt tên khiến người dùng tin tưởng.
Tác giả cũng tiết lộ khái niệm “điểm tuyệt vọng” của tài xế, một chỉ số ẩn đánh giá mức độ cần tiền dựa trên hành vi nhận đơn. Những tài xế thường xuyên online khuya, nhận ngay các cuốc giá thấp sẽ bị gắn nhãn cần tiền gấp. Khi đó, hệ thống cố tình không hiển thị các cuốc thu nhập cao cho họ, vì thuật toán cho rằng không cần trả nhiều tiền vẫn có người nhận.
Ngay cả tiền tip cũng không còn mang ý nghĩa khuyến khích như người dùng nghĩ. Hệ thống dự đoán khả năng khách tip cao để điều chỉnh ngược lại mức trả cơ bản cho tài xế. Nếu khách được dự đoán sẽ tip nhiều, tiền công nền bị hạ xuống. Sự hào phóng của khách, theo cách này, lại giúp nền tảng giảm chi phí trả lương.
Cộng đồng mạng Việt Nam vào cuộc, nhiều shipper xác nhận trải nghiệm tương tự
Sau khi nội dung này được chia sẻ lại, chủ đề về phí ưu tiên và thuật toán giao hàng nhanh chóng thu hút sự chú ý của người dùng mạng xã hội Việt Nam. Đáng nói, dưới các bài thảo luận, không ít tài khoản tự nhận là shipper đã lên tiếng xác nhận những trải nghiệm rất tương đồng.
Nhiều người cho biết thu nhập mỗi cuốc giảm rõ rệt trong thời gian gần đây. Có trường hợp nói rằng trước đây chạy khoảng 25 cuốc có thể đạt mức hơn 100.000đ, nhưng hiện tại phải chạy nhiều hơn đáng kể. Một số tài xế chia sẻ việc đơn giao nhanh, đơn giao trong 2 giờ hay 4 giờ thực tế vẫn bị ghép nhiều cuốc, thậm chí ghép 3 đến 4 đơn, có ngày lên tới 6 đến 9 đơn.
Không ít ý kiến phản ánh rằng khách trả thêm tiền ưu tiên nhưng thời gian giao vẫn kéo dài, dẫn đến bức xúc và phàn nàn. Có người còn cho rằng phí ưu tiên chủ yếu giúp khách không thấy mình bị ghép đơn trên ứng dụng, trong khi tài xế thực tế vẫn phải giao nhiều điểm, chỉ là thông tin ghép không hiển thị qua ứng dụng nữa.
“Tiền thêm của khách đi đâu?” và cảm giác quen thuộc đáng lo ngại
Một bình luận khác phân tích khá rõ ràng câu chuyện dòng tiền. Hai khách ở cùng khu vực, mỗi người trả thêm một khoản để ghép đơn, tổng tiền thu thêm có thể lên tới vài chục nghìn đồng. Tuy nhiên, tài xế chỉ nhận được thêm một phần rất nhỏ. Phần còn lại biến mất trong hệ thống, và cả khách lẫn người giao đều không có cách nào kiểm chứng.
Từ confession của một kỹ sư tại Mỹ đến những trải nghiệm được kể lại ở Việt Nam, điểm chung dễ nhận thấy là sự mờ mịt của thuật toán và cách các nền tảng tối ưu lợi nhuận. Với người dùng, đó là cảm giác trả thêm tiền nhưng không chắc dịch vụ tốt hơn. Với shipper, đó là cảm giác bị cuốn vào một hệ thống mà luật chơi luôn thay đổi, còn phần thiệt thường rơi vào người ở cuối chuỗi giá trị.
Phạm Hoàng
