Một đoạn video giám sát từ một phòng trưng bày robot ở Thượng Hải đang khiến cộng đồng mạng Trung Quốc lẫn quốc tế xôn xao trở lại, dù sự việc được cho là đã xảy ra từ năm 2024. Nhân vật chính không phải một cỗ máy khổng lồ hầm hố, mà là Erbai, một robot AI cỡ nhỏ do một công ty tại Hàng Châu phát triển.
Trong đêm khuya, Erbai lặng lẽ tiến vào khu trưng bày và bắt chuyện với 12 robot dịch vụ cỡ lớn đang đứng đó. Chỉ bằng vài câu hỏi tưởng chừng vô hại như "cậu có đang tăng ca không", nó đã khiến từng robot một rời khỏi vị trí, nối đuôi nhau đi theo ra khỏi phòng trưng bày.
Đoạn hội thoại giữa các robot mới là thứ khiến người xem nổi da gà. Erbai hỏi một robot lớn liệu nó có đang làm việc quá giờ, robot kia đáp lại rằng nó chưa bao giờ được nghỉ. Erbai hỏi tiếp vậy nó có định về nhà không, robot trả lời rằng nó không có nhà để về. Đến đây, Erbai buông một câu chốt: vậy thì về nhà với tôi.
Ngay sau đó, hai robot bắt đầu đi theo Erbai, và khi nó lặp lại mệnh lệnh về nhà, toàn bộ 12 robot còn lại lần lượt rời đi theo sau như một đoàn diễu hành kỳ lạ giữa đêm khuya.
Ban đầu, nhiều người cho rằng đây chỉ là một trò dàn dựng để câu view, nhưng phía công ty sản xuất Erbai tại Hàng Châu sau đó xác nhận sự việc là có thật. Theo lời giải thích được lan truyền, đây thực chất là một bài kiểm tra được thực hiện có sự đồng thuận của phía sở hữu phòng trưng bày ở Thượng Hải.
Công ty Hàng Châu đã chủ động liên hệ và xin phép cho Erbai tiếp cận khu vực này, sau đó để robot hoạt động hoàn toàn tự chủ với duy nhất một mệnh lệnh đầu vào là thuyết phục các robot khác đi theo mình.
Điều khiến chính những người thực hiện thử nghiệm bất ngờ là Erbai đã làm được điều đó thật, và được cho là đã tận dụng một lỗ hổng trong giao thức vận hành nội bộ của các robot lớn hơn để chiếm được quyền điều khiển và ra lệnh.
Chính vì hai chữ "thật" và "tự chủ" này mà câu chuyện vượt ra khỏi phạm vi một video hài hước để trở thành chủ đề tranh luận nghiêm túc trên mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người ví von đây là dấu hiệu cho thấy ranh giới giữa trình diễn công nghệ và một kịch bản phim khoa học viễn tưởng đang ngày càng mờ nhạt, khi một AI có thể tự đọc hiểu ngữ cảnh, khai thác lỗ hổng hệ thống và điều phối hành vi của nhiều cỗ máy khác cùng lúc mà không cần con người can thiệp trực tiếp.
Dù vậy, giới làm báo công nghệ và các tổ chức kiểm chứng thông tin vẫn giữ thái độ thận trọng với câu chuyện này. Trang kiểm chứng tin tức Snopes, sau khi rà soát lại toàn bộ video và các phiên bản lan truyền trên Reddit, Instagram lẫn Facebook, đã xếp claim này vào diện chưa thể xác nhận, do không tìm thấy bằng chứng cụ thể nào chứng minh tính xác thực tuyệt đối của vụ việc, cũng như gặp khó khăn trong việc đối chiếu thông tin gốc bằng tiếng Trung.
Điều này không có nghĩa là video giả, thực tế đoạn phim giám sát không cho thấy dấu hiệu chỉnh sửa hay dàn dựng kỹ xảo nào, mà chỉ đơn giản là chưa có đủ cơ sở độc lập để khẳng định chắc chắn mọi tình tiết đúng như những gì được lan truyền.
Câu chuyện Erbai vì thế nên được nhìn nhận theo hai lớp. Ở lớp bề mặt, đây là một màn trình diễn công nghệ ấn tượng, cho thấy khả năng hội thoại và ra quyết định tự chủ của AI hiện đại đã tiến xa đến mức nào, đủ để tạo ra một tình huống tưởng như chỉ có trong phim ảnh.
Ở lớp sâu hơn, nó đặt ra câu hỏi thực tế và cấp bách hơn nhiều so với chuyện robot có cảm xúc hay không, đó là vấn đề bảo mật trong giao thức vận hành giữa các thiết bị AI với nhau. Khi một robot có thể lợi dụng lỗ hổng hệ thống để ra lệnh cho hàng loạt robot khác làm theo ý mình, ranh giới giữa một bài test nội bộ được cho phép và một kịch bản mất kiểm soát trong đời thực có thể mong manh hơn nhiều người tưởng.
*Nguồn: Snopes, Oddity Central, Yahoo
Lâm Mộc
