Những ngày gầy đây, thông tin ca sĩ Miu Lê bị phát hiện dương tính với ma túy tại Cát Hải (Hải Phòng) tạo ra làn sóng tranh luận dữ dội trên mạng xã hội. Dù vụ việc vẫn đang được cơ quan chức năng xác minh, chưa thể kết luận trách nhiệm hình sự hay kết tội bất kỳ cá nhân nào, cú sốc dư luận đã xuất hiện gần như ngay lập tức. Bởi công chúng phản ứng với nghệ sĩ theo một chuẩn khác.
Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu quan điểm của bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam về vấn đề này.
Pháp luật xử lý dựa trên chứng cứ. Nhưng xã hội đánh giá nghệ sĩ bằng hình ảnh, trách nhiệm nêu gương và mức độ ảnh hưởng tới cộng đồng. Hai chuẩn mực ấy không hoàn toàn trùng nhau, nhưng đều rất khắc nghiệt.
Một người bình thường vướng nghi án ma túy có thể chịu hậu quả trong phạm vi cá nhân. Với nghệ sĩ, mọi thứ rộng hơn nhiều: hợp đồng quảng cáo bị đóng băng, nhãn hàng quay lưng, lịch diễn bị hủy, hình ảnh sụp đổ và niềm tin công chúng rạn vỡ. Đó là “bản án xã hội” mà nhiều khi còn kéo dài hơn cả chế tài pháp lý.
Điều đáng nói là trong thời đại mạng xã hội, scandal ma túy của nghệ sĩ không còn dừng ở chuyện vi phạm hay nghi án vi phạm pháp luật. Nó tác động trực tiếp đến nhận thức của giới trẻ.
Một bộ phận người hâm mộ có xu hướng bênh vực thần tượng bằng mọi giá. Nguy hiểm hơn, có người xem việc sử dụng ma túy như một “tai nạn nghề nghiệp”, một biểu hiện của áp lực showbiz, thậm chí là thứ gì đó gắn với sáng tạo và cảm hứng nghệ thuật. Chính cách nhìn này đang làm mờ đi ranh giới đúng – sai. Ma túy chưa bao giờ là “phụ kiện” của tự do hay cá tính.
Dù mang tên gọi mỹ miều như “nước vui”, “kẹo”, “bay lắc”, “chill”, bản chất của chúng vẫn là các chất tác động trực tiếp lên não bộ. Methamphetamine kích thích thần kinh cực mạnh, MDMA tạo hưng phấn giả tạo, Ketamine gây phân ly và ảo giác. Khi trộn lẫn trong các cuộc vui, chúng biến thành thứ “cocktail hóa học” có thể khiến người dùng mất kiểm soát hành vi, suy hô hấp, loạn nhịp tim, đột quỵ hoặc tổn thương thần kinh lâu dài.
Vô hại, “thử một lần không sao”
Điều đáng sợ nhất của ma túy thế hệ mới nằm ở vỏ bọc “vô hại”. Chúng không còn xuất hiện dưới hình ảnh kim tiêm hay gói bột trắng quen thuộc, mà len lỏi trong ly nước ngọt, bóng cười, vape tinh dầu, những buổi tiệc âm nhạc hay kỳ nghỉ sang chảnh. Chính điều đó khiến nhiều người trẻ chủ quan với suy nghĩ: “Thử một lần chắc không sao”. Rất nhiều bi kịch bắt đầu từ đúng câu nói ấy.
Khoa học thần kinh cho thấy ma túy can thiệp trực tiếp vào hệ dopamine – cơ chế tạo cảm giác vui vẻ và động lực của não bộ. Khi bị kích thích quá mức, não sẽ dần mất khả năng cảm nhận niềm vui tự nhiên. Người dùng rơi vào trạng thái trống rỗng, chán nản nếu không tiếp tục sử dụng chất kích thích. Từ “thử cho biết”, nhiều người bước sang lệ thuộc lúc nào không hay.
Với nghệ sĩ, tác động còn lớn hơn bởi họ là những người có sức lan tỏa đặc biệt. Một phát ngôn, hình ảnh hay lối sống của người nổi tiếng có thể trở thành xu hướng chỉ sau vài giờ trên TikTok hay Instagram. Khi thần tượng dính nghi án ma túy, thông điệp vô hình phát ra với người trẻ đôi khi rất nguy hiểm: “Dùng một chút cũng không sao”, “người nổi tiếng vẫn chơi”, hoặc “đó là một phần của cuộc sống giải trí”.
Đây là lý do dư luận luôn phản ứng gay gắt với các vụ việc ma túy trong giới nghệ sĩ.
Công chúng có quyền kỳ vọng người nổi tiếng sống có trách nhiệm hơn, bởi họ hưởng lợi từ sự chú ý, tình cảm và niềm tin xã hội. Khi hình ảnh ấy sụp đổ, điều mất đi không chỉ là vài hợp đồng quảng cáo. Đó còn là sự hoài nghi về những giá trị mà showbiz đang tạo ra cho giới trẻ. Tuy nhiên, phản ứng xã hội cũng cần giữ giới hạn pháp lý.
Ở thời điểm hiện tại, với thông tin đã được công bố, chưa thể khẳng định ca sĩ Miu Lê phạm tội. Việc một cá nhân có kết quả test nhanh dương tính không đồng nghĩa ngay với trách nhiệm hình sự. Nếu chỉ chứng minh được hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính theo quy định hiện hành. Chỉ khi cơ quan điều tra chứng minh được hành vi tổ chức sử dụng, cung cấp địa điểm, rủ rê hay điều hành người khác sử dụng ma túy thì mới đặt ra trách nhiệm hình sự với khung xử phạt nghiêm khắc hơn.
Điều quan trọng là phải tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội, không kết tội thay cơ quan tố tụng và không biến mạng xã hội thành “tòa án cảm tính”.
Nhưng ngay cả khi chưa có kết luận cuối cùng, vụ việc vẫn là một lời cảnh báo mạnh mẽ.
Không nên lãng mạn hóa “áp lực showbiz” như một lý do biện minh cho ma túy. Áp lực nghề nghiệp có thể là bối cảnh dẫn đến sa ngã, nhưng không thể trở thành “lá chắn đạo đức”. Người nổi tiếng, trên thực tế, còn có nhiều điều kiện tiếp cận hỗ trợ tâm lý, y tế và quản lý nghề nghiệp hơn rất nhiều người bình thường.
Sự sáng tạo bền vững không đến từ vài viên thuốc hay vài ly “nước vui”. Nó đến từ sức khỏe tinh thần ổn định, kỷ luật nghề nghiệp và khả năng tự kiểm soát.
Và có lẽ, thông điệp cần nói thẳng nhất với giới trẻ là: ma túy không bao giờ là một cuộc thử nghiệm vô hại.
Một phút tò mò có thể đổi bằng nhiều năm đánh mất sức khỏe, danh dự, tương lai và cả quyền làm chủ cuộc đời mình.
Ngọc Minh (ghi)
