Xơ gan là gì?
Xơ gan là tình trạng các tế bào gan hoại tử, tổn thương trong thời gian dài sau đó chúng sẽ bị thay thế bằng mô sẹo, xơ. Gan có nhiều mô sẹo, xơ sẽ cản trở lượng máu lưu thông, làm suy giảm chức năng thải độc gan và làm gan xơ cứng.
Bệnh xơ gan nếu được phát hiện và điều trị sớm thì chức năng gan sẽ trở lại hoạt động bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng xơ hóa kéo dài, gan sẽ không còn hoạt động tốt và làm ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể hậu quả có thể dẫn đến tử vong.
Dấu hiệu nhận biết xơ gan
Quá trình xơ gan thường diễn ra âm thầm, các biểu hiện của bệnh ít đặc trưng do đó người bệnh có thể bỏ qua. Việc phát hiện bệnh sớm thường là tình cờ khi đi khám sức khỏe định kỳ, khi làm xét nghiệm tổng quát về chức năng gan, hoặc tình cờ phát hiện qua siêu âm bụng.
Một số biểu hiện của xơ gan ở giai đoạn sớm như:
Cảm thấy hơi mệt mỏi, không làm việc được lâu, hay chán ăn, buồn nôn và sợ một số thức ăn đặc biệt là những thức ăn chứa nhiều dầu mỡ. Sau khi ăn thường có cảm giác đầy bụng, khó tiêu.
Đau tức vùng dưới sườn bên phải
Da vùng ngực, lưng và cổ của bệnh nhân có những đốm đỏ hình giống như hoa thị, trong y khoa gọi đó là dấu "sao mạch". Lòng bàn tay có thể bị ửng đỏ, danh từ y học gọi là "lòng bàn tay son".
Đi siêu âm thấy: Gan thô, không đồng đều của nhu mô, các nốt tái sinh và nốt bề mặt gan, thậm chí là u gan.
Sau một thời gian, bệnh sẽ tiến triển đến giai đoạn nặng hơn gọi là xơ gan mất bù (tức là thời kì mà gan không còn đủ sức đảm đương nhiệm vụ của mình). Đây là lúc mà gan bị hư hoại nhiều nên thể hiện sự suy giảm chức năng như:
Bụng ngày càng to ra do ứ nước trong bụng (còn gọi là "cổ trướng" hoặc "báng bụng"). Vùng mắt cá chân có thể bị sưng lên, đè vào thì hơi bị lõm.
Bệnh nhân có thể bị vàng da và vàng mắt, dễ bị bầm ở những chỗ tiêm chích, chảy máu răng, chảy máu cam. Phụ nữ có thể bị rối loạn kinh nguyệt hoặc mất kinh, đàn ông có thể bị bất lực.
Có thể sờ thấy gan hơi cứng chắc ở dưới bờ sườn phải và dưới bờ sườn bên trái có thể sờ thấy lá lách lớn.
Người bệnh nhân sẽ mệt mỏi, chán ăn, cảm giác bị suy nhược, sụt cân ...có thể rối loạn về tinh thần như: mất khả năng tập trung (ngay cả khi làm những công việc rất yêu thích), cảm thấy dễ mệt nhưng lại ngủ không ngon. Nặng hơn nữa, bệnh nhân sẽ bị kích động, vật vã rồi dần dần bị hôn mê hoặc có thể ói ra máu rất nhiều và tử vong.
Nguyên nhân gây xơ gan?
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng xơ gan nhưng phổ biến nhất là những nguyên nhân sau đây:
Do virus: Bệnh viêm gan virus B,C, D nếu không chữa trị kịp thời và đúng cách sẽ khiến gan bị xơ và làm tổn thương nghiêm trọng.
Do uống nhiều rượu bia, chất kích thích, thuốc lá làm suy giảm chức năng gan, hình thành xơ gan.
Do bệnh lý tự miễn dịch (cơ thể tạo ra kháng thể chống lại chính các tế bào gan, gây tổn thương viêm gan lâu ngày dẫn tới xơ gan)
Các bệnh lý rối loạn chuyển hóa: Bệnh Wilson, bệnh Hemochromatosis, thiếu alpha 1- antitrypsin...
Do nhiễm ký sinh trùng: Người bệnh bị nhiễm ký sinh trùng sán lá gan do ăn đồ sống, đồ chưa nấu chín hoặc đồ không đảm bảo vệ sinh. Từ đó tăng nguy cơ bị bệnh xơ gan.
Nhiễm độc chất kéo dài như: Người bệnh bị nhiễm thủy ngân, thạch tín… trong thời gian dài thường có nguy cơ bị bệnh xơ gan cao.
Một số nguyên nhân khác: Sử dụng thuốc Acetaminophen quá liều, béo phì, nghẽn ống dẫn mật, gan nhiễm mỡ… Một người bị xơ gan có thể do một nguyên nhân, nhưng cũng có thể do nhiều nguyên nhân cùng phối hợp gây tổn thương gan.
Xơ gan có nguy hiểm không?
Xơ gan là một căn bệnh cực kỳ nguy hiểm, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm: xuất huyết tiêu hóa (ói ra máu) do tăng áp lực tĩnh mạch cửa, giãn tĩnh mạch thực quản; xơ gan cổ trướng; nhiễm trùng dịch báng; nhiễm trùng máu; hôn mê gan, hội chứng gan - thận; ung thư gan. Một khi tình trạng xơ gan đã nặng thì ung thư gan là điều khó tránh khỏi. Có đến hơn 80% trường hợp ung thư gan nguyên phát đều từ xơ gan mà ra. Từ đó dẫn đến việc tử vong.
Điều trị và phòng ngừa xơ gan như thế nào?
Muốn điều trị xơ gan, trước tiên là phải tìm được nguyên nhân. Bởi, điều này vô cùng quan trọng, chỉ khi điều trị được nguyên nhân thì tiến trình xơ gan mới có thể làm chậm lại hoặc chặn đứng quá trình phát triển của bệnh. Kết quả điều trị xơ gan phụ thuộc vào giai đoạn của bệnh, nếu phát hiện càng sớm thì điều trị càng hiệu quả, càng hạn chế được các biến chứng của xơ gan. Một số phương pháp điều trị xơ gan hiện nay như:
Thay đổi thói quen sống: Ngưng uống rượu hoàn toàn sẽ hạn chế bớt yếu tố gây tổn thương gan, nhờ đó làm chậm tiến trình xơ hóa gan.
Với gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa, người bệnh cần kiểm soát cân nặng, đường huyết, mỡ máu và tăng huyết áp để giảm áp lực lên gan. Dinh dưỡng hợp lý như ưu tiên rau xanh, chất xơ, protein dễ tiêu, hạn chế đường tinh luyện và chất béo bão hòa.
Sử dụng các thuốc kháng virus viêm gan B,C sẽ giúp kiểm soát virus, làm chậm tiến trình xơ hóa gan, và thậm chí có thể giảm bớt mức độ xơ gan (đã có nhiều nghiên cứu với bằng chứng khoa học dựa trên kết quả sinh thiết gan). Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc như thế nào bắt buộc phải có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa gan.
Nếu xơ gan do bệnh Wilson (tích lũy đồng) thì điều trị theo phác đồ dành riêng cho bệnh Wilson (D-penicillamin, kẽm, ...)
Bệnh nhân xơ gan nặng có thể được tiến hành ghép gan.
(Ảnh minh họa: Internet)
BS HUỲNH MINH NHỰT
