14 giờ đồng hồ. Đó là tất cả thời gian cần thiết để MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP càn quét qua 25 quốc gia, leo thẳng lên Top 1 Trending YouTube tại 8 quốc gia trải dài từ Việt Nam, Mỹ, Đức, Úc cho đến Nhật Bản và Hàn Quốc. Chưa đầy một ngày kể từ khi "thả xích", dự án kết hợp cùng rapper Tyga đã kịp găm thêm những con số biết nói: Top 1 video được xem nhiều nhất châu Á trong ngày, vị trí số 1 iTunes, hơn 335 ngàn lượt stream trên Spotify và cán mốc 10 triệu lượt xem hiển thị. Đối với phần lớn nghệ sĩ đương đại, một bảng thành tích vô tiền khoáng hậu có phạm vi toàn cầu như thế này thường là cái đích của cả một chiến dịch quảng bá dài hơi. Nhưng với Sơn Tùng, những con số điên rồ kia chỉ đơn giản là lời xác nhận cho một chân lý bất biến: Khi anh mở cuộc chơi, cả thị trường phải nín thở dõi theo.
Tuy nhiên, nếu chỉ đánh giá Come My Way qua lăng kính của những kỷ lục, chúng ta sẽ bỏ sót bản chất thực sự của dự án này. Đằng sau các số liệu hiển thị trên nền tảng số là một lựa chọn mang tính rủi ro về mặt nghề nghiệp. Bước ra khỏi công thức Pop/R&B dễ nghe của bản hit trước đó, Sơn Tùng từ chối việc lặp lại một bộ khung đã chứng minh được hiệu quả thương mại. Thay vào đó, anh chọn thử nghiệm với cấu trúc gai góc của Afrobeats và đưa các chất liệu văn hóa bản địa vào cấu trúc hình ảnh để tìm kiếm một hướng tiếp cận mới với thị trường quốc tế.
Những con số về lượt xem hay thứ hạng đạt được trong thời gian ngắn suy cho cùng không chỉ phản ánh năng lực tạo hit, mà là minh chứng cho một nỗ lực thay đổi tư duy làm sản phẩm. Thay vì vận hành theo những lối mòn an toàn, dự án này cho thấy nỗ lực của người nghệ sĩ trong việc thử nghiệm các giới hạn mới và tìm cách đưa yếu tố nhận diện Việt Nam vào một guồng quay âm nhạc có quy mô toàn cầu.
Chiếc mặt nạ Xuân Phả và cuộc chơi của kẻ tiên phong
Với Sơn Tùng M-TP, thành công thương mại của bản hit Pop/R&B trước đó giống như một chiếc nệm êm ái - công thức an toàn giúp đảm bảo các chỉ số nhạc số và duy trì sự ưu ái của thuật toán mà không cần tốn quá nhiều bài toán rủi ro. Tuy nhiên, việc Come My Way xuất hiện với một diện mạo hoàn toàn khác cho thấy một lựa chọn mang tính chiến lược: từ chối sự lười biếng trong tư duy sáng tạo.
Thực tế, tham vọng tiếp cận thị trường quốc tế đã được Sơn Tùng M-TP duy trì nhất quán qua nhiều dự án, mà cái bắt tay với Snoop Dogg trước đây là một minh chứng cụ thể. Tuy nhiên, nếu ở giai đoạn trước, giải pháp được lựa chọn là cố gắng "nhập vai" để thích ứng với khuôn mẫu và văn hóa Hip-hop đặc trưng của Mỹ, thì ở lần trở lại này, tư duy tiếp cận đã có sự thay đổi rõ rệt. Đứng cạnh Tyga, anh không còn tìm cách mô phỏng lối sống hay hình ảnh của một nghệ sĩ bản xứ, mà chủ động đưa các yếu tố nhận diện mang tính bản địa vào sản phẩm để làm điểm tựa đối thoại.
Quyết định này đẩy anh vào một bài toán khó hơn khi chủ động thử nghiệm với Afrobeats - dòng nhạc có nguồn gốc từ Tây Phi với nhịp điệu đảo phách đặc trưng, vốn vẫn là một vùng đất khá xa lạ và kén tai đối với phần lớn công chúng Việt Nam. Thay vì tiếp tục vuốt ve thói quen nghe nhạc của đại chúng, việc chuyển sang một thể loại gai góc hơn là một bước đi mạo hiểm về mặt số liệu. Nếu không tính toán kỹ, việc bị thuật toán bỏ rơi hoàn toàn có thể xảy ra. Nhưng đây là cái giá phải trả nếu muốn mở rộng biên giới âm nhạc. Nó cho thấy một sự dịch chuyển rõ ràng từ tư duy làm hit thương mại sang tư duy làm chủ cuộc chơi nghệ thuật.
Hành vi này thực chất là một phép thử có tính toán. Khi thị trường nội địa không còn những cột mốc đủ sức tạo áp lực cạnh tranh, một nghệ sĩ ở vị thế dẫn dắt bắt buộc phải tự tìm kiếm động lực từ bên trong. Come My Way không vận hành theo công thức chiều chuộng số đông, mà đóng vai trò như một công cụ kiểm định mức độ nhạy bén và khả năng thích ứng của bản thân nghệ sĩ trước những xu hướng âm nhạc mới của thế giới. Đó là cách duy nhất để một thương hiệu âm nhạc duy trì sức sống dài hạn: chủ động tái cấu trúc tư duy trước khi các mô hình cũ trở nên bão hòa.
Cuộc đối thoại sòng phẳng với quốc tế
Nếu chỉ nhìn trên bản thảo ý tưởng, việc đặt các chất liệu văn hóa tương phản cạnh nhau trong Come My Way là một bài toán đầy rủi ro. Đưa hình tượng chim Lạc bay giữa các tòa cao ốc tại Los Angeles, hay tái thiết kế chiếc mặt nạ của trò diễn Xuân Phả nghìn năm tuổi theo phong cách futuristic để đặt vào một MV Hip-hop là những thử nghiệm rất dễ rơi vào bẫy chắp vá khiên cưỡng nếu không được xử lý bằng một bộ lọc thẩm mỹ nhất quán. Sự va chạm thị giác này đòi hỏi một năng lực hiện thực hóa (execution) chặt chẽ để biến những ý tưởng lý thuyết thành các thước phim có tính thuyết phục về mặt điện ảnh.
Để giải quyết bài toán này, Sơn Tùng M-TP chọn phương án hợp tác cùng Phương Vũ và ê-kíp AntiantiArt. Lựa chọn chiến lược này giúp dự án có được một tư duy thị giác mang tính đương đại hơn. Các giá trị di sản bản địa không bị khai thác một cách hời hợt theo kiểu minh họa, mà được chuyển ngữ sang phông nền công nghệ và ngôn ngữ thời trang để phù hợp với nhịp độ của một sản phẩm âm nhạc toàn cầu.
Tuy nhiên, khía cạnh đáng phân tích nhất ở dự án này không dừng lại ở kỹ thuật dựng phim, mà nằm ở năng lực vận hành hậu trường của một nhà sản xuất. Để hiện thực hóa một sản phẩm xuyên biên giới như Come My Way, việc điều phối nguồn lực đóng vai trò quyết định. Đầu tiên là việc đạt được thỏa thuận hợp tác với Tyga - một rapper có vị thế tại thị trường quốc tế - và đặt anh vào một bối cảnh MV mang tính bản sắc thay vì một sản phẩm thương mại thuần túy.
Tiếp đó, năng lực tổ chức được thể hiện rõ qua các chuyển động ở hậu trường nội địa. Việc phong tỏa và bảo mật một khu vực lớn tại quần thể danh thắng Tràng An - Bái Đính để phục vụ các cảnh quay đại cảnh đòi hỏi quy trình vận hành phức tạp và kiểm soát thông tin chặt chẽ. Việc không có bất kỳ hình ảnh nào bị rò rỉ trước giờ phát hành là minh chứng cho sự chuyên nghiệp của bộ máy sản xuất.
Nhìn từ góc độ này, nỗ lực của Sơn Tùng M-TP trong dự án mới đã dịch chuyển từ vai trò của một ca sĩ đơn thuần sang vai trò của một nhà sản xuất, một người làm chiến lược. Sự cố gắng ở đây không còn đo đếm bằng việc viết nhạc hay biểu diễn, mà là năng lực kiểm soát, điều phối và tối ưu hóa các nguồn lực nhân sự, bối cảnh từ cả hai thị trường trong và ngoài nước để hiện thực hóa tầm nhìn nghệ thuật của mình.
Công bằng mà nói, Come My Way vẫn tồn tại những điểm trừ kỹ thuật không thể phủ nhận. Cách xử lý ca từ bằng tiếng Anh của Sơn Tùng M-TP chưa thực sự mượt mà, phát âm còn gượng và phần lời nhìn chung khá hời hợt. Những hạn chế này lộ rõ khi đặt cạnh một rapper bản xứ có thâm niên như Tyga.
Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của dự án không nằm ở sự hoàn hảo của kỹ năng ngôn ngữ, mà ở năng lực xoay xở tư duy để thiết lập một thế đối thoại sòng phẳng. Thay vì cố gắng khỏa lấp khoảng cách bằng cách mô phỏng hình ảnh một ngôi sao đường phố kiểu Mỹ - một chiếc áo văn hóa vốn không vừa vặn - Sơn Tùng chọn giải pháp bù đắp bằng các điểm tựa thị giác bản địa.
Trên nền một bản nhạc hiện đại, các mảnh ghép di sản như mặt nạ Xuân Phả, rồng thời Lý hay lễ hội đua bò An Giang được cài cắm có tính toán chứ không chắp vá ngẫu hứng. Việc đặt các biểu tượng truyền thống này tương tác trực tiếp với không gian âm nhạc đương đại đã tạo ra một trải nghiệm thị giác có tính đối trọng. Nó buộc người xem quốc tế phải tiếp cận văn hóa Việt qua một bộ lọc mới mẻ, mang tính thời trang và siêu thực hơn.
Cách tiếp cận này dựa trên một thực tế của việc cạnh tranh: Khi một thị trường đã bão hòa các sản phẩm Hip-hop hay Afrobeats theo tiêu chuẩn Mỹ, việc một nghệ sĩ Việt mô phỏng lại chính xác khuôn mẫu đó thường không mang lại hiệu quả nhận diện. Việc đưa các chi tiết di sản vào dự án, vì vậy, là một giải pháp mang tính định vị để tìm kiếm sự khác biệt. Đây là yếu tố cần thiết để sản phẩm có được điểm nhấn riêng khi đặt cạnh các sản phẩm quốc tế cùng thể loại.
Cái giá của sự tiên phong
Việc lựa chọn một lối đi thử nghiệm ngay lập tức tạo ra một làn sóng tranh luận trái chiều từ dư luận. Đây là kịch bản hoàn toàn dễ đoán đối với bất kỳ sản phẩm nào phá vỡ các công thức an toàn quen thuộc.
Trên các nền tảng mạng xã hội, người nghe nhanh chóng chia thành hai hướng rõ rệt. Một phía không ngần ngại đưa ra những phản hồi khắt khe: họ chê giai điệu ca khúc không còn dễ ngấm, dễ nghe như các bản hit trước đây; họ thẳng thắn chỉ trích phần lời tiếng Anh hời hợt, cách phát âm của Sơn Tùng còn gượng gạo, và cho rằng màn góp giọng của Tyga chưa tạo được sự bùng nổ như kỳ vọng. Ngược lại, phía bên kia vẫn dành nhiều lời khen ngợi cho tư duy hình ảnh đổi mới và sự mới lạ trong bản phối.
Tuy nhiên, dù đứng ở góc độ khen hay chê về mặt kỹ thuật, có một thực tế khách quan cần được ghi nhận một cách chân thành: sự dũng cảm của Sơn Tùng M-TP trong vai trò người mở đường.
Ở vị thế của một nghệ sĩ đứng đầu thị trường, anh hoàn toàn có quyền chọn giải pháp an toàn để bảo toàn các chỉ số nhạc số. Việc chủ động từ bỏ chiếc nệm êm ái đó để thử nghiệm một địa hình gồ ghề, chấp nhận cả những hạt sạn và phản ứng ngược từ đại chúng, là điều không phải ai cũng dám làm. Kẻ đi tiên phong bắt buộc phải là người chấp nhận rủi ro, đứng mũi chịu sào trước những luồng dư luận đầu tiên để kiểm tra phản ứng của thị trường. Những khuyết điểm bộc lộ trong sản phẩm này chính là cái giá thực tế của quá trình thử nghiệm. Sự dấn thân đó, xét cho cùng, là một nỗ lực cần thiết để mở ra một lối đi mới, tạo tiền đề và kinh nghiệm cho cả một thế hệ nghệ sĩ đi sau khi muốn tiếp cận cuộc chơi toàn cầu.
Come My Way có thể không phải là một ca khúc dễ nghe, dễ thuộc lòng ngay từ những lần đầu thưởng thức như những gì Sơn Tùng M-TP từng làm trong quá khứ. Thế nhưng, đây là một sản phẩm định hình rõ ràng định hướng của anh ở giai đoạn này. Nó không còn là một bài hát được viết ra với mục đích là tích lũy thêm những con số thành tích thuần túy, mà là một phép thử để kiểm tra năng lực tổ chức và tư duy làm sản phẩm trong một cuộc chơi lớn hơn.
Nhìn vào dự án, khía cạnh thực tế nhất đáng ghi nhận là việc người nghệ sĩ này vẫn giữ được sự kiên định với các ý tưởng mới, chưa có dấu hiệu muốn dừng lại ở vùng an toàn. Tuy nhiên, sự kiên định ấy giờ đây không còn mang tính bộc phát của giai đoạn đầu sự nghiệp, mà được vận hành bằng tư duy thực tế và một cái đầu lạnh của một nhà sản xuất đã có kinh nghiệm đối diện với áp lực thị trường.
Khi những phản hồi đa chiều của dư luận không làm thay đổi lộ trình thử nghiệm, và những thành công trong quá khứ không trở thành rào cản, Sơn Tùng M-TP cho thấy anh đang chủ động lựa chọn một hướng đi độc lập. Anh vẫn đang tiếp tục dịch chuyển để tìm kiếm những giới hạn mới cho bản thân.
Và ở vị thế hiện tại, thử thách lớn nhất cần vượt qua có lẽ không phải là một đối thủ nào khác, mà chính là những trật tự an toàn do chính anh từng thiết lập.
Mimi
