Thời hạn "khóa cổ phiếu" (lockup) của công ty tên lửa do Elon Musk sáng lập sẽ sớm hết hiệu lực. Điều này đồng nghĩa với việc nhân viên và các cổ đông nội bộ - những người bị cấm giao dịch sau đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của SpaceX vào tháng 6 - sẽ được tự do mua bán. Các quy định khóa cổ phiếu như vậy vốn được áp dụng sau IPO nhằm ngăn chặn tình trạng cổ phiếu tràn ngập thị trường làm kéo tụt giá niêm yết.
Nhân viên và các nhà đầu tư sớm của SpaceX giờ đây đứng trước cơ hội hiện thực hóa hàng triệu USD lợi nhuận từ cổ phiếu công ty. Nhưng đối với những người còn lại, thời điểm kết thúc này lại diễn ra vào giai đoạn vô cùng nhạy cảm.
Trong 7 tuần kể từ khi SpaceX lên sàn, giá cổ phiếu của hãng từng tăng vọt ngắn hạn trước khi lao dốc gần 50% từ đỉnh. Khi thời hạn lockup kết thúc, 912 triệu cổ phiếu sẽ tràn ra thị trường —-gấp hơn hai lần lượng cung lưu hành hiện tại - và điều này có thể tiếp tục gây áp lực đè nặng lên giá cổ phiếu.
Patrick Corrigan, giáo sư luật tại Đại học Notre Dame, người chuyên nghiên cứu về các đợt IPO, nhận định: “Có nhiều lý do để lo ngại rằng việc hết hạn khóa cổ phiếu sẽ kéo theo biến động giá mạnh hơn.” Ông nói thêm, tính trung bình, việc kết thúc thời hạn khóa thường khiến giá cổ phiếu giảm khoảng 1,5% do áp lực bán gia tăng.
Diễn biến tiếp theo của cổ phiếu SpaceX nhiều khả năng sẽ trở thành thước đo tham chiếu cho các tập đoàn công nghệ lớn dự định lên sàn trong 12 tháng tới, bao gồm cả các startup trí tuệ nhân tạo như Anthropic và OpenAI. Vào tháng 6, công ty của Musk đã thực hiện đợt IPO lớn nhất thế giới, gọi vốn 85,7 tỷ USD và tăng vọt gần 20% giá trị ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, nâng định giá vượt mốc 2.000 tỷ USD. Sự kiện này đã biến ông Musk - người kiểm soát hơn 80% quyền biểu quyết cổ đông của SpaceX - trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trên thế giới, đồng thời được xem là tín hiệu cho thấy khẩu vị mạnh mẽ của nhà đầu tư đối với các đợt IPO công nghệ.
Thế nhưng, diễn biến trập trùng của cổ phiếu SpaceX kể từ đó là lời nhắc nhở rằng việc lên sàn chưa bao giờ là bài toán dễ dàng. Công ty - hiện có giá trị vốn hóa thị trường ở mức 1.428 tỷ USD - đang phải hứng chịu sự hoài nghi từ các nhà đầu tư cùng số lượng ngày càng tăng của giới "bán khống" (short sellers), những người vay cổ phiếu để đặt cược vào đà suy giảm.
Jay Ritter, Giám đốc Sáng kiến IPO tại Đại học Florida, cho biết bất kỳ sự biến động giá nào cũng có thể bị khuếch đại bởi tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tương đối nhỏ của SpaceX trên thị trường đại chúng.
Trên mạng xã hội X, Musk đã đùa giỡn về việc mất danh hiệu tỷ phú nghìn tỷ. Tuy nhiên, ông cũng lên tiếng cảnh báo những kẻ đang đặt cược chống lại ông rằng họ đã sai khi không tin tưởng vào công ty.
“Tôi đã nói rằng SpaceX sẽ có giá trị lớn hơn cả Trái Đất nếu chúng tôi đạt được các mục tiêu của mình,” ông Musk đăng tải trên mạng xã hội vào tháng trước. Theo chỉ số Bloomberg Billionaires Index, tài sản ròng của ông hiện vào khoảng 684 tỷ USD.
Trong khi các công ty mới lên sàn thường cấm người nội bộ giao dịch trong 180 ngày đầu tiên sau IPO, SpaceX đã chia nhỏ thời hạn khóa theo từng đợt để các nhân viên và nhà đầu tư sớm có thể bán dần các lô cổ phiếu trong vòng 10 tháng tới. Lô cổ phiếu lớn nhất, gồm 1,3 tỷ cổ phiếu, sẽ được giải phóng sau khi công ty báo cáo kết quả tài chính vào mùa thu. Trong khi đó, bản thân ông Musk, cổ đông lớn nhất của SpaceX, người nắm giữ hơn 6,4 tỷ cổ phiếu, sẽ không thể giao dịch phần lớn số cổ phần cho đến tháng 6 năm sau.
Cả nhân viên hiện tại lẫn cựu nhân viên SpaceX đều đang theo dõi sát sao những biến động giá cổ phiếu. Khi thời hạn khóa đầu tiên sắp kết thúc, một số cựu nhân viên đã tham gia các hội nhóm trên Facebook để tham khảo ý kiến cộng đồng về cách xử lý số cổ phiếu của mình. Có người ước tính 1.200 thành viên đang nắm giữ tổng cộng lượng cổ phiếu trị giá ít nhất "1 tỷ USD".
Trong một ghi chú gửi nhà đầu tư gần đây, Adam Jonas, nhà phân tích tại Morgan Stanley nhận định rằng cổ phiếu của công ty có khả năng sẽ giảm xuống mức 100 USD. Ông cho biết mình vẫn lạc quan về tương lai của SpaceX, nhưng lưu ý rằng đang có "sự đứt gãy hiện tại" và "tâm lý nhà đầu tư ngày càng tiêu cực".
Rất nhiều nhà đầu tư đang đặt cược chống lại công ty. Theo S3 Partners, một công ty dữ liệu tài chính, gần 25 tỷ USD cổ phiếu lưu hành của SpaceX đang bị giới bán khống nắm giữ. Dữ liệu từ S3 cho thấy SpaceX là cổ phiếu bị bán khống nhiều thứ 8 tại Mỹ và là cổ phiếu bị bán khống mạnh nhất trong 30 ngày qua.
Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao tại Renaissance Capital, đơn vị chuyên theo dõi các đợt IPO, nhận định SpaceX là "một bài học cảnh tỉnh" cho những nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn. Trong số các công ty Mỹ lên sàn năm nay và huy động được ít nhất 50 triệu USD, SpaceX nằm trong nhóm 1/3 công ty có hiệu suất cổ phiếu kém nhất, ông cho biết.
Tuy nhiên, ông Kennedy cũng lưu ý rằng cổ phiếu của các tập đoàn công nghệ lớn như Facebook và Uber cũng từng lao dốc sau IPO nhưng sau đó đã vượt qua sóng gió. Trước mắt, với việc thời hạn khóa cổ phiếu của SpaceX hết hiệu lực, ông dự báo thị trường sẽ còn chứng kiến nhiều đợt rung lắc dữ dội hơn nữa.
“Không ai muốn mạo hiểm lao vào bắt một chiếc dao đang rơi cả,” ông kết luận.
Vũ Anh
Theo: The New York Times
