Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước đã chính thức bước vào môn Văn - môn đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ngay sau khi tiếng trống hết giờ làm bài vang lên, mạng xã hội đã lập tức bùng nổ trước một đề Văn được đánh giá là vừa lạ, vừa hay, lại chạm đúng vào khao khát khẳng định bản thân của thế hệ trẻ. Cụ thể, tại câu hỏi nghị luận xã hội, đề thi đã đặt ra một bài toán mang tầm vóc thời đại: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?
Câu hỏi này không chỉ gói gọn trong phòng thi mà ngay lập tức trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi của các bậc phụ huynh và giới chuyên gia giáo dục. Ai cũng khao khát đất nước có được những bộ óc thiên tài thay đổi thế giới như người đứng đầu đế chế Apple.
Thế nhưng, để tìm ra câu trả lời cho việc làm sao tạo ra những "Steve Jobs phiên bản Việt", có lẽ chúng ta cần phải lật lại cuốn hồ sơ học vấn đầy kỳ lạ của chính người đàn ông này. Để thấy rằng, đằng sau cái mác "kẻ bỏ học vĩ đại" mà truyền thông thường ca tụng, hành trình tích lũy tri thức của Steve Jobs thực chất là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Hành trình học vấn kỳ lạ của Steve Jobs: Nghỉ học để... học được nhiều hơn
Steve Jobs, tên đầy đủ là Steven Paul Jobs (24/02/1955 - 05/10/2011), sinh ra tại thành phố San Francisco, bang California, Mỹ. Ông được thế giới biết đến với vai trò là nhà đồng sáng lập, cựu Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Apple Inc., đồng thời cũng là cựu Giám đốc điều hành của hãng phim hoạt hình Pixar và là người sáng lập nên NeXT Computer. Trong suốt cuộc đời cống hiến cho công nghệ và nghệ thuật, ông đã để lại cho thế hệ trẻ một triết lý sống kinh điển, trở thành kim chỉ nam cho hàng triệu con người trên con đường tự lập: "Stay hungry, stay foolish" (Hãy cứ khát khao, hãy cứ dại khờ).
Khi nhắc đến Steve Jobs, người ta thường nhớ ngay đến danh xưng "kẻ bỏ học vĩ đại" đứng sau đế chế Apple giá trị hàng nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào cái mác bỏ học mà cho rằng ông lười biếng hay phủ nhận giá trị của giáo dục thì đó là một sai lầm lớn. Câu chuyện học hành của Steve Jobs thực chất là một hành trình tự học, tự định hướng đầy khắt khe và mang tính tiên phong, nơi ông từ bỏ những khuôn mẫu định sẵn để đi tìm những tri thức thực sự thuộc về mình.
Năm 1972, Steve Jobs nhập học tại đại học Reed (Reed College), một ngôi trường nghệ thuật tự do nổi tiếng đắt đỏ và có chương trình học rất nghiêm khắc tại bang Oregon (Mỹ). Tuy nhiên, chỉ sau một học kỳ đầu tiên kéo dài đúng 6 tháng, chàng thanh niên 17 tuổi khi đó đã đưa ra một quyết định táo bạo: xin thôi học chính thức.
Lý do lúc bấy giờ được ông chia sẻ là do bản thân không thấy được giá trị của những lớp học bắt buộc trong khi số tiền tích lũy cả đời của cha mẹ nuôi đều phải dồn vào để chi trả học phí. Việc nhìn thấy cha mẹ khánh kiệt vì những môn học mà bản thân không hứng thú khiến Jobs cảm thấy có lỗi và quyết định dừng lại để tự tìm lối đi riêng.
Giai đoạn học "ké" và lớp học thư pháp định hình tương lai Apple
Quyết định bỏ học không có nghĩa là rời xa tri thức. Ngay sau khi rút hồ sơ, Steve Jobs vẫn ở lại khuôn viên trường Reed thêm 18 tháng nữa dưới tư cách một học viên không chính thức. Ông phải ngủ nhờ dưới sàn nhà của những người bạn, đi nhặt vỏ chai Coca để đổi lấy 5 cent mua đồ ăn và đi bộ 7 dặm vào mỗi tối Chủ nhật để có một bữa ăn tử tế tại đền Hare Krishna.
Chính trong giai đoạn khó khăn này, nhờ không phải học những môn bắt buộc theo quy chế, Jobs đã đăng ký học ké bất cứ lớp nào mà ông thấy tò mò. Lớp học nổi tiếng nhất trong số đó chính là lớp dạy chữ nghệ thuật (thư pháp). Tại đây, ông bị mê hoặc bởi những nét chữ Serif và Sans-serif, về khoảng cách giữa các ký tự và cách tạo ra một tác phẩm đồ họa tuyệt vời.
Mười năm sau, khi bắt tay vào thiết kế chiếc máy tính Macintosh đầu tiên, Steve Jobs đã mang toàn bộ những kiến thức từ lớp học thư pháp năm xưa vào hệ thống. Mac trở thành chiếc máy tính đầu tiên trên thế giới có hệ trục font chữ tuyệt đẹp, có tỷ lệ khoảng cách hoàn hảo và thay đổi hoàn toàn cách con người nhìn vào giao diện máy tính. Nếu ngày đó ông không bỏ học để chọn học ké lớp thư pháp, ngành công nghệ máy tính cá nhân có thể đã không có những phông chữ đa dạng và đẹp đẽ như hiện tại.
Bài học cho những "Steve Jobs Việt Nam" từ đề Văn 2026
Câu chuyện học vấn của Steve Jobs mang lại một góc nhìn sâu sắc cho câu hỏi nghị luận xã hội của đề thi năm nay, như những thí sinh nhận xét, đó là câu hỏi ấn tượng, hay. Để tạo ra những nhân tài có sức đột phá như Steve Jobs, giáo dục không nên chỉ là một khuôn mẫu ép buộc mọi cá nhân phải đi chung một con đường.
Steve Jobs chưa bao giờ khuyến khích người trẻ bỏ học một cách mù quáng. Bản chất câu chuyện của ông là sự chủ động chịu trách nhiệm với tri thức của chính mình. Ông bỏ học đại học nhưng chưa bao giờ ngừng học hỏi, ông kết hợp hoàn hảo giữa tư duy kỹ thuật logic và phông nền văn hóa nghệ thuật nhân văn để tạo ra những sản phẩm thay đổi thế giới.
Nhìn lại hành trình học vấn của người đàn ông đứng sau biểu tượng quả táo cắn dở, chúng ta nhận ra rằng thiên tài không được tạo ra từ việc sao chép một lộ trình có sẵn. Bởi suy cho cùng, bản sao thì không bao giờ có thể trở thành bản gốc.
Thay vì đi tìm một công thức rập khuôn để tạo ra một ai đó, điều chúng ta cần làm là tạo ra một thế hệ học sinh dám ước mơ, dám chịu trách nhiệm với tri thức mình lựa chọn và không ngừng tò mò về thế giới xung quanh. Kỳ thi tốt nghiệp THPT là một dấu mốc quan trọng, nhưng nó chưa bao giờ là điểm kết thúc cho con đường học vấn.
Dù chặng đường phía trước của các sĩ tử ngày hôm nay là giảng đường đại học hay một ngã rẽ nào khác, thì tinh thần "Stay hungry, stay foolish" - "Hãy cứ khát khao, hãy cứ dại khờ" vẫn luôn là ngọn hải đăng cho những ai muốn tự định nghĩa thành công bằng chính đôi chân của mình.
Thiên An
