"Bạn không bao giờ kiếm được khoản tiền vượt quá tầm nhận thức của mình" - Câu nói nổi tiếng này của Robert Kiyosaki (tác giả cuốn sách Cha giàu, cha nghèo) từng nhận được rất nhiều sự đồng tình. Nhưng có một thực tế khá cay đắng: Ngay cả những khoản tiền nằm trong phạm vi nhận thức, chưa chắc bạn đã kiếm được.
Có những người trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, va chạm nhiều và cực kỳ giàu tinh thần phản biện, nhưng cuộc sống của họ vẫn rơi vào cảnh túng thiếu.
Trong xã hội, nhóm người này được gọi bằng một thuật ngữ: "Người nghèo có nhận thức cao" (High-Cognitive Poor).
"Người nghèo có nhận thức cao" là ai?
Cụm từ này dùng để chỉ những người có học vấn tốt, vốn sống phong phú, cái gì cũng biết và nói rất hay, nhưng lại chẳng gặt hái được thành tựu thực tế nào, còn thu nhập tài chính thì thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng.
Tại sao có những người thông tuệ, uyên bác nhưng vẫn không thể kiếm ra tiền? Bộ phim tài liệu mang tên "Anh giàu - Em nghèo" (Rich Brother, Poor Brother) sẽ mang đến cho chúng ta những góc nhìn đáng suy ngẫm.
Hai cuộc đời đối lập dưới một mái nhà
Người anh - Ivan là một triệu phú USD phong độ, lịch lãm, sở hữu nhiều bất động sản và nắm giữ các địa vị xã hội được kính trọng. Cuộc sống của Ivan xoay quanh những bữa tiệc sang trọng, triển lãm nghệ thuật và các giải đua ngựa; bạn bè giao thiệp toàn giới tinh hoa.
Người em - David lại sống qua ngày bằng các công việc tay chân tự do, trú ngụ trong một chiếc xe van lưu động cũ kỹ. David từng xuất bản vài cuốn sách về tôn giáo và chất kích thích nhưng bán rất chậm. Bữa tối của anh thường trôi qua ở các quán rượu bình dân, cùng những người bạn thích chối bỏ thực tại xã hội cùng bàn luận về chính trị, chỉ trích chính quyền và trăn trở về tương lai nhân loại.
Hai con người với số phận trái ngược hoàn toàn ấy lại là anh em ruột.
Mối quan hệ giữa họ từng rất căng thẳng. Ivan cho rằng em trai không chịu thực tế, chỉ thích nói suông và xa rời đời sống. Ngược lại, David lại coi anh mình là kẻ ngụy tạo, thích diễn kịch và là một "tên tư bản độc hại".
Để xóa bỏ khoảng cách, hai anh em quyết định đổi vị trí để trải nghiệm cuộc sống của nhau. Và cũng từ đây, người xem mới nhận ra quỹ đạo đời người của họ đã bắt đầu rẽ hướng từ đâu.
Thực tế xông xáo với lý tưởng viển vông
Người anh Ivan là một kẻ thực tế điển hình. Là con cả trong gia đình nhưng ít nhận được sự chú ý của cha mẹ, Ivan luôn khao khát thành công và mong muốn được công nhận. Con đường duy nhất để anh đạt được điều đó là nỗ lực làm việc và chân chạm đất. Ngay từ nhỏ, Ivan đã làm đủ mọi việc vặt; đến năm 21 tuổi, anh khởi nghiệp thành công và bước vào hàng ngũ người giàu.
"Từ năm 8 tuổi, tôi đã dắt chó đi dạo thuê, cắt cỏ cho hàng xóm. Mỗi sáng tôi đi giao báo, tối đến làm thêm ở bộ phận đóng gói tại siêu thị. Còn David, tôi chẳng thấy nó làm gì cả", Ivan nói.
Người em David từ nhỏ đã tinh nghịch, tư duy luôn ngơ ngác trên mây. Anh sùng bái chủ nghĩa lý tưởng, bài trừ chủ nghĩa tư bản, theo đuổi sự thuần khiết của tâm hồn, giễu cợt mặt tối chính trị và tin vào thuyết tận thế. David có khả năng quan sát thế giới rất nhạy bén, nhưng lại tự nhốt mình trong những trăn trở mơ hồ về "ý nghĩa cuộc sống".
Khi cuộc thử nghiệm "trao đổi cuộc đời" bắt đầu, sau khi tham dự buổi họp mặt tại quán rượu quen thuộc của em trai, Ivan tỏ ra khó hiểu và tức giận trước bầu không khí quá đỗi cảm tính và trốn tránh thực tại ở đó.
Anh thốt lên: "Tôi thực sự không thể cảm thông nổi. Nó sống trong một không gian ngập tràn những lời bàn luận quái gở và vô nghĩa. Việc thiếu đi ý chí dấn thân vào đời thực, ở một góc độ nào đó, chính là sự hèn nhát".
Nói đi cũng phải nói lại, dù sống túng thiếu nhưng David không phải người vô dụng. Anh từng đi du lịch bụi qua nhiều nơi, đầu óc đầy ắp ý tưởng độc đáo và luôn giữ sự nhiệt huyết với thế giới xung quanh. Khi được anh trai đưa đến bữa tiệc của giới thượng lưu, David vẫn có thể nói năng lưu khoát và thu hút sự chú ý của mọi người.
So với một người anh luôn tỉnh táo và lý trí, David rõ ràng sở hữu nền tảng tư duy và nhận thức có vẻ "sâu sắc" hơn. Nhưng thứ cản trở anh tiến đến thành công, lại chính là cái gọi là "nhận thức cao" đó.
David chính là hình mẫu điển hình của một "người nghèo có nhận thức cao".
1. Nhận thức cao không đồng nghĩa với "Nhận thức chất lượng"
Người ta thường nói "thực tiễn mới đẻ ra tri thức". Thế nhưng, tri thức của nhiều "người nghèo nhận thức cao" lại chỉ đến từ sách vở, từ mảnh ghép thông tin trên mạng xã hội, hoặc từ nghe đồn. Nó chưa từng trải qua quá trình chắt lọc tư duy, càng chưa từng được kiểm chứng qua thực tế.
Nói đúng hơn, đó không phải là tri thức, mà chỉ là sự vận chuyển thông tin.
David luôn miệng nói về lý tưởng, về cảm ngộ cá nhân, về sự bất công xã hội hay thậm chí là quy luật vận hành của các thiên thể. Nhìn bề ngoài có vẻ bác học, nhưng nhiều lý thuyết của anh lại không chịu nổi một phản biện thực tế.
Chưa kể, môi trường khép kín ở quán rượu bình dân khiến David chỉ nghe thấy tiếng vọng của chính mình, từ đó càng cố chấp tin rằng tư tưởng của mình là hoàn toàn đúng đắn. Đúng như Ivan nhận xét: David ngày càng đánh mất ý chí dấn thân vào đời thực.
David rơi vào trạng thái mâu thuẫn giằng xé: Một mặt vừa lo âu cho cuộc đời mình, khao khát đạt được thành tựu như anh trai; mặt khác lại coi thường anh trai là kẻ "thao túng điểm yếu con người để kiếm tiền".
Anh ta cho rằng: "Tất cả sự giàu có ở đây đều đang lợi dụng điểm yếu của người khác để làm họ đau khổ. Tin hay không tùy anh, nhưng tôi thấy ở tầng lớp đáy xã hội dễ chịu hơn thượng lưu, nó cho tôi nhiều sức mạnh hơn... giúp tôi giữ được bản ngã của mình. Thế nhưng, tôi phải thừa nhận rằng mình rất hoang mang".
Hai luồng tư tưởng liên tục xung đột khiến David đau khổ. Lúc này, "nhận thức cao" không giúp ích gì, mà trở thành một gánh nặng tâm lý.
2. Nhận thức cao cần phải đi đôi với thực hành
Biết rõ đạo lý nhưng không hành động thì mãi chỉ là nói suông.
Nhiều năm qua, David đã kinh qua rất nhiều công việc nhưng hầu như đều thất bại. Anh không thể trở thành chuyên gia trong bất kỳ lĩnh vực nào, để rồi đến tuổi trung niên vẫn phải sống nhờ vào lao động tay chân qua ngày.
Trái lại, Ivan từ nhỏ đã bộc lộ năng lực hành động cực kỳ mạnh mẽ: Tích lũy từng đồng từ việc làm thêm, đi từng bước chắc chắn. Sau khi kiếm được khoản tiền đầu tiên, anh không dừng lại mà lập tức bắt tay vào những trải nghiệm mới.
Nếu David là một "người nghèo có nhận thức cao", thì Ivan lại giống như một "người bình thường có năng lực thực thi đỉnh cao". Và chính khả năng bắt tay vào làm ngay ấy đã đưa Ivan trở thành triệu phú.
Nói suông thì hỏng việc, xắn tay làm mới nên cơ đồ.
Đừng để bản thân rơi vào cái bẫy của "sự hiểu biết ảo tưởng". Nhận thức chỉ thực sự có giá trị khi nó biến thành hành động, tạo ra kết quả và chịu được sự kiểm chứng của cuộc sống thực tại.
Thanh Hương (Nguồn: Baidu)
