Không ít game thủ từng trải qua cảm giác hụt hẫng sau khi hoàn thành một tựa game yêu thích.
Tuy nhiên, theo các nghiên cứu tâm lý học mới nhất, hiện tượng này không chỉ dừng lại ở cảm xúc thoáng qua, mà trong nhiều trường hợp còn có thể phát triển thành một dạng trầm cảm nhẹ, được gọi là Post-Game Depression (P-GD). Đáng chú ý, những tựa game càng hay, càng đầu tư chiều sâu nội dung lại càng dễ khiến người chơi rơi vào trạng thái này.
Một nghiên cứu công bố trên Current Psychology đã chỉ ra rằng P-GD là hiện tượng có thật, với các biểu hiện rõ ràng như ám ảnh về cốt truyện, khó chấp nhận việc tựa game kết thúc, luôn muốn chơi lại và mất hứng thú với các hình thức giải trí khác.
Nói cách khác, khi hành trình trong game khép lại, người chơi có thể cảm thấy như vừa đánh mất một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của mình. Để minh họa rõ nét cho hiện tượng này, nhiều chuyên gia đã lấy ví dụ từ những bom tấn nhập vai, thể loại được xem là thủ phạm chính gây ra P-GD. Trong đó, Baldur's Gate 3 hay The Witcher 3: Wild Hunt thường xuyên được nhắc đến như những trường hợp điển hình. Và đến năm 2025, danh sách này tiếp tục được nối dài với Clair Obscur: Expedition 33 - tựa game được nhiều cộng đồng quốc tế bình chọn là Game of the Year nhờ cốt truyện sâu sắc và thế giới giàu cảm xúc.
Điểm chung của những trò chơi này nằm ở khả năng nhấn chìm người chơi vào một thế giới ảo sống động. Người chơi không chỉ theo dõi câu chuyện, mà còn trực tiếp đưa ra lựa chọn, định hình số phận nhân vật và chứng kiến hệ quả từ quyết định của mình. Quá trình kéo dài hàng chục, thậm chí hàng trăm giờ này dần tạo nên một sự gắn bó cảm xúc sâu sắc, thứ mà các nhà tâm lý học gọi là mối quan hệ giả xã hội (parasocial relationship).
Khi hành trình kết thúc, cảm giác mất mát xuất hiện là điều khó tránh khỏi. Theo đánh giá, mức độ gắn kết với thế giới ảo càng lớn thì cú sốc cảm xúc khi quay về thực tại càng mạnh. Một số người thậm chí mô tả trải nghiệm này giống như việc chia tay một người thân thiết hoặc khép lại một giai đoạn quan trọng trong cuộc đời.
Điều đáng nói là không phải ai cũng chịu ảnh hưởng giống nhau. Nghiên cứu chỉ ra rằng những người có xu hướng suy nghĩ nhiều, dễ bị cuốn vào cảm xúc hoặc thường xử lý vấn đề theo hướng tiêu cực sẽ dễ rơi vào trạng thái P-GD nghiêm trọng hơn. Trong khi đó, với những người có khả năng cân bằng tốt giữa đời sống thực và ảo, cảm giác này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn.
Dù vậy, sự tồn tại của P-GD cũng đặt ra nhiều câu hỏi đáng suy ngẫm cho ngành công nghiệp game. Khi các nhà phát triển ngày càng chú trọng xây dựng trải nghiệm cảm xúc sâu sắc, ranh giới giữa giải trí và tác động tâm lý ngày càng trở nên mong manh. Liệu việc tạo ra những thế giới quá hoàn hảo có vô tình khiến người chơi khó quay trở lại thực tại?
Tuấn Hưng
