Bật đèn khi đi ngủ là thói quen của không ít người vì cảm giác an toàn, dễ chịu hơn trong ánh sáng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy việc duy trì ánh sáng trong lúc ngủ, dù chỉ ở mức độ nhẹ, có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và thậm chí làm rút ngắn tuổi thọ. Một hành động tưởng chừng vô hại lại có thể trở thành nguy cơ âm thầm đối với cơ thể nếu kéo dài trong nhiều năm.
Vì sao nhiều người không thể ngủ trong bóng tối?
Theo các chuyên gia tâm thần tại Trung tâm Sức khỏe tâm thần Tây An (Đại học Trung Y Dược Thiểm Tây, Trung Quốc), nguyên nhân khiến nhiều người bật đèn khi ngủ chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý. Thói quen này thường hình thành từ thời thơ ấu, khi trẻ nhỏ sợ bóng tối và dễ liên tưởng đến những hình ảnh đáng sợ vào ban đêm. Cảm giác bất an ấy có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, khiến một số người chỉ cảm thấy an tâm khi không gian xung quanh vẫn có ánh sáng.
Ngoài ra, những người thường xuyên căng thẳng, chịu áp lực tâm lý, dễ gặp ác mộng hoặc có chất lượng giấc ngủ kém cũng có xu hướng phụ thuộc vào ánh sáng. Với họ, bật đèn giống như một cách để kiểm soát không gian, giảm cảm giác lo âu và giúp dễ chìm vào giấc ngủ hơn.
Tuy nhiên, các bác sĩ cho rằng việc không thể ngủ nếu thiếu ánh sáng có thể là dấu hiệu cho thấy rối loạn giấc ngủ hoặc bất ổn tâm lý. Đáng lo hơn, thói quen này không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động sinh lý của cơ thể trong khi ngủ.
Nghiên cứu khoa học chỉ ra tác hại rõ rệt
Tháng 3/2022, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học PNAS bởi nhóm chuyên gia thuộc Đại học Northwestern (Mỹ) đã đưa ra bằng chứng cụ thể về ảnh hưởng tiêu cực của ánh sáng trong lúc ngủ.
Nghiên cứu được thực hiện trên 20 tình nguyện viên khỏe mạnh, chia thành hai nhóm: một nhóm ngủ trong điều kiện ánh sáng yếu, nhóm còn lại ngủ trong môi trường có ánh sáng trung bình. Kết quả cho thấy, chỉ sau một đêm, nhóm ngủ trong ánh sáng mạnh hơn đã xuất hiện những thay đổi sinh lý đáng chú ý.
Cụ thể, nhịp tim của họ cao hơn, cơ thể duy trì trạng thái cảnh giác thay vì thư giãn hoàn toàn. Huyết áp ban đêm – vốn cần giảm để tim được nghỉ ngơi – lại tăng lên, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên.
Không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, các nhà nghiên cứu còn phát hiện dấu hiệu kháng insulin ở nhóm ngủ trong ánh sáng. Khi tế bào không còn nhạy cảm với insulin, lượng đường trong máu tăng cao, làm tăng nguy cơ tiền tiểu đường, tiểu đường type 2, béo phì, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp. Đây đều là những yếu tố nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe lâu dài.
Một phát hiện đáng chú ý khác của nghiên cứu là tác động tiêu cực của việc ngủ bật đèn rõ rệt hơn ở người cao tuổi, đặc biệt trong độ tuổi từ 63 đến 84. Ở nhóm này, việc tiếp xúc với ánh sáng khi ngủ trong thời gian dài làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tiểu đường.
Các chuyên gia cho rằng khi tuổi tác tăng lên, khả năng thích nghi của cơ thể với những tác động từ môi trường giảm dần. Ánh sáng ban đêm dễ làm rối loạn nhịp sinh học – “đồng hồ sinh học” điều khiển các hoạt động quan trọng như tiết hormone, điều hòa huyết áp, nhịp tim và quá trình trao đổi chất. Khi nhịp sinh học bị phá vỡ, nguy cơ bệnh tật và suy giảm tuổi thọ sẽ gia tăng.
Chuyên gia khuyến nghị thay đổi thói quen ngủ
Tiến sĩ Phyllis Zee, Trưởng khoa Y học giấc ngủ tại Đại học Northwestern và là đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh rằng: “Mọi người nên tránh hoặc hạn chế tối đa ánh sáng khi ngủ, bởi ngay cả ánh sáng yếu cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý của cơ thể”.
Theo các chuyên gia, cách đơn giản nhất để bảo vệ sức khỏe là tập thói quen ngủ trong bóng tối. Trong trường hợp cần ánh sáng vì lý do an toàn, đặc biệt với người cao tuổi, nên sử dụng đèn có cường độ rất thấp và đặt gần sàn nhà để tránh ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt.
Màu sắc ánh sáng cũng đóng vai trò quan trọng. Các loại đèn có ánh sáng hổ phách, đỏ hoặc cam ít gây kích thích não bộ hơn so với ánh sáng trắng hoặc xanh lam – loại ánh sáng dễ ức chế hormone melatonin, khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ sâu.
Với những người sợ bóng tối, việc thay đổi thói quen nên được thực hiện dần dần. Có thể bắt đầu bằng cách tắt đèn trong phòng ngủ, chỉ để đèn ở hành lang hoặc phòng tắm, sau đó giảm dần độ sáng cho đến khi quen với việc ngủ trong bóng tối hoàn toàn.
Ngoài ra, cần hạn chế ánh sáng từ bên ngoài bằng cách sử dụng rèm cửa dày, mặt nạ che mắt hoặc bố trí giường ngủ tránh hướng ánh sáng hắt trực tiếp vào mặt.
Ánh sáng nhân tạo đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại. Tuy nhiên, việc sử dụng ánh sáng không đúng thời điểm, đặc biệt là trong lúc ngủ, có thể gây ra những hệ quả lâu dài đối với sức khỏe.
Giấc ngủ là thời gian để cơ thể nghỉ ngơi, phục hồi và cân bằng các chức năng sinh học. Khi ánh sáng can thiệp vào quá trình này, nhịp sinh học bị rối loạn, kéo theo những vấn đề về nội tiết, tim mạch và chuyển hóa.
Vì vậy, tạo ra một không gian ngủ tối, yên tĩnh và thoáng khí không chỉ giúp ngủ ngon hơn mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe và duy trì tuổi thọ. Đôi khi, chính những thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày lại mang đến lợi ích lớn cho cơ thể về lâu dài.
(Theo Northwestern)
Nguyên An
