Khoảng 11h đêm ở Tokyo (Nhật Bản), lò vi sóng trong cửa hàng tiện lợi vẫn hoạt động. Kenta (35 tuổi) đang hâm nóng hộp cơm bento mà mẹ anh đã chuẩn bị sáng nay. Một miếng cá hồi đặt trên cơm, rắc thêm rong biển khô - trông thật ngon miệng.
Người đồng nghiệp hỏi: “Anh ơi, anh vẫn ở với bố mẹ hả? Sao anh không dọn ra sống riêng?". Anh quay sang nhìn tôi, ánh mắt đờ đẫn và có vẻ như anh ta không hề giả vờ: "Tại sao em lại dọn đi?".
Đồng nghiệp sững sờ một lúc: "Sống một mình tự do hơn nhiều!".
Anh ấy cười, một nụ cười hơi mệt mỏi, không phải cười nhạo. "Tự do tốn tiền. Tiền thuê nhà, tiền điện nước, tự nấu ăn,... tất cả đều tốn tiền. Giờ đây, tôi có bữa ăn nóng hổi chờ sẵn sau khi tan làm và tôi có thể chơi game và xem phim hoạt hình vào cuối tuần. Tôi không cần phải làm thêm giờ để trả tiền thuê nhà. Điều đó thật tuyệt phải không?" - anh nói.
Trong mắt nhiều người, việc 35 tuổi mà vẫn sống với bố mẹ đơn giản là thiếu tham vọng. Nhưng Kenta nói với sự tin tưởng mãnh liệt đến nỗi tôi chợt nhận ra quan niệm sống an nhàn của một số người hoàn toàn khác với những gì chúng ta tưởng tượng.
Kenta không phải là người duy nhất làm điều đó, anh là một ví dụ điển hình của thế hệ parasite single (tạm dịch: độc thân ký sinh).
Parasite single là gì? Diễn biến thế nào trên toàn cầu?
Parasite single tạm dịch là “độc thân ký sinh”, “độc thân ăn bám”,... là thuật ngữ được nhà xã hội học Masahiro Yamada (Nhật Bản) đưa ra vào những năm 1997 - 1999. Thuật ngữ này được dùng để chỉ những người trưởng thành chưa kết hôn, sống cùng cha mẹ và dựa dẫm kinh tế vào cha mẹ dù có đi làm hay không.
Theo các báo cáo xã hội của Nhật Bản, trước đây, nhóm “độc thân ký sinh” thường 20 - 30 tuổi trở lên. Cùng với thời gian nhóm này đang già hóa, bước qua 30 tuổi khá lâu nhưng vẫn chưa lập gia đình.
Những con số thống kê cũng đang tăng lên. Trong cuộc khảo sát năm 2021, một tổ chức cho biết 34,1% người trẻ chưa kết hôn từ 18 - 34 tuổi vẫn sống cùng bố mẹ.
Ở nhiều quốc gia khác trên thế giới, tỷ lệ parasite single cũng đang tăng lên.
Ở Mỹ, dữ liệu từ Pew Research cũng chỉ ra sự thay đổi: năm 2023, 31% người Mỹ 25 - 29 tuổi vẫn sống với bố mẹ, tỷ lệ cao nhất trong nhiều thập kỷ. Ở châu Âu, Eurostat cho biết hơn 60% thanh niên 18 - 34 tuổi tại Ý và Tây Ban Nha vẫn sống cùng gia đình.
Tại sao con cái trưởng thành chọn ăn bám cha mẹ?
Câu trả lời khá đơn giản: sống tự lập quá tốn kém! Giá nhà leo thang, chi phí sinh hoạt cao, thị trường lao động bấp bênh, quan điểm kết hôn là lựa chọn có/không,... tất cả khiến cuộc sống trở nên khó thở.
Chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn liên tục tăng, trong khi thu nhập trung bình của lao động trẻ không tăng tương ứng. Việc sống riêng đồng nghĩa với áp lực tài chính lớn, từ tiền thuê nhà đến chi phí sinh hoạt cơ bản.
Tại Tokyo, thuê một căn hộ nhỏ khoảng 20m2 ở vị trí thuận tiện sẽ có giá hơn 80.000 yên/ tháng, tương đương hơn 13 triệu đồng. Ban đầu, bạn cũng cần phải trả tiền đặt cọc, tiền trả trước và phí môi giới, tổng cộng gấp 2 - 3 lần tiền thuê nhà, dẫn đến một khoản chi phí ban đầu khá lớn.
Một người mới bắt đầu sự nghiệp kiếm được khoảng 250.000 yên/ tháng, tương đương hơn 41 triệu đồng. Riêng tiền thuê nhà đã chiếm 1/3 số tiền đó và khi cộng thêm chi phí đi lại, điện nước, ăn uống và đi chơi với bạn bè thì việc tiết kiệm được đồng nào vào cuối tháng là điều không thể.
Quay lại câu chuyện của Kenta, anh nói rằng việc phấn đấu trong công việc chẳng đáng chút nào. Anh ấy chỉ vào những tòa nhà văn phòng ở Shinjuku (trung tâm hành chính, thương mại, giải trí quan trọng nhất tại Tokyo, Nhật Bản) đang sáng đèn và nói:
"Hãy nhìn những ánh đèn đó, đằng sau mỗi ánh đèn là một người khốn khổ đang làm thêm giờ. Họ làm việc cật lực để kiếm thêm vài chục nghìn yên, nhưng sau khi trả tiền thuê nhà và trả góp, họ thậm chí có thể không còn lại nhiều như tôi. Tại sao tôi phải đánh đổi thời gian và sức khỏe của mình cho cái tự do hão huyền đó?".
Ở Chicago (Mỹ), giá thuê nhà trung bình 2.000 USD (gần 53 triệu đồng) cho một căn hộ một phòng ngủ khiến cả Emily (26 tuổi) lẫn Michael (30 tuổi) đều chọn quay lại sống cùng bố mẹ. Điều này khiến bố mẹ của 2 anh em - ông Robert (62 tuổi) và bà Susan (60 tuổi) - phải chi đến 4.000 USD/ tháng (hơn 105 triệu). Vì vậy họ phải hủy kế hoạch du lịch, hoãn nghỉ hưu và tiếp tục oằn lưng chi trả bảo hiểm, thực phẩm, xăng xe, điện thoại,...
Rõ ràng là thay vì lo lắng về hóa đơn mỗi tháng, con cái trưởng thành chọn quay về nhà bố mẹ. Có phòng trống, không phải trả tiền thuê nhà, mẹ bạn sẽ nấu những bữa ăn nóng hổi và nếu quần áo của bạn bị bẩn, chỉ cần cho vào máy giặt là có lẽ ngày hôm sau chúng sẽ được gấp gọn gàng và đặt trên bàn cạnh giường.
Kiểu sống này giúp bạn tránh được 90% áp lực. Có lẽ ai cũng sẽ chọn kiểu sống này.
Cảm giác của bố mẹ khi có con cái “độc thân ký sinh”
Một số người có thể thắc mắc, liệu bố mẹ có thể chấp nhận con cái cứ mãi là “em bé”, mãi dựa dẫm vào họ về mặt tài chính hay không?
Câu trả lời là họ sẵn lòng, nhưng chủ yếu là do không có lựa chọn nào khác.
Nhiều gia đình có ý thức mạnh mẽ về tình thân, cảm thấy việc chăm sóc con cái là trách nhiệm của họ, ngay cả khi con cái đã trưởng thành. Các bà mẹ nghĩ rằng khi con cái dọn ra ở riêng, họ có thể cảm thấy cô đơn và lạc lõng.
Trong một lần đi nhậu về say, đồng nghiệp đưa Kenta về nhà trong trạng thái say xỉn nhưng mẹ anh mở cửa ra mà không hề tức giận. Bà chỉ ân cần đỡ con dậy và nói: "Sao con lại uống nhiều thế? Vào nhanh lên, mẹ đã nấu cho con món canh giải rượu rồi”. Kenta cũng kể rằng mẹ anh thường nói: “Thật tuyệt khi có nhiều người ăn cơm ở nhà như vậy. Mẹ thấy vui vẻ hơn”.
Trong khi đó ở Mỹ, một khảo sát của Thrivent (2024) cho thấy 40% phụ huynh Mỹ thừa nhận việc hỗ trợ tài chính cho con trưởng thành ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch hưu trí, sẵn sàng chấp nhận hoãn nghỉ hưu. Savings.com ước tính trung bình cha mẹ chi gần 1.500 USD mỗi tháng cho con trên 18 tuổi, một con số bào mòn đáng kể khoản tiết kiệm tuổi già.
Nhìn chung mối quan hệ này giống như sự tương hỗ. Bố mẹ cung cấp cho con cái một nơi trú ẩn an toàn miễn phí và con cái bầu bạn với cha mẹ, làm cho ngôi nhà thêm sinh động.
Mặt khác, các bậc phụ huynh cũng đã trải qua nhiều khó khăn trong cuộc sống, hiểu rằng xã hội có nhiều thử thách hơn trước đây. Vì vậy họ đơn giản là không thể để con cái mình ra ở riêng, vì biết rằng chúng sẽ phải đối mặt với áp lực kinh tế và tình cảm rất lớn.
Parasite single là thế hệ từ bỏ nỗ lực hay kiệt sức?
Không thể phủ nhận parasite single tiềm ẩn nhiều vấn đề cho gia đình lẫn xã hội. Điều gì sẽ xảy ra với những người chưa từng sống tự lập sau khi bố mẹ họ già yếu và qua đời?
Với Kenta, anh nói không có kế hoạch gì cả, chỉ muốn sống như thế này. Sau khi bố mẹ qua đời, anh ta sẽ bán nhà, tìm một căn nhà nhỏ, giá rẻ và sống một mình yên tĩnh. Anh ấy nói điều này rất bình tĩnh, như thể đang nói về chuyện của người khác.
Thực tế, ở Nhật Bản có một thuật ngữ gọi là “vấn đề 8050”, tạm hiểu là bố mẹ ở độ tuổi 80 chăm sóc con cái ở độ tuổi 50. Bố mẹ giống như những cây cổ thụ, còn con cái giống như những dây leo bám vào cây. Nếu cây đổ, dây leo sẽ không còn chỗ dựa.
Theo IppJapan, năm 2024, Nhật Bản có 34% hộ gia đình độc thân - chỉ có một thành viên. Song song với đó là tỷ lệ lớn những người chưa kết hôn vẫn sống cùng bố mẹ. Từ đây có 2 kiểu trạng thái: sống một mình hoàn toàn hoặc sống phụ thuộc vào cha mẹ.
Ở góc độ ngược lại, trong một xã hội đầy áp lực như hiện tại, việc thăng tiến không dễ dàng và làm việc chăm chỉ không phải lúc nào cũng đảm bảo thành công. Khi đó, sống cùng gia đình để giảm chi phí, tìm sự an toàn hoặc trì hoãn những gánh nặng kinh tế là lựa chọn dễ hiểu. Nó mang thông điệp rằng: “Tôi không muốn tiếp tục chạy theo những tiêu chuẩn mà mình không tin nữa”.
Nhưng cảm giác mệt mỏi với cuộc sống không có nghĩa con người có thể từ bỏ mọi nỗ lực. Xã hội có thể bất công, cơ hội có thể chênh lệch, nhưng trưởng thành vẫn đòi hỏi mỗi người phải học cách tự lo cho bản thân, chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và chuẩn bị cho tương lai không còn cha mẹ ở bên.
Không phải ai cũng cần mua nhà, mua xe, kết hôn hay sinh con mới được xem là thành công. Một cuộc sống bình yên, làm công việc vừa sức, theo đuổi sở thích cá nhân cũng là một dạng hạnh phúc. Nhưng hạnh phúc bền vững khác với sự phụ thuộc kéo dài.
Sống chậm lại là quyền lựa chọn của bạn. Nghỉ ngơi để hồi phục cũng là điều cần thiết. Nhưng nếu biến sự né tránh thành lối sống lâu dài, con người rất dễ đánh mất khả năng tự đứng trên đôi chân mình.
Vì không có gì đúng - sai tuyệt đối nên cũng không có câu trả lời duy nhất cho câu chuyện này. Parasite single có thể là những người kiệt sức trước thời cuộc nhưng cũng có thể là những người đang trì hoãn việc lớn lên. Còn bạn, bạn nghĩ sao về những “em bé” 30 tuổi này?
Huyền Trang (Nguồn: Sohu, BI)
