"Kẻ phá vỡ hiệp ước" tái xuất
Các nguồn tin từ Kiev và giới phân tích độc lập xác nhận Nga đã nhiều lần sử dụng tên lửa hành trình phóng từ mặt đất 9M729 Novator, còn được NATO định danh là SSC-8 "Screwdriver", để tấn công mục tiêu tại Ukraine.
Đây là loại vũ khí từng gây tranh cãi dữ dội khi Moskva bị cáo buộc vi phạm Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) - hiệp ước từng giới hạn các loại tên lửa có tầm bắn từ 500 đến 5.500 km. Việc Nga triển khai hệ thống này từng khiến Mỹ rút khỏi INF vào năm 2019, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cuộc chạy đua tên lửa mới.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha tuyên bố ngày 31/10 rằng Nga đã phóng 23 quả 9M729 từ tháng 8/2025, ngoài ra còn hai vụ phóng khác kể từ khi xung đột nổ ra năm 2022. Một quả tên lửa trong số đó, theo nguồn tin quân sự Ukraine, đã bay hơn 1.200 km trước khi đánh trúng mục tiêu, cho thấy tầm hoạt động vượt xa ngưỡng 500 km mà INF cho phép.
Chuyên gia Douglas Barrie, thành viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định thông tin trên "hoàn toàn có cơ sở", bởi Moskva từ lâu đã muốn "thử lửa" các loại vũ khí bị giới hạn trong kho. "Đây là cơ hội để họ vừa đánh giá tính năng chiến đấu thực tế, vừa gửi thông điệp chính trị", Barrie nói.
Tên lửa "hai mặt"
Tên lửa hành trình 9M729 được phát triển từ dòng 3M14 Kalibr nổi tiếng, tích hợp vào hệ thống Iskander-K, có thể mang đầu đạn 450 kg, dẫn đường quán tính và vệ tinh kết hợp với điều hướng địa hình ở giai đoạn cuối để đảm bảo độ chính xác cao. Dù Nga tuyên bố tầm bắn của nó "chỉ khoảng 480 km", giới quan sát phương Tây ước tính con số thực tế lên đến 2.000-2.500 km, đủ để đe dọa phần lớn lãnh thổ châu Âu.
So với các loại tên lửa phóng từ không trung như Kh-101 hay từ hải quân như Kalibr, 9M729 có lợi thế đặc biệt: phóng từ sâu trong lãnh thổ Nga, di động và khó bị phát hiện. Xe mang phóng (TEL) có thể chở 4 đạn sẵn sàng khai hỏa, cơ động liên tục để thay đổi vị trí, khiến lực lượng phòng không Ukraine gần như không thể xác định được hướng tấn công.
Một quan chức giấu tên của Ukraine tiết lộ rằng mảnh vỡ thu được tại làng Lapaiivka ngày 5/10, nơi một quả tên lửa rơi xuống có in rõ mã hiệu "9M729". Các chuyên gia quốc tế, trong đó có Jeffrey Lewis của Đại học Middlebury (Mỹ), xác nhận hình dạng, động cơ và ký hiệu đều trùng khớp với mẫu tên lửa này.
Khi "9M729" trở thành công cụ răn đe
Giới quan sát nhận định việc Nga sử dụng 9M729 mang nhiều tầng ý nghĩa. Một mặt, đó là biện pháp quân sự thực tế khi kho dự trữ các loại tên lửa Kh-101 và Kalibr bị tiêu hao nặng nề sau gần ba năm chiến sự, trong khi công nghiệp quốc phòng Nga chịu ảnh hưởng của lệnh trừng phạt công nghệ phương Tây. Việc đưa 9M729 ra trận giúp Moskva bổ sung kho tên lửa tầm xa mà không cần sản xuất loại mới.
Mặt khác, đây còn là động thái chính trị. Việc Nga công khai phóng "tên lửa vi phạm hiệp ước" là thông điệp trực diện gửi tới Washington, trong bối cảnh Kiev đang vận động để Mỹ cung cấp tên lửa hành trình Tomahawk. Những vũ khí này nếu được triển khai tại Ukraine sẽ cho phép Kiev tấn công sâu vào lãnh thổ Nga - điều Moskva tuyên bố "sẽ bị đáp trả tương xứng".
Sự xuất hiện của 9M729 cũng là tín hiệu cảnh báo đối với NATO, đặc biệt là các quốc gia châu Âu nằm trong tầm bắn tiềm tàng của nó. Không chỉ đơn thuần là một cuộc thử nghiệm, mà còn là lời khẳng định rằng Nga không còn bị ràng buộc bởi các thỏa thuận kiểm soát vũ khí cũ. Cùng thời điểm, Moskva cũng thử nghiệm hàng loạt vũ khí răn đe chiến lược như ngư lôi hạt nhân Poseidon và tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik, cho thấy nỗ lực tái định hình thế cân bằng hạt nhân toàn cầu.
Đòn đáp trả "âm thầm" giữa thời điểm nguy hiểm
Với khả năng mang cả đầu đạn thường và hạt nhân, 9M729 không chỉ là một công cụ chiến thuật mà còn mang giá trị chiến lược. Nó cho phép Nga tung đòn đánh sâu mà không cần triển khai máy bay hoặc tàu chiến - hai phương tiện dễ bị trừng phạt và theo dõi hơn. Về phía Ukraine, các hệ thống phòng không như Patriot hay SAMP/T gần như không thể đánh chặn tên lửa hành trình bay thấp, tốc độ cận âm và có thể đổi hướng như 9M729.
Điều đáng chú ý là ngay sau khi thông tin này được tiết lộ, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông "ra lệnh thử nghiệm vũ khí hạt nhân ngang bằng với các quốc gia khác", khiến giới chuyên gia lo ngại về nguy cơ chấm dứt thời kỳ kiềm chế hạt nhân kéo dài từ Chiến tranh Lạnh.
Từ góc nhìn chiến lược, việc 9M729 xuất hiện ở Ukraine là dấu hiệu cho thấy Nga đang tăng cấp độ răn đe đối với phương Tây, đồng thời khẳng định sự trở lại của kỷ nguyên "vũ khí không giới hạn".
Quang Hưng
Theo The War Zone
