Tại một địa điểm bí mật ở miền đông Ukraine, phóng viên của đài BFBS (Anh) được đưa đến gặp một người đàn ông chỉ được biết đến với biệt danh: "Nhà giả kim" (Alchemist).
Người này chỉ huy một đơn vị bí mật có tên là “Đội tuần tra đêm” (Night Watch), và đây là lần đầu tiên ông xuất hiện trước ống kính của truyền thông phương Tây.
"Nhà giả kim" phải giấu mặt, danh tính được bảo vệ – bởi vì những gì người này biết khiến ông trở thành mục tiêu có giá trị cao đối với Nga.
“Nhà giả kim” là một trong những người đứng sau Lima - một hệ thống tác chiến điện tử (EW) mạnh mẽ của Ukraine đang âm thầm định hình lại chiến trường.
Theo các quan chức Ukraine, hệ thống này đã giúp bắn hạ hàng chục tên lửa đạn đạo Kinzhal tiên tiến nhất của Nga, cùng với hơn 20.000 máy bay không người lái cảm tử.
"Lima là một hệ thống tác chiến điện tử", "Nhà giả kim" giải thích.
"Nó tạo ra một khu vực mà hệ thống định vị vệ tinh hoàn toàn không hoạt động. Bất kỳ vũ khí dẫn đường chính xác nào dựa vào hệ thống định vị vệ tinh đều mất khả năng tìm thấy mục tiêu. Vũ khí trị giá hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu, bị biến thành sắt vụn."
Hệ thống này được phát triển lần đầu tiên bởi công ty khởi nghiệp Cascade của Ukraine vào năm 2022 và được đưa vào phục vụ quân đội hai năm sau đó.
Ban đầu, hệ thống Lima được thiết kế để chống lại các tên lửa hành trình như Kh-101 và Iskander.
"Một khi tên lửa bay qua khu vực bao phủ [bằng Lima] của chúng tôi, nó không thể khôi phục [khả năng định vị], ngay cả sau khi đã rời đi. Nó đơn giản là trở nên vô dụng", "Nhà giả kim" nói.
Rồi một mối đe dọa mới xuất hiện: máy bay không người lái Shahed do Iran thiết kế, được Nga sử dụng rộng rãi. Rẻ hơn tên lửa hành trình nhưng bền bỉ hơn, những máy bay không người lái (UAV) này có ăng-ten đa kênh khiến chúng khó bị gây nhiễu hơn nhiều.
Ukraine đã nhanh chóng thích nghi
"Chúng tôi đã phát triển một kỹ thuật gây nhiễu không gian", "Nhà giả kim" nói. "Bốn đơn vị tác chiến điện tử được bố trí theo hình vuông. Khi một UAV bay vào khu vực đó, nó sẽ tự động mất khả năng định vị."
Sự cải tiến này kể từ đó đã ảnh hưởng đến các hệ thống chống UAV được sử dụng rộng rãi.
Bản thân hệ thống Lima hoạt động bằng cách sử dụng các cụm ăng-ten có thể phát hiện các mối đe dọa đang đến từ khoảng cách khoảng 320 km.
Sau khi xác định định được mối đe dọa, Lima có một số cách để vô hiệu hóa chúng: nó có thể gây nhiễu tín hiệu vệ tinh, làm quá tải các cảm biến hoặc cung cấp tọa độ sai – một kỹ thuật được gọi là giả mạo.
Nhưng có lẽ đáng chú ý nhất, Lima có thể tiến hành thêm một bước nữa: Nó có thể can thiệp vào chính hệ thống dẫn đường của tên lửa đối phương, khiến cho tên lửa nhận dữ liệu không chính xác từ vệ tinh.
Một trong những chiến thuật bất thường hơn của “Đội tuần tra đêm” là làm cho các UAV và tên lửa đang lao tới tưởng rằng chúng đang bay trên thủ đô Lima của Peru – một thủ thuật đã tạo nên chính tên gọi của hệ thống này.
Kết quả có thể rất ấn tượng. Những hình ảnh được Ukraine công bố cho thấy các tên lửa và UAV tiên tiến đột nhiên chệch hướng, lao xuống những khu đất nông nghiệp một cách vô hại sau khi hệ thống định vị của chúng bị chiếm quyền kiểm soát.
Nhiều loại vũ khí của Nga cũng dựa vào hệ thống dẫn đường quán tính như một phương án dự phòng – cho phép chúng hoạt động mà không cần hệ thống định vị toàn cầu (GPS). Nhưng những hệ thống đó vốn dĩ kém chính xác hơn, và Lima đã khai thác điều đó. Điểm yếu đó càng đẩy tên lửa và UAV Nga đi xa mục tiêu hơn.
Cuộc chạy đua công nghệ vẫn không ngừng nghỉ
"Nga liên tục thích nghi", “Nhà giả kim” nói. "Họ đã chuyển từ ăng-ten 4 kênh sang 8, rồi 12, và giờ thậm chí là 32 kênh."
Nga đã phát triển hệ thống tác chiến điện tử Kometa - một loại ăng-ten thông minh tinh vi có khả năng lọc nhiễu và khóa tín hiệu vệ tinh thực sự.
Nó đã được trang bị cho nhiều UAV tầm xa, tên lửa và bom lượn của Nga.
Ukraine ban đầu gặp khó khăn trong việc chống lại nó. "Chúng tôi đã thử nghiệm hơn một trăm hệ thống thông thường chống lại nó - không hệ thống nào hoạt động", “Nhà giả kim” thừa nhận.
"Công nghệ này thậm chí không phải là công nghệ gốc của Nga." Nó dựa trên những phát triển từ Trung Quốc", ông nói.
Nhưng một lần nữa, các kỹ sư Ukraine đã thích nghi. “Nhà giả kim” và nhóm của ông đã phát triển một hệ thống mới có tên Lima Quant, sử dụng tín hiệu tần số cao để vượt qua Kometa.
Đối với bom lượn của Nga, hệ thống Lima Quant này được cho là đạt tỷ lệ thành công lên đến 98%.
Chuyên môn của Ukraine trong lĩnh vực tác chiến điện tử hiện đang thu hút sự chú ý từ các nước khác.
Hồi tháng 3, Kyiv đã gửi UAV đánh chặn đến Trung Đông, và “Nhà giả kim” tiết lộ rằng Lima cũng đã được quân đội Mỹ thử nghiệm ở đó, mặc dù không phải trong chiến đấu.
"Các đối tác của chúng tôi vô cùng ấn tượng", ông nói. "Họ tin rằng khả năng [của Lima] có thể giúp mở rộng đáng kể các lựa chọn hành động của họ."
Mặc dù có lợi thế về công nghệ, Ukraine vẫn phải đối mặt với một thách thức cơ bản: quy mô.
Trong suốt cuộc xung đột, Ukraine đã phá hủy hơn 140.000 UAV và tên lửa của Nga. Nhưng số lượng các cuộc tấn công từ Nga vẫn còn rất lớn.
"Về mặt năng lực, tôi tin rằng chúng tôi đang dẫn trước", “Nhà giả kim” nói. "Vấn đề là triển khai. Chúng tôi không có đủ hệ thống bao phủ đủ lãnh thổ."
Mục đích là không chỉ để bảo vệ các mục tiêu riêng lẻ, mà còn cả toàn bộ thành phố, ông giải thích.
"Nếu chúng tôi mở rộng phạm vi phủ sóng, chúng tôi có thể tạo ra những khu vực mà không gì có thể bắn trúng – không chỉ một tòa nhà, mà cả một thành phố”, “Nhà giả kim” khẳng định.
Đã có những dấu hiệu cho thấy điều này đang phát huy hiệu quả. Ukraine cho biết Lima đã vô hiệu hóa thành công hơn 60 tên lửa Kinzhal – một trong những loại vũ khí tiên tiến nhất của Nga.
Và Lima làm được điều đó với chi phí thấp hơn nhiều so với hệ thống phòng không truyền thống. Bảo vệ một thành phố bằng Lima có giá khoảng 5 triệu USD – xấp xỉ một tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3.
Điều đó rất quan trọng, bởi vì Ukraine vẫn phụ thuộc rất nhiều vào các hệ thống phòng không do phương Tây cung cấp như Patriot và ngày càng có nhiều bất ổn về nguồn cung này, đặc biệt là từ Mỹ.
Duy Nguyễn
Theo BFBS
