“Uống để giao tiếp" không còn là lẽ đương nhiên
Có lẽ bạn đã từng gặp hoặc nghe ở đâu đó tình huống thế này: Trong bữa tiệc công ty, bạn không muốn nhậu - có thể vì hôm nay đi xe, có thể vì cơ thể không thoải mái, hoặc đơn giản là không muốn. Đồng nghiệp bên cạnh liên tục hò hét, một người khác phụ hoạ “Uống đi! Uống đi!”. Bạn từ chối.
Sếp nhăn mặt nhìn bạn tỏ vẻ không vui: “Không uống là không nể mặt tôi rồi!”. Đến nước đó, liệu bạn còn có thể không uống nữa không? Chỉ còn cách nuốt uất ức vào trong, cố ép mình uống cạn ly rượu.
Tất nhiên, cũng có người chọn phản kháng.
Tôi có một cô bạn có tửu lượng tốt nhưng không thích uống rượu. Có lần đi ăn cùng công ty, sếp nhất quyết ép cô ấy uống. Hôm đó cô bị đau bụng và cũng nói rõ với mọi người rằng mình thấy không thoải mái nên không uống. Nhưng sếp vẫn chỉ tay vào mặt cô mà mắng, nói rằng làm ở vị trí quản lý mà như vậy là không được. Cuối cùng cô rời khỏi bàn nhậu, hôm sau dứt khoát nghỉ việc.
“Mỗi người có một lựa chọn riêng và ai cũng xứng đáng được tôn trọng” - cô ấy nói khi kể lại câu chuyện với tôi.
Dù không phải ai cũng có thể hoặc sẵn sàng phản kháng mạnh mẽ như vậy. Nhưng câu chuyện của cô bạn chạm vào mạch ngầm đang thay đổi về thói quen sử dụng đồ uống có cồn ở thế hệ Millennials và Gen Z.
Văn hoá bàn nhậu, xét cho cùng, là một kiểu kiểm tra sự phục tùng. Người có vị thế cao hơn ép rượu không phải vì muốn cùng nhau vui mà là muốn xem bạn có chịu khuất phục không. Từ đó mà có được cảm giác ưu việt méo mó nào đó.
Những năm 1980, khi khoảng cách xã hội chưa quá lớn, uống một ly cùng lãnh đạo thực sự có thể mở ra cơ hội. Nhưng ngày nay, thứ quy tắc đó đã lỗi thời từ lâu trong khi văn hoá ép rượu thì vẫn còn đó như một bộ xương khô không ai chịu chôn. Không còn lợi ích, chỉ còn lại sự mệt mỏi và đau khổ.
Thế hệ 8X, 9X khi bước sang tuổi 30 dường như đang nhận ra điều này rõ hơn bao giờ hết. Và họ đang thay đổi.
Theo Insider, có tới 56% Millennials cho biết họ là những “mindful drinkers” (người uống có ý thức), trong khi ở thế hệ baby boomers chỉ là 37%. Báo cáo của Drinkware (Anh) vào năm 2025 cho thấy nhiều người uống rượu ở Anh đang thực hiện các bước để giảm lượng rượu họ uống và phần lớn các bước này bị ảnh hưởng bởi bạn bè.
Dù là ví dụ cụ thể hay các con số báo cáo, tất cả đều thể hiện xu hướng Sober Curious - tò mò về lối sống tỉnh táo.
"Sober Curious" - tò mò về lối sống tỉnh táo là gì?
Sober Curious được ghép từ “Sober” nghĩa là tỉnh táo và “Curious” nghĩa là tò mò, hiếu kỳ; mô tả về việc con người hoàn toàn có thể nâng ly nhưng vẫn chủ động từ chối những lời ép buộc trên bàn nhậu.
Khái niệm được nữ nhà báo người Anh Ruby Warrington giới thiệu trong cuốn sách Sober Curious xuất bản năm 2018. Chỉ một năm sau, cụm từ này nhanh chóng trở nên phổ biến ở châu Âu và lan ra toàn cầu.
Sober Curious không có nghĩa là cai rượu hoàn toàn. Khái niệm này, theo trang Very Well Mind, đơn giản là việc đặt câu hỏi về mối quan hệ của bản thân với rượu bia và chủ động lựa chọn uống ít hơn, thay vì uống vì áp lực hay thói quen.
Hơn một nửa người tiêu dùng đồ uống ít cồn trên toàn cầu cho biết họ vẫn luân phiên giữa đồ uống có cồn và không cồn trong cùng một buổi gặp gỡ. "Điều độ" mới là từ khoá, không phải từ bỏ, mà là làm chủ.
Xu hướng này được khuếch đại mạnh mẽ qua mạng xã hội như Instagram, TikTok và những hashtag #SoberCurious, #SoberLife, #SoberSaturday,... xuất hiện ngày càng nhiều. Các phong trào như "Dry January" hay "Sober October" - thử sống tỉnh táo trong một tháng - từ chỗ là thử thách cá nhân đã trở thành hiện tượng.
Nhưng Sober Curious không chỉ dừng lại ở hashtag hay thử thách một tháng, nó đang len lỏi vào những lựa chọn đơn giản và đời thường. Có bốn lý do thực tế đang âm thầm thúc đẩy điều đó.
Trách nhiệm pháp lý: Pháp luật hiện nay có quy định rõ ràng về hành vi ép buộc người khác uống rượu bia. Không dừng lại ở đó, nếu trên bàn nhậu có người gặp chuyện hoặc gây tai nạn, những ai tham gia ép nhậu cũng phải chịu trách nhiệm. Không ai còn muốn đối mặt với rủi ro đó.
Ai cũng lái xe: Lái xe đã là chuyện thường ngày và gần như ai cũng có xe. Cùng với đó, luật an toàn giao thông ngày càng nghiêm soát chặt chẽ các hành vi vi phạm. Chiếc chìa khóa xe trong túi tự nhiên trở thành lý do chính đáng nhất để từ chối mà không cần giải thích thêm.
Vấn đề kinh tế: Tiền nhà, chi phí sinh hoạt, áp lực tài chính,... ai cũng cảm nhận được còn rượu bia không phải thứ thiết yếu. Khi phải tính toán từng đồng, người ta thà để tiền cho thứ có giá trị và thực tế hơn.
Sức khỏe là trên hết: Sau Covid-19, nhận thức của người ta về sức khỏe đã thay đổi sâu sắc. Cảm giác choáng váng, mệt mỏi sau một đêm say dần trở thành cái giá quá đắt so với khoảnh khắc vui nhất bữa tiệc. Một buổi sáng thức dậy khỏe khoắn, đầu óc minh mẫn là điều nghe hấp dẫn hơn nhiều ở tuổi 30.
Lựa chọn Sober Curious không có nghĩa là từ bỏ các buổi tụ tập hay giao lưu. Thay vào đó, sự sôi nổi trong các bữa tiệc không đến từ độ cồn trong ly, mà đến từ sự giao tiếp chân thành giữa người với người - điều chưa bao giờ cần rượu để xảy ra.
Sâu xa hơn, “tò mò tỉnh táo” là cách người ta nhìn lại xem mình thực sự muốn gì từ những khoảnh khắc tụ tập, gặp gỡ mọi người và nhận ra rằng rượu bia chưa bao giờ là thứ tạo nên kết nối, nó chỉ đang đứng ở đó như một thói quen lâu ngày.
Mỗi thế hệ có cách vui chơi và kết nối của riêng mình. Thế hệ "tò mò tỉnh táo" không còn ám ảnh bởi những đêm nhậu nhẹt say sưa, cũng không chịu gò mình vào những khuôn mẫu chỉ để được gọi là hòa nhập. Họ muốn thực sự có mặt cùng nhau trong những cuộc trò chuyện, những tiếng cười, những khoảnh khắc đáng nhớ.
Huyền Trang
(Nguồn: Business Insider, The Conversation, Baidu)
