Từ việc thu vài trăm đồng cho một chiếc túi giấy đến ưu đãi khi mang theo cốc cá nhân, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đang từng bước thử nghiệm các mô hình tiêu dùng bền vững. Điều đáng chú ý không nằm ở con số vài nghìn đồng, mà ở cách những chính sách này đang “chạm” vào thói quen lâu nay vốn quen với sự tiện lợi và miễn phí.
Những “cú chạm” nhỏ nhưng có chủ đích vào hành vi tiêu dùng
Việc Starbucks thu 500 đồng cho túi giấy là một ví dụ điển hình của cách tiếp cận “định giá hành vi”. Khi một món đồ từng miễn phí bỗng có giá, dù rất nhỏ, người tiêu dùng sẽ bắt đầu cân nhắc: có thực sự cần thêm một lớp bao bì hay không. Đây là cơ chế đã được nhiều thị trường áp dụng để giảm tiêu dùng lãng phí, đặc biệt với các sản phẩm dùng một lần.
Ở chiều ngược lại, Highlands Coffee chọn cách “thưởng” thay vì “phạt” khi giảm giá cho khách mang cốc cá nhân. Đây là một cách tiếp cận mang tính tâm lý: thay vì khiến khách hàng thay đổi vì chi phí phát sinh, họ thay đổi vì lợi ích nhận được. Trong dài hạn, mô hình này giúp hình thành thói quen tự nguyện, yếu tố quan trọng để duy trì hành vi bền vững.
Đáng chú ý hơn là trường hợp của UNIQLO, một ví dụ cho thấy cách doanh nghiệp có thể triển khai chính sách này một cách hệ thống và có chiều sâu. Từ tháng 4/2026, thương hiệu này chính thức ngừng cung cấp túi giấy miễn phí trên toàn quốc, chuyển sang mức phí 2.000 đồng/túi cho mọi kích thước.
Điểm đáng nói không chỉ nằm ở việc thu phí, mà ở cách UNIQLO xây dựng một “hệ sinh thái lựa chọn” cho khách hàng. Thứ nhất, túi giấy được sản xuất từ nguồn nguyên liệu đạt chứng nhận quản lý rừng bền vững (FSC), giúp giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên. Thứ hai, khách hàng được khuyến khích chuyển sang túi tái sử dụng, đặc biệt là các mẫu túi vải canvas bền, có thể dùng lâu dài trong sinh hoạt hàng ngày.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp này còn gắn chính sách với các hoạt động môi trường cụ thể khi cam kết trích một phần doanh thu từ túi giấy để hỗ trợ các dự án bảo tồn rừng. Điều này tạo ra một “vòng lặp ý nghĩa”: từ hành vi mua sắm, đóng góp tài chính, tác động môi trường, quay lại củng cố niềm tin của người tiêu dùng.
Điểm khiến người tiêu dùng quan tâm không chỉ là việc thu phí, mà là “sau đó tiền đi đâu”. Khi doanh nghiệp minh bạch việc tái đầu tư khoản thu vào các hoạt động môi trường như trồng rừng, chính sách này dễ nhận được sự đồng thuận hơn, bởi người dùng cảm thấy mình đang góp phần vào một mục tiêu lớn hơn.
So với việc chỉ thu phí đơn thuần, cách làm này cho thấy nỗ lực đưa tiêu dùng bền vững trở thành một trải nghiệm có tính nhận thức, thay vì chỉ là sự thay đổi mang tính bắt buộc.
Song song đó, các thương hiệu bán lẻ như Decathlon hay H&M cũng đã áp dụng thu phí túi từ sớm, trong khi nhiều hệ thống siêu thị tại Việt Nam dần loại bỏ túi nylon hoặc thử nghiệm mô hình túi tái sử dụng. Tất cả đang tạo nên một “làn sóng nhỏ” nhưng đồng bộ trong cách doanh nghiệp tiếp cận vấn đề rác thải.
Khi thế giới chứng minh: Thay đổi nhỏ có thể tạo khác biệt lớn
Những gì đang diễn ra tại Việt Nam thực tế không phải là mới, mà là một phần của xu hướng toàn cầu.
Tại New York, việc cấm túi nhựa và áp phí túi thay thế đã giúp giảm đáng kể lượng rác thải dùng một lần. Tại Anh, sau khi triển khai phí túi từ năm 2014 và điều chỉnh theo thời gian, lượng rác nhựa đổ ra biển đã giảm tới 80%, một con số cho thấy tác động rõ rệt của việc thay đổi hành vi ở quy mô lớn.
Các nghiên cứu tại Mỹ cũng chỉ ra rằng các chính sách hạn chế túi dùng một lần có thể giúp giảm hàng tỷ túi mỗi năm. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cũng nhấn mạnh một điểm quan trọng: thu phí chỉ hiệu quả khi đi kèm với các lựa chọn thay thế hợp lý, như túi tái sử dụng hoặc các mô hình hoàn trả, tái sử dụng.
Điều này cũng phản ánh rõ trong các case tại Việt Nam. Khi người tiêu dùng có thêm lựa chọn từ việc mang cốc cá nhân, dùng túi vải, đến hiểu rõ khoản phí mình trả được sử dụng ra sao, họ có xu hướng chấp nhận và thậm chí ủng hộ những thay đổi này.
Ở góc độ rộng hơn, những chính sách như thu phí túi giấy hay giảm giá khi mang cốc không chỉ nhằm giảm rác thải, mà còn góp phần định hình một lối sống tiết kiệm và có ý thức hơn. Trong bối cảnh tài nguyên ngày càng hữu hạn, việc “trả giá” cho sự tiện lợi có thể chính là bước đầu để cân bằng lại thói quen tiêu dùng.
Và có lẽ, khi việc mang theo một chiếc túi hay một chiếc cốc trở thành điều bình thường, những khoản phí nhỏ này sẽ không còn là vấn đề mà chỉ là dấu hiệu cho thấy một sự chuyển mình lớn hơn trong cách chúng ta tiêu dùng và sống cùng môi trường.
Trang Đào
