Có những bộ phim bị giới phê bình chê thẳng thừng ngay từ ngày ra mắt, rồi biến mất khỏi trí nhớ số đông trong vài tuần như hàng nghìn bộ phim thất bại khác. Nhưng cũng có những bộ phim tương tự lại được khán giả tìm về xem đi xem lại suốt hàng chục năm, thậm chí thành lập cả cộng đồng đam mê riêng và trở thành … minh chứng bất tử cho sự thất bại.
Đôi khi, dở đến “ma chê quỷ hờn” lại là con đường ngắn nhất để trở thành kinh điển. Chúng ta có thể vanh vách kể tên những bộ phim dở nhất mình từng xem, còn dễ hơn cả việc soạn ra top 5 bộ phim hay nhất mà ta từng trải nghiệm.
Hình minh hoạ: AI.
Trước tiên, cần lý giải vì sao cái dở cực đoan lại vui hơn cái dở vừa phải, hay thậm chí vui hơn cả một bộ phim tử tế. Một nghiên cứu công bố tháng 11/2023 trên tạp chí Journal of Consumer Psychology, do Evan Weingarten (Đại học Bang Arizona), Amit Bhattacharjee (Đại học Colorado Boulder) và Patti Williams (Trường Wharton) thực hiện qua 12 thí nghiệm, được giới thiệu là công trình đầu tiên cung cấp bằng chứng thực nghiệm có kiểm soát cho hiện tượng "dở đến mức hay".
Nhóm nghiên cứu chỉ ra 3 cơ chế: việc xem một nội dung tệ tốn rất ít chi phí thực sự, vì chỉ mất thời gian chứ không đòi hỏi tiền bạc hay công sức đầu tư cảm xúc; cái dở cực đoan có xu hướng trở nên hài hước và phi lý hơn hẳn so với những tác phẩm chỉ ở mức trung bình; và việc thưởng thức cái dở còn mang giá trị xã hội, khi nó vừa là tín hiệu cho thấy người xem đủ tinh tường để nhận ra ranh giới của hay và dở, lại vừa tạo cảm giác thuộc về một cộng đồng riêng.
Thảm hoạ The Room minh họa khá trọn vẹn cho cơ chế này. Phim ra mắt năm 2003, với Tommy Wiseau đảm nhận cùng lúc vai trò biên kịch, đạo diễn, nhà sản xuất và diễn viên chính, kinh phí sản xuất khoảng 6 triệu USD. Kết quả phòng vé ban đầu nói lên tất cả: phim chỉ thu về 1.900 đô la Mỹ sau hai tuần chiếu tại một rạp ở Los Angeles.
Tommy Wiseau trong vai Johnny, nhân vật chính của bộ phim thảm hoạ The Room - Ảnh: Internet.
Sự vụng về đến mức phi lý trong kịch bản, diễn xuất và những chi tiết chưa từng được giải thích, lại trở thành nguồn cười bất tận cho khán giả. Kể cả sau này, người ta vẫn tìm lại The Room để xem vì nó tệ đến mức nực cười: bạn không xem, bạn không hiểu được đâu.
Không riêng gì fan điện ảnh toàn cầu, người hâm mộ phim ảnh Việt Nam cũng không xa lạ gì với những tác phẩm điện ảnh dở đến … nổi da gà. Những video chuyên tổng hợp và bình luận "phim dở", "phim thảm họa", luôn là nội dung cuốn hút người xem. Cái dở tự nó có thể gây cười, nhưng sức sống lâu dài của những bộ phim này phần lớn đến từ nghi thức xem tập thể, nơi khán giả biến buổi chiếu thành một trải nghiệm tương tác thay vì chỉ ngồi xem một mình.
Lớp cuối cùng của hiện tượng này nằm ở chỗ, khi một thất bại đủ lớn và thất bại diễn ra một cách … chân thực, nó có thể trở thành chất liệu cho những sản phẩm văn hóa hoàn toàn mới.
Câu chuyện đằng sau quá trình làm The Room được Greg Sestero, bạn diễn của Tommy Wiseau, cùng nhà văn Tom Bissell chuyển thành cuốn sách phi hư cấu "The Disaster Artist - Nghệ sĩ Thảm hoạ" năm 2013, sau đó được James Franco chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên năm 2017, do chính Franco đạo diễn và đóng vai Wiseau.
Quá trình phát triển bộ phim dở đến mức kinh điển đã được ... dựng lại thành phim, và nhận những lời khen có cánh từ giới phê bình điện ảnh - Ảnh: A2
Bộ phim giành giải Quả Cầu Vàng cho Nam diễn viên chính xuất sắc thể loại hài, kịch nhạc dành cho Franco, nhận đề cử Kịch bản chuyển thể xuất sắc tại Oscar lần thứ 90, đồng thời đoạt giải Vỏ Sò Vàng tại Liên hoan phim San Sebastián. Một bộ phim từng chỉ thu về 1.900 USD và trở thành biểu tượng cho “điện ảnh thảm hoạ”, lại tìm thấy được sức sống mới sau 20 năm tồn tại., trở thành nguồn cảm hứng cho một tác phẩm được đề cử ở giải thưởng điện ảnh danh giá bậc nhất.
The Room là minh chứng cho việc một cú ngã đủ ngoạn mục có thể sống lâu hơn nhiều so với một thành công tầm trung rồi bị lãng quên. Xa hơn câu chuyện của riêng The Room, hiện tượng này còn mở ra một cách nhìn khác về ngành công nghiệp giải trí: những thất bại lớn, thay vì chỉ bị gạt sang một bên, dần trở thành dịp để công chúng và cả người trong nghề nhìn lại, để đặt câu hỏi rằng điều gì thật sự làm nên giá trị của một tác phẩm, và liệu "thành công" có phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc được yêu mến lâu dài.
Đinh
