"Bóng đen" đó là một con cá dài hơn 1,4 m, nặng tới 63 kg, thân trơn nhẵn, đầu to và miệng rộng, trông không khác gì những câu chuyện về "thủy quái" từng được truyền tai suốt hàng trăm năm dọc lưu vực sông Mê Kông.
Thông tin trên báo VNN, người trực tiếp bắt được con cá là ông Nguyễn Minh Chiến, ngư dân tại TP. Cao Lãnh. Ông cho biết thời điểm kéo lưới vào đêm 15/6/2013, chiếc thuyền gần như chao đảo khi con vật vùng vẫy dữ dội. "Lúc đầu tôi tưởng mắc phải khúc gỗ lớn hay thứ gì đó dưới sông. Khi thấy cái đầu to trồi lên, ai cũng lạnh sống lưng", ông Chiến kể.
Cá trê Mê Kông khổng lồ (Pangasianodon gigas) – loài cá nước ngọt lớn nhất thế giới, từng được xem như "thủy quái" của dòng Mê Kông. Theo các ghi chép khoa học, loài cá này có thể dài tới 3 m, nặng khoảng 300 kg. Với kích thước khổng lồ và hình dạng đặc biệt, không khó hiểu khi trong dân gian, nó được gán cho những câu chuyện huyền bí suốt nhiều thế hệ.
Không chỉ là nỗi ám ảnh của ngư dân, cá trê khổng lồ còn là biểu tượng văn hóa của sông Mê Kông. Hình ảnh loài cá này xuất hiện trong các bức tranh hang động có niên đại khoảng 3.000 năm, được xem là linh vật của dòng sông nuôi sống hàng triệu con người. Trong nhiều truyền thuyết, "thủy quái" Mê Kông được tin là canh giữ lòng sông, báo hiệu những biến động lớn của thiên nhiên.
Điều đáng nói là suốt nhiều năm qua, "thủy quái" sông Mê Kông gần như biến mất. Số lượng cá thể ngoài tự nhiên giảm mạnh đến mức Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp loài này vào nhóm nguy cấp ở mức rất cao. Nhiều nhà khoa học từng lo ngại cá trê Mê Kông đã ở sát ngưỡng tuyệt chủng.
Tuy nhiên, việc cá trê khổng lồ xuất hiện trở lại tại Việt Nam đang thắp lên tia hy vọng hiếm hoi. Trước đây, trường hợp ở Đồng Tháp, ngư dân An Giang từng bắt được cá thể nặng khoảng 72 kg trên sông Hậu. Gần đây hơn, một con cá trê Mê Kông khác nặng tới 86 kg, dài gần 1,7 m cũng được ghi nhận tại khu vực này và đã được cơ quan chức năng hướng dẫn nuôi tạm trước khi thả lại sông.
Trên Tân Hoa xã, ông Brian Eyler, Giám đốc chương trình Đông Nam Á của Trung tâm Stimson (Mỹ) cho biết, việc bắt gặp những cá trê khổng lồ này cho thấy một điều quan trọng: các đợt di cư theo mùa của cá trên sông Mê Kông vẫn chưa bị cắt đứt hoàn toàn. "Điều đó đồng nghĩa với việc hệ sinh thái sông Mê Kông, dù bị tổn thương nghiêm trọng, vẫn còn khả năng duy trì sự sống của những loài cá khổng lồ", ông Eyler nhận định.
Không chỉ cá trê Mê Kông, dòng sông này còn là nơi trú ngụ của nhiều "thủy quái" khác như cá đuối gai độc khổng lồ hay cá chép hồi – loài từng được cho là đã tuyệt chủng trước khi bất ngờ được phát hiện trở lại. Những sinh vật này khiến sông Mê Kông được ví như một trong những "vương quốc thủy quái" hiếm hoi còn sót lại trên hành tinh.
Tuy vậy, đằng sau sự xuất hiện đầy bí ẩn ấy là lời cảnh báo nghiêm khắc. Khai thác quá mức, ô nhiễm nguồn nước, các đập thủy điện làm thay đổi dòng chảy và phá vỡ hành lang di cư đã khiến môi trường sống của cá trê khổng lồ bị thu hẹp nghiêm trọng. Nếu không được bảo vệ, những lần "lộ diện" của thủy quái sông Mê Kông có thể chỉ là những khoảnh khắc cuối cùng trước khi loài cá huyền thoại này biến mất vĩnh viễn.
Minh Khang
