Sự phát triển nhanh chóng của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những tình huống pháp lý chưa từng có tiền lệ. Mới đây, một vụ kiện hy hữu đã được đưa ra xét xử tại tỉnh Chiết Giang, miền đông Trung Quốc, xoay quanh việc người dùng tin theo lời tư vấn tâm linh của chatbot để rồi gánh chịu hậu quả đáng tiếc trong đời sống gia đình.
Theo thông tin từ Jimu News, người khởi kiện là anh Shi, cư dân tại huyện Gia Thiện, tỉnh Chiết Giang. Vào tháng 4 vừa qua, mẹ của anh Shi không may qua đời vì một cơn bạo bệnh đột ngột. Với vai trò là con út trong gia đình có 5 anh chị em, anh Shi đứng ra nhận trách nhiệm tìm kiếm một ngày hoàng đạo thích hợp để tổ chức an táng cho người mẹ quá cố.
Trong văn hóa truyền thống Á Đông, việc chọn ngày lành tháng tốt dựa trên lịch vạn niên và quy luật vận hành của các thiên thể vốn được xem là yếu tố tâm linh quan trọng, định hướng cho các quyết định lớn của đời người.
Ban đầu, gia đình anh Shi đã tham khảo một thầy phong thủy và thống nhất ấn định ngày 20 tháng 4 làm ngày chôn cất. Dẫu vậy, anh Shi cảm thấy bất an khi nhận ra thời điểm này rơi vào ngày thứ tư sau khi mẹ mất. Theo quan niệm dân gian tại địa phương, các ngày mang số chẵn thường gắn liền với sự trắc trở và kém may mắn. Để tìm kiếm thêm chỉ dẫn, anh Shi đã quyết định chuyển sang tham vấn một chatbot trí tuệ nhân tạo.
Hệ thống chatbot này sau đó đưa ra lời khuyên nên chọn ngày 19 tháng 4. Không chỉ có vậy, phần mềm còn hướng dẫn tỉ mỉ các thủ tục nghi lễ truyền thống, bao gồm việc hóa vàng mã và ngựa giấy trước khi đoàn đưa tang khởi hành nhằm chu cấp lộ phí cho người đã khuất sang cõi vĩnh hằng. Tin tưởng vào câu trả lời, anh Shi đã làm theo hướng dẫn và thông báo lịch trình cho toàn thể họ hàng, người thân.
Rắc rối bắt đầu phát sinh khi anh Shi tiếp tục hỏi sâu hơn về thời điểm hạ huyệt. Lúc này, chatbot lại đưa ra những thông tin tự mâu thuẫn: trong khi đề xuất khung giờ đẹp từ 7 giờ đến 9 giờ sáng, nó lại đồng thời khẳng định rằng ngày 19 tháng 4 vốn không phải là một ngày lành. Vì mọi khâu chuẩn bị đã hoàn tất và lịch đưa tang đã phát đi khắp nơi, anh Shi không còn cách nào khác ngoài việc bấm bụng tiến hành theo kế hoạch cũ.
Hệ quả tiêu cực nhanh chóng ập đến ngay sau tang lễ. Một người họ hàng trong gia đình anh Shi bất ngờ gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng và chịu thương tật nặng nề. Vụ việc lập tức làm bùng nổ căng thẳng nội bộ. Nhiều thành viên trong gia đình gay gắt quy kết trách nhiệm cho anh Shi, cho rằng chính việc chọn sai ngày an táng đã làm xáo trộn phong thủy và đem lại vận rủi triền miên cho gia tộc.
Bản thân anh Shi vốn là người rất quen thuộc với công nghệ, thường xuyên sử dụng chatbot này để xử lý nhiều công việc hành chính như rà soát hợp đồng.
Quá bức xúc trước những chỉ dẫn thiếu nhất quán gây tổn hại nặng nề đến tình cảm gia đình, anh đã quyết định đệ đơn kiện đơn vị phát triển phần mềm - Công ty Công nghệ Chuntian Zhiyun Bắc Kinh. Anh Shi yêu cầu công ty này phải công khai xin lỗi và bồi thường thiệt hại, dù mức bồi thường chi tiết chưa được tiết lộ.
Điểm khiến vụ việc trở nên bi hài và thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận là quá trình chuẩn bị hồ sơ khởi kiện. Nhằm đối đầu pháp lý với nhà phát triển, anh Shi đã sử dụng chính chatbot này để tra cứu thủ tục, định hình các bước tranh tụng và soạn thảo toàn bộ văn bản pháp lý gửi lên tòa án.
Trước hội đồng xét xử địa phương, Công ty Công nghệ Chuntian Zhiyun Bắc Kinh lập luận rằng không có bất kỳ hành vi xâm phạm quyền lợi trực tuyến nào diễn ra. Phía bị đơn khẳng định điều khoản sử dụng đã nêu rất rõ: các phản hồi từ trí tuệ nhân tạo chỉ mang tính chất tham khảo thuần túy, không thay thế cho lời khuyên chuyên môn, và việc người dùng tiếp tục thao tác đồng nghĩa với việc đã chấp thuận các quy ước miễn trừ trách nhiệm này.
Ngược lại, anh Shi phản pháo rằng các điều khoản trên đã chối bỏ nghĩa vụ một cách bất công, không đưa ra cảnh báo đủ mạnh mẽ và thiếu cơ chế kiểm duyệt chặt chẽ đối với các nguồn dữ liệu mà hệ thống khai thác.
Vụ tranh chấp vẫn đang trong quá trình xét xử nhưng đã dấy lên làn sóng thảo luận sôi nổi trong cộng đồng mạng. Một luồng ý kiến cho rằng lỗi thuộc về sự lệ thuộc thái quá của con người khi xem trí tuệ nhân tạo như một thực thể toàn tri thay vì một công cụ hỗ trợ.
Ở chiều ngược lại, nhiều quan điểm lại mỉa mai sự trớ trêu khi người dùng phải cậy nhờ chính trí tuệ nhân tạo để kiện công ty công nghệ, đồng thời đặt ra câu hỏi về ranh giới đạo đức và trách nhiệm pháp lý khi thuật toán ngày càng can thiệp sâu vào đời sống tinh thần của con người.
Đức Khương
