Từ 01/7/2026, Bộ Y tế chính thức áp dụng "Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ, người có yếu tố nguy cơ và người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng" (Quyết định 1983/QĐ-BYT).
Và tin cực kỳ quan trọng: Đột quỵ đã chính thức nằm trong nhóm bệnh được ưu tiên sàng lọc sớm ngay tại tuyến cộng đồng, bên cạnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen, một số ung thư phổ biến và bệnh thận mạn tính.
Đây là bước ngoặt tiến bộ của y tế nước nhà. Thay vì chờ bệnh nhân gục xuống rồi mới chạy đua với thời gian, giờ đây chúng ta có thể chủ động tìm và ngăn chặn nguy cơ từ khi chưa có triệu chứng.
Người dân được gì?
Khi đi khám sàng lọc đột quỵ và nguy cơ đột quỵ sớm tại trạm y tế/cơ sở khám chữa bệnh, bạn sẽ được:
- Tự điền phiếu đánh giá nguy cơ
- Đo huyết áp, cân nặng, vòng eo, BMI
- Đo điện tim (ECG) để phát hiện rung nhĩ - "thủ phạm thầm lặng" gây ra rất nhiều ca đột quỵ
- Xét nghiệm đường huyết, protein niệu
- Kết quả được liên thông vào hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi lâu dài
Miễn là bạn chủ động đi khám, nguy cơ đột quỵ có thể được phát hiện trước khi nó ập đến.
Quy tắc vàng nhận diện đột quỵ - F.A.S.T
-F (Face): Méo miệng, lệch một bên mặt. Cách kiểm tra: Yêu cầu người bệnh mỉm cười hoặc nhe răng để thấy rõ.
- A (Arm): Yếu/liệt tay chân một bên, khó cử động hoặc không thể giơ lên cao. Cách kiểm tra: Yêu cầu người bệnh giơ hai tay lên và giữ trong 10 giây xem một bên có bị rơi xuống không.
- S (Speech): Nói khó, nói đớ, không hiểu lời, giọng nói thay đổi bất thường, hoặc không nói được từ đơn giản. Cách kiểm tra: Yêu cầu người bệnh lặp lại một câu ngắn đơn giản.
- T (Time): Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy GỌI XE CẤP CỨU (115( NGAY, hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có chuyên khoa thần kinh, bởi mỗi phút trôi qua là gần 2 triệu tế bào não chết đi!
Làm sao để phòng tránh đột quỵ hiệu quả?
Bên cạnh việc tầm soát sớm các yếu tố nguy cơ, các chuyên gia khuyến cáo, phòng tránh đột quỵ hiệu quả đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý nền như huyết áp và tiểu đường, duy trì cân nặng hợp lý, và tuân thủ lối sống năng động, lành mạnh: ăn nhiều rau xanh, hạn chế dầu mỡ, bỏ thuốc lá, và khám sức khỏe tầm soát định kỳ.
Cách phòng ngừa đột quỵ hiệu quả tập trung vào các trụ cột chính sau đây:
Kiểm soát huyết áp và đường huyết
Huyết áp cao là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ. Hãy duy trì mức huyết áp ổn định (lý tưởng dưới 130 ÷ 80 mmHg), kiểm tra đường huyết thường xuyên nếu mắc bệnh tiểu đường.
Dinh dưỡng lành mạnh
Chế độ ăn nhiều rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm chứa nhiều kali và axit béo omega-3. Hạn chế tối đa muối (dưới 5g/ngày), thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và đồ ngọt.
Vận động đều đặn
Dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các bài tập thể dục cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, bơi lội hay đạp xe để cải thiện tuần hoàn máu và kiểm soát cân nặng.
Từ bỏ thói quen xấu
Không hút thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế rượu bia (không quá 2 đơn vị cồn/ngày đối với nam và 1 đơn vị với nữ).
Tuấn Minh
