TP.HCM đang hoàn thiện đề án kiểm soát khí thải giao thông, trước mắt chuyển toàn bộ xe buýt sang dùng điện hoặc năng lượng sạch. Thành phố cũng đang xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi xe cá nhân, xe dịch vụ và dự kiến phân vùng hạn chế xe xăng tại một số khu vực như Cần Giờ, Côn Đảo,...
Phân vùng phát thải, “xanh hóa” giao thông
Theo đại diện Sở Xây dựng TPHCM, vào tháng 7/2024, UBND TP đã giao Sở GTVT (nay là Sở Xây dựng) triển khai xây dựng Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông.
Trên cơ sở đó, Sở GTVT (nay là Sở Xây dựng) đã triển khai theo hai giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1: Xây dựng lộ trình chuyển đổi và chính sách hỗ trợ chuyển đổi xe buýt sang sử dụng điện, năng lượng xanh. Áp dụng từ năm 2025, mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt của TPHCM sử dụng điện, năng lượng xanh.
Hiện Sở Xây dựng đang triển khai giai đoạn 2, với trọng tâm là xây dựng đề án và tham mưu UBND TP trình HĐND TP ban hành chính sách giảm khí thải từ các phương tiện giao thông đường bộ còn lại trên địa bàn thành phố.
Trong giai đoạn 2, TPHCM sẽ tập trung thực hiện 4 nhóm nhiệm vụ chính.
Trước hết, Thành phố sẽ xây dựng chính sách khuyến khích, ưu đãi và lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch, năng lượng xanh. Đối tượng áp dụng bao gồm xe taxi, xe công nghệ, xe hợp đồng, xe khách, xe tải, phương tiện cá nhân (ô tô, xe máy), cũng như phương tiện thuộc các cơ quan hành chính công, doanh nghiệp nhà nước và tư nhân.
Bên cạnh đó, TPHCM sẽ nghiên cứu chính sách thu mua, hỗ trợ đổi phương tiện giao thông cũ sang phương tiện mới sử dụng điện hoặc năng lượng xanh nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Ngoài ra, thành phố cũng sẽ đề xuất các giải pháp kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó có các biện pháp như nghiên cứu phân vùng, ưu tiên hoạt động cho phương tiện sử dụng năng lượng xanh, đồng thời hạn chế phương tiện giao thông dùng nhiên liệu hóa thạch tại một số khu vực như trung tâm TPHCM, Cần Giờ và đặc khu Côn Đảo.
Cuối cùng, TPHCM sẽ xây dựng bộ tiêu chí, trình tự và thủ tục thực hiện các chính sách nêu trên nhằm đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong quá trình triển khai thực tế.
Đối với giai đoạn 2, hiện nay Sở Xây dựng đã hoàn thành việc lựa chọn đơn vị tư vấn xây dựng Đề án và đang triển khai thực hiện, dự kiến hoàn thành Đề án và trình UBND TP trong quý IV năm nay.
Chuyển đổi toàn bộ 400.000 xe xăng sang điện trong 3 năm
Bên cạnh Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông do Sở Xây dựng thực hiện, Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM (HIDS) vừa hoàn thiện dự thảo đề án chuyển đổi xe máy xăng sang xe điện dành cho tài xế công nghệ và giao hàng.
Cụ thể, từ đầu năm 2026, khi đăng ký mới với các ứng dụng, tài xế bắt buộc phải sử dụng xe điện. Cùng thời điểm, TP HCM sẽ bắt đầu quá trình chuyển đổi xe đang sử dụng, kéo dài trong hai năm. Đến cuối năm 2026, thành phố đặt mục tiêu chuyển đổi 30% số lượng xe. Năm 2027, tỷ lệ này tăng lên 80% và phần còn lại hoàn tất vào năm 2028. Từ đầu năm 2029, xe máy xăng sẽ bị cấm hoàn toàn trong hoạt động giao hàng và xe ôm công nghệ.
Ông Lê Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Ứng dụng Kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM cho biết, để hỗ trợ tài xế công nghệ chuyển đổi phương tiện, Viện đang phối hợp với Tổ chức Tài chính vi mô CEP và một số ngân hàng để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp. Các gói vay dự kiến có thời hạn 24–30 tháng, với mức trả góp tương đương phần tiền tiết kiệm từ việc không phải đổ xăng. Đồng thời, TPHCM sẽ vận dụng Nghị quyết 198 để hỗ trợ tối thiểu 2% lãi suất cho các khoản vay mua xe điện. Nếu lãi suất thương mại là 8%, tài xế chỉ cần trả 6%, phần còn lại sẽ do ngân sách chi trả.
Ngoài ra, Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM sẽ kiến nghị UBND TPHCM đề xuất Trung ương ban hành thêm các chính sách hỗ trợ như: miễn lệ phí trước bạ cho xe điện đăng ký mới trong 2 năm đầu, miễn thuế VAT cho tài xế công nghệ sử dụng xe điện, cũng như miễn thuế VAT trên từng đơn hàng thực hiện.
TP HCM có hơn 9,6 triệu phương tiện
Tính đến tháng 6/2025, TP HCM quản lý hơn 9,6 triệu phương tiện (cao nhất cả nước), gồm hơn một triệu ôtô và gần 8,6 triệu xe máy, chưa kể lượng lớn xe vãng lai. So với cùng kỳ năm trước, số lượng xe tăng 3%, trong đó ôtô tăng đến 9%, gây áp lực lớn lên hạ tầng và môi trường đô thị.
Theo đánh giá của Sở Giao thông Vận tải (nay là Sở Xây dựng), khí CO (Cacbon monoxit) và HC (Hydrocarbon), có hại cho sức khỏe, phát ra từ xe máy hiện chiếm 90% tổng các loại xe cơ giới tại thành phố. Đề án tính toán khi áp dụng kiểm soát, mỗi năm thành phố giảm hơn 56.000 tấn khí CO, 4.400 tấn HC thải ra môi trường.
Thực tế, yêu cầu kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông đã được Chính phủ đặt ra từ năm 2010, khi Thủ tướng phê duyệt Đề án kiểm soát khí thải xe máy tại Hà Nội và TP HCM. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm, chương trình vẫn chưa được triển khai hiệu quả, chủ yếu do thiếu hành lang pháp lý.
Năm 2020, Sở Giao thông Vận tải TP HCM từng xây dựng Đề án thí điểm kiểm soát khí thải xe máy, tổ chức kiểm tra miễn phí tại nhiều đại lý bảo dưỡng, với mục tiêu xây dựng lộ trình cụ thể từ trung tâm ra toàn thành phố. Tuy nhiên, đề án tạm dừng sau khi Luật Bảo vệ môi trường mới được ban hành, để điều chỉnh theo hướng tiếp cận toàn diện và đồng bộ hơn.
Nguyễn Phượng (tổng hợp)
