Gần 5 thập kỷ qua, Trung Quốc đã tiến hành một trong những chương trình trồng rừng quy mô lớn nhất trong lịch sử loài người, có tên Chương trình Vành đai chắn gió Tam Bắc (còn có tên khác là Vạn lý Trường thành Xanh - Green Great Wall).
Ảnh TNAP/VCG
Trải dài qua 13 tỉnh thành và dự kiến hoàn thành vào năm 2050, dự án này đã đạt được những thành công đáng kể trong việc cải thiện sự ổn định sinh thái và hỗ trợ cộng đồng địa phương. Đến nay, quốc gia này đã trồng hơn 78 tỷ cây xanh (bức tường cây hiện dài 3.000km), tăng độ che phủ rừng từ khoảng 10% lên hơn 25% diện tích lãnh thổ (tính đến năm 2024); đồng thời bảo vệ được 23 triệu hecta đất khỏi quá trình sa mạc hóa.
Thành tựu này từng được ca ngợi là kỳ tích môi trường, giúp giảm bụi cát ở Bắc Kinh và cải thiện chất lượng không khí.
Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây chỉ ra mặt trái nghiêm trọng. Việc trồng rừng ồ ạt, đặc biệt ở vùng khô hạn phía Bắc và Tây Bắc, đã làm cạn kiệt nguồn nước ngầm, khiến một số vùng thiếu nước ngày càng trầm trọng.
Cụ thể, các nhà khoa học từ Đại học Thiên Tân, Đại học Nông nghiệp Trung Quốc và Đại học Utrecht (Hà Lan) đã phát hiện rằng, trong giai đoạn 2001-2020, sự gia tăng độ che phủ thực vật đã dẫn đến suy giảm nguồn nước nghiêm trọng tại nhiều khu vực rộng lớn.
Nguyên nhân chính xuất phát từ quá trình thoát hơi nước. Khi diện tích rừng tăng mạnh, cây cối hút nước từ đất nhiều hơn và đồng thời giải phóng lượng lớn hơi nước vào khí quyển. Điều này làm thay đổi chu trình nước tự nhiên, dẫn đến độ ẩm trong không khí không còn phân bố đều như trước đây.
Nhiều loài cây được chọn như thông, dương không phù hợp với khí hậu khô hạn, tiêu thụ lượng nước khổng lồ.
Người dân các làng ở Khu tự trị Nội Mông, miền bắc Trung Quốc, đã đóng góp vào dự án này. Ảnh: VCG
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc phủ xanh đất trống đồi núi trọc vẫn đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho môi trường. Liên Hợp Quốc đánh giá nỗ lực này đã được lồng ghép một cách tự nhiên và đóng góp vào nỗ lực tổng thể của Trung Quốc trong việc đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) liên quan.
Dẫu vậy, nếu không được tính toán kỹ lưỡng, các dự án trồng rừng quy mô lớn có thể vô tình làm thay đổi chu trình thủy văn theo chiều hướng tiêu cực.
Nghiên cứu khuyến nghị cần cân nhắc thận trọng những tác động này trong các kế hoạch trồng rừng tương lai, đặc biệt tại những vùng vốn đã khan hiếm nguồn nước.
Trang Ly
