Vô lăng dạng khuyết là kiểu không tròn hoàn toàn, thường có dạng hình chữ nhật hoặc bị cắt phần trên. Thiết kế này từng được Tesla đưa lên Model S và Model X phiên bản nâng cấp, sau đó xuất hiện trên một số mẫu xe thử nghiệm của Lexus hay Mercedes-Benz.
Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc vừa ban hành quy định thay thế tiêu chuẩn từ năm 2011 có nội dung đáng chú ý nhất liên quan trực tiếp đến thiết kế vô lăng dạng khuyết.
Theo dữ liệu được cơ quan quản lý Trung Quốc dẫn lại, khoảng 46% chấn thương của người lái có liên quan đến cơ cấu lái. Vì vậy, tiêu chuẩn mới siết chặt các yêu cầu thử nghiệm va đập, đồng thời điều chỉnh lực tác động ngang tối đa xuống còn 11.110N theo chuẩn của Liên hợp quốc. Giới hạn dịch chuyển của trục lái khi va chạm cũng bị kiểm soát nghiêm ngặt hơn.
Điểm then chốt nằm ở quy định thử nghiệm, khi vô lăng phải được kiểm tra va đập tại 10 vị trí cụ thể quanh vành lái, bao gồm cả những khu vực yếu nhất. Với vô lăng yoke vốn bị khuyết phần phía trên, nên một số điểm thử nghiệm không tồn tại, khiến thiết kế này gần như không thể đáp ứng tiêu chuẩn mới.
Trên thực tế, vô lăng dạng khuyết luôn gây tranh luận về tính an toàn và khả năng kiểm soát. Năm 2023, Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Mỹ (NHTSA) từng yêu cầu Tesla triệu hồi hơn 362.000 xe liên quan đến hệ thống hỗ trợ lái Autopilot sau nhiều vụ tai nạn, trong đó có những ý kiến cho rằng thiết kế giao diện điều khiển, bao gồm vô lăng yoke, làm tăng rủi ro khi xử lý tình huống khẩn cấp. Dù không phải nguyên nhân trực tiếp được kết luận, tranh cãi về mức độ trực quan và khả năng phản xạ với vô lăng khuyết vẫn kéo dài.
Khác với xe đua F1 nơi góc đánh lái nhỏ và tỷ số truyền cực nhanh, ô tô thương mại cần xoay vô lăng nhiều vòng khi quay đầu hoặc đỗ xe. Nhiều chủ xe Tesla tại Mỹ từng phản ánh việc xoay xở trong đô thị với vô lăng yoke không thực sự thuận tiện, đặc biệt ở tốc độ thấp.
Một số hãng như Lexus đã thử kết hợp yoke với hệ thống lái điện tử steer-by-wire nhằm thay đổi tỷ số truyền theo tốc độ, giảm thao tác xoay tay. Mercedes-Benz cũng đang phát triển công nghệ tương tự và cho rằng giải pháp này giúp mở rộng không gian cabin, cải thiện tầm nhìn bảng đồng hồ. Tuy vậy, việc thay đổi thói quen điều khiển vô lăng tròn truyền thống vẫn là rào cản lớn với số đông người dùng.
Theo quy định mới, từ năm 2027, mọi mẫu xe mới muốn được cấp phép bán tại Trung Quốc phải tuân thủ tiêu chuẩn này. Các mẫu đang lưu hành có thời gian chuyển tiếp để điều chỉnh thiết kế.
Với động thái trên, Trung Quốc trở thành một trong những thị trường đầu tiên đặt ra rào cản pháp lý rõ ràng đối với vô lăng dạng khuyết. Trong bối cảnh điện khí hóa và công nghệ lái điện tử phát triển nhanh, yếu tố an toàn cơ học truyền thống vẫn được nhà quản lý ưu tiên hàng đầu.
Hiếu Nguyễn
