Trung Quốc đang đạt được những bước tiến đáng chú ý trong nỗ lực biến sa mạc thành đất canh tác, khi các “cánh đồng lúa mì trên cát” không chỉ sống sót qua nhiều đợt bão cát mà còn tiếp tục phát triển ổn định. Dự án này được triển khai tại rìa sa mạc Taklamakan, sa mạc lớn nhất Trung Quốc, nằm ở khu tự trị Tân Cương, như một phần trong chiến lược dài hạn nhằm chống sa mạc hóa và củng cố an ninh lương thực quốc gia.
Cách đây 2 năm, Trung Quốc lần đầu tiên trồng lúa mì quy mô lớn trên nền cát tại khu vực phía tây nam Taklamakan. Vụ thu hoạch đầu tiên trên diện tích khoảng 400 ha được xem là một cột mốc quan trọng, chứng minh khả năng biến vùng đất khắc nghiệt thành khu vực sản xuất nông nghiệp. Từ đó đến nay, các dự án tương tự đã được mở rộng tại nhiều địa điểm khác, với kết quả ngày càng khả quan.
Tại thành phố cấp huyện Kunyu, nằm ở rìa phía nam sa mạc, vụ lúa mì mới nhất được gieo trồng trên diện tích hơn 547 ha đã đạt tỷ lệ cây sống và xanh hóa trên 90%. Thành công này phần lớn nhờ vào việc áp dụng công nghệ tưới tiêu tự động hiện đại, đặc biệt là hệ thống phun xoay vòng.
Hệ thống này sử dụng các vòi phun treo trên cao, hoạt động như những “cơn mưa nhân tạo” liên tục. Sau khi thiết lập thông số và cung cấp phân bón, hệ thống gần như không cần sự can thiệp của con người. Theo người quản lý cánh đồng Cui Gangchuang, nếu trước đây cần tới 30 lao động thì nay chỉ cần 4 người để vận hành.
Song, hành trình biến cát thành đất trồng không hề dễ dàng. Khi doanh nghiệp nông nghiệp tiếp quản khu vực này vào năm 2024, nơi đây chỉ là những đụn cát trải dài. Một trong những thách thức lớn nhất là nguồn nước. Để giải quyết, địa phương đã xây dựng hồ chứa và mạng lưới đường ống quy mô lớn để dẫn nước trực tiếp tới ruộng.
Ban đầu, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp tưới nhỏ giọt nhằm tiết kiệm nước. Nhưng trong điều kiện bão cát khắc nghiệt, cây non dễ bị vùi lấp hoặc hư hại, dẫn đến năng suất rất thấp. Sau quá trình đánh giá, họ chuyển sang hệ thống phun xoay, giúp giữ ẩm lớp đất mặt, làm cát lắng nhanh hơn và rửa sạch bụi bám trên lá, từ đó cải thiện khả năng quang hợp của cây.
Song song với cải tiến kỹ thuật tưới, nhiều biện pháp khác cũng được áp dụng để ổn định đất cát. Tại huyện Yutian, cũng nằm ở rìa nam Taklamakan, nông dân đã thu hoạch hơn 173 ha lúa mì với năng suất khoảng 4,5 tấn/ha, một con số đáng chú ý đối với vùng đất từng bị coi là “chết”. Thành công này đến từ việc sử dụng phân bón hữu cơ đặc biệt kết hợp vi lượng, áp dụng mô hình “ô rơm” để giữ cát, và lựa chọn các giống lúa mì chịu hạn.
Không chỉ lúa mì, trong 2 năm qua, khu vực này còn ghi nhận các vụ thu hoạch quy mô lớn đối với ngô, hoa hồng và nhiều loại cây trồng khác. Điều này cho thấy tiềm năng đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp ngay cả trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nhất.
Những nỗ lực này cũng góp phần vào thành tựu lớn hơn của Trung Quốc trong cuộc chiến chống sa mạc hóa. Theo số liệu của Cơ quan Lâm nghiệp và Đồng cỏ Quốc gia, lượng đất bị xói mòn do gió tại các sa mạc và vùng cát đã giảm khoảng 40% trong giai đoạn 2000-2019. Trung Quốc cũng trở thành quốc gia đầu tiên đạt được mục tiêu “tăng trưởng bằng 0” về suy thoái đất.
Vu Lam
Theo SCMP
