Ely Marlina, một giáo viên 46 tuổi ở Kalimantan, cho biết gia đình cô đã không mở cửa ra vào hay cửa sổ trong một thời gian dài. Gió đưa khói từ những đám cháy tới tận hiên nhà, còn tro bụi vẫn lọt vào bên trong. Ban đêm, tình hình càng tệ hơn. Mọi người ngủ trong căn nhà đóng kín nhưng vẫn phải hít thở bầu không khí đầy khói.
Mắt Ely cay và chảy nước hằng ngày. Cô kể rằng tình trạng chóng mặt khiến gia đình lo cơ thể sẽ không thể chịu đựng nếu khói mù tiếp tục kéo dài. Câu chuyện của Ely là một lát cắt trong cuộc sống của người dân trên đảo Borneo, nơi các đám cháy rừng và đất than bùn đã diễn ra suốt nhiều tháng.
Theo số liệu được The Guardian dẫn ngày 21/9, tại các tỉnh bị ảnh hưởng, số ca mắc bệnh hô hấp liên quan đến khói cháy tăng từ 50.891 ca vào ngày 1/9 lên 113.336 ca vào ngày 9/9. Hình ảnh từ Kalimantan cho thấy các tuyến đường chìm trong màn khói màu nâu, học sinh đeo khẩu trang trong lớp học. Một số trường phải đóng cửa, trong khi các phòng cấp cứu tiếp nhận thêm người có triệu chứng hô hấp.
Ở Sampit, thuộc tỉnh Trung Kalimantan, chất lượng không khí bị xếp vào mức nguy hại trong từng ngày của tháng 9 tính đến thời điểm bài báo công bố. Theo dữ liệu IQAir được The Guardian dẫn lại, chỉ số chất lượng không khí tại đây chạm 1.142 vào ngày 10/9. Trên thang đo này, mức trên 300 đã thuộc nhóm nguy hại. Con số 1.142 cho thấy mức độ ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng tại một địa điểm và một thời điểm cụ thể, không đại diện cho toàn Indonesia.
Từ cuối tháng 8, Suwadi, một người dân ở Kalimantan, đã kể rằng có lúc bước ra khỏi nhà, ông gần như không nhìn rõ vật ở cách mình năm mét. Mỗi lần hít thở, theo cách ông mô tả, giống như đang hút một điếu thuốc. Tại Tây Kalimantan, dữ liệu Bộ Y tế được The Guardian dẫn thời điểm đó cho thấy khoảng 5.000 người có triệu chứng hô hấp đến khoa cấp cứu mỗi tuần kể từ tháng 7, so với khoảng 500 người mỗi tuần trong nửa đầu năm. Đây là số liệu về lượt đến cấp cứu ở Tây Kalimantan, khác với tổng số ca bệnh hô hấp được ghi nhận tại các tỉnh bị ảnh hưởng trong tháng 9.
Khói không dừng lại ở nơi phát sinh đám cháy. Gió mùa đưa màn khói từ Indonesia sang Malaysia, Singapore, Brunei và cả Philippines. Tại Malaysia, AP ghi nhận gần 600 trường học ở bang Sarawak đã phải đóng cửa trong một đợt không khí xấu vào cuối tháng 8, ảnh hưởng khoảng 200.000 học sinh. Đến tháng 9, chất lượng không khí ở Kuching, thành phố lớn nhất vùng Borneo thuộc Malaysia, tiếp tục dao động từ mức không lành mạnh đến nguy hại.
Trong lúc lực lượng chức năng tìm cách khống chế đám cháy, người dân phải xoay xở với nhu cầu trước mắt: làm sao để thở dễ hơn. The Guardian ghi nhận các tình nguyện viên ở Tây Kalimantan đi từng nhà phát bình oxy cho người dân và lính cứu hỏa đang gặp khó khăn về hô hấp, trong một chương trình mang tên “Rumah Oksigen”, nghĩa là “Ngôi nhà oxy”. Một nhóm nữ tình nguyện viên khác tham gia theo dõi các điểm cháy, tuần tra hằng ngày và nhắc cộng đồng không đốt đất.
Quy mô đám cháy vẫn đang tăng. Theo dữ liệu của Nusantara Atlas được The Guardian dẫn, từ đầu năm đến ngày 21/9, ít nhất 895.657 ha đã bị cháy trên toàn Indonesia. Các khu vực chịu ảnh hưởng nặng gồm Sumatra, Kalimantan và Papua. Con số này là ước tính của hệ thống theo dõi cháy và mất rừng, cần phân biệt với số liệu hành chính do các cơ quan Indonesia công bố ở những thời điểm khác.
Mùa khô và hiện tượng El Niño làm thảm thực vật, đất đai khô hơn, tạo điều kiện để lửa lan rộng. Song nhiều đám cháy bắt đầu từ việc đốt thực bì để dọn đất. Nguy cơ đặc biệt lớn tại những vùng đất than bùn đã bị rút nước: lửa có thể cháy sâu dưới mặt đất, âm ỉ trong nhiều tuần và tiếp tục tạo ra lượng khói dày đặc. Vì thế, ngay cả khi ngọn lửa trên bề mặt không còn nhìn rõ, khói vẫn có thể kéo dài.
Với Ely và nhiều gia đình ở Kalimantan, cuộc khủng hoảng không chỉ hiện lên qua bản đồ điểm cháy hay chỉ số chất lượng không khí. Nó nằm ngay trong căn nhà họ đã đóng kín cửa, nơi khói vẫn len vào mỗi tối.
Nguồn: AP, The Guardian
Minh Ngọc
