Giảm nguồn cung và giảm mức độ tiếp cận của thanh thiếu niên
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện) đang bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N2O (còn gọi là "khí cười") để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế.
Trao đổi với Đời sống & Pháp luật về đề xuất trên, BS.Nguyễn Huy Hoàng - Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam cho rằng, đây là một đề xuất rất cần thiết và đúng thời điểm.
Về mặt y khoa, khí N2O chỉ có giá trị khi được sử dụng trong môi trường kiểm soát nghiêm ngặt, có chỉ định rõ ràng và có theo dõi chuyên môn, điển hình như trong gây mê, giảm đau hay một số thủ thuật y khoa. Khi bị sử dụng ngoài mục đích điều trị, đặc biệt là dưới hình thức "bóng cười", N2O trở thành một chất có nguy cơ gây hại trực tiếp cho sức khỏe người dùng.
Điều đáng lo ngại là hiện nay việc sử dụng khí cười không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một trào lưu trong nhóm thanh thiếu niên và người trẻ. Nhiều trường hợp nhập viện đã được ghi nhận vì ngộ độc, rối loạn thần kinh, yếu chi, tê bì tay chân và thậm chí có dấu hiệu tổn thương kéo dài. Trong bối cảnh đó, nếu chỉ dừng ở mức quản lý hành chính thì chưa đủ mạnh.
BS.Nguyễn Huy Hoàng - Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam (Ảnh: NVCC).
"Việc đưa hành vi kinh doanh khí N2O để hít ngoài mục đích y tế vào diện cấm là biện pháp can thiệp từ gốc, nhằm chặn nguồn cung và giảm khả năng tiếp cận của người trẻ với một chất có thể gây hại nghiêm trọng", BS.Hoàng cho hay.
Đồng thời nhấn mạnh đây là một biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng. "Khi một chất đã chứng minh rõ nguy cơ gây tổn thương và gây ra gánh nặng cho hệ thống y tế, thì việc cấm kinh doanh cho mục đích giải trí là hoàn toàn hợp lý", BS. Hoàng nói.
Cũng theo bác sĩ, khi sử dụng kéo dài hoặc với liều lớn, N2O có thể gây ra nhiều tác động nghiêm trọng lên cơ thể, trong đó hệ thần kinh là cơ quan bị ảnh hưởng rõ nhất. Một cơ chế quan trọng là N2O làm bất hoạt vitamin B12 theo chức năng, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tạo myelin và dẫn truyền thần kinh.
Hậu quả là người bệnh có thể bị tê bì tay chân, giảm cảm giác, yếu cơ, đi lại loạng choạng, giảm phối hợp vận động, rối loạn trí nhớ và trong những trường hợp nặng có thể bị tổn thương tủy sống.
Không chỉ hệ thần kinh, tim mạch cũng có thể bị ảnh hưởng. N2O có thể gây thiếu oxy, làm tim và não không được cung cấp đủ oxy trong thời gian ngắn hoặc lặp đi lặp lại. Một số trường hợp còn ghi nhận rối loạn nhịp tim, tụt huyết áp, ngất, và nguy cơ huyết khối ở người lạm dụng kéo dài. Khi nồng độ oxy bị giảm hoặc người dùng hít số lượng lớn trong thời gian dài, nguy cơ tai biến toàn thân sẽ tăng đáng kể.
Về sức khỏe tổng thể, người sử dụng lâu dài có thể bị mệt mỏi, suy giảm thể lực, giảm tập trung, rối loạn tâm trạng và ảnh hưởng đến học tập, công việc, quan hệ xã hội. Đặc biệt, tổn thương thần kinh do thiếu vitamin B12 nếu phát hiện muộn có thể hồi phục không hoàn toàn.
Đề xuất cấm kinh doanh khí N2O (còn gọi là "khí cười") để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế. Ảnh: Báo Chính phủ
Một số bệnh nhân sau điều trị vẫn còn tê bì, yếu chi, giảm cảm giác hoặc khó đi lại trong thời gian dài.
Nếu tổn thương tủy sống đã rõ hoặc kéo dài, khả năng để lại di chứng vĩnh viễn là có thật. Đây là điểm rất đáng lo vì nhiều người trẻ nghĩ rằng cơ thể mình sẽ "tự hồi phục", nhưng trên thực tế không phải lúc nào cũng như vậy.
Nếu quy định cấm kinh doanh khí N2O được thông qua, vị bác sĩ cho rằng lợi ích lớn nhất là giảm nguồn cung và giảm mức độ tiếp cận của thanh thiếu niên đối với một chất gây nghiện và gây hại đang bị "bình thường hóa" trong môi trường giải trí.
Khi việc mua bán, phân phối và sử dụng N2O ngoài mục đích y tế bị siết chặt, các tụ điểm giải trí sẽ khó tiếp tục thương mại hóa loại khí này như một "trò vui". Điều đó có ý nghĩa rất lớn trong việc ngăn chặn từ sớm hành vi thử nghiệm ở người trẻ.
Đối với thanh thiếu niên, nguy cơ lớn nhất không chỉ là ngộ độc cấp mà còn là việc bị cuốn vào thói quen sử dụng lặp đi lặp lại. Ở lứa tuổi này, nhận thức về nguy cơ còn hạn chế, khả năng bị bạn bè lôi kéo cao, và xu hướng thử nghiệm chất mới thường mạnh hơn người trưởng thành. Một khi đã dùng nhiều lần, họ có thể chuyển sang lệ thuộc tâm lý, tăng liều, đi đến những tổn thương khó lường về thần kinh, tâm thần và thể chất.
Ngoài ra, quy định cấm còn giúp giảm số ca nhập viện, giảm gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế, đồng thời hạn chế các tai nạn xảy ra trong lúc người dùng đang bị choáng, mất kiểm soát hoặc thiếu oxy.
"Về lâu dài, đây cũng là cách bảo vệ chất lượng nguồn nhân lực trẻ. Một xã hội muốn phát triển bền vững không thể để thanh thiếu niên đánh đổi sức khỏe thần kinh và trí tuệ chỉ vì một cảm giác hưng phấn ngắn ngủi. Vì vậy, nếu được ban hành và thực thi chặt chẽ, quy định này sẽ tạo ra tác động rất tích cực đối với sức khỏe cộng đồng", BS.Hoàng bày tỏ.
Cần thiết cấm kinh doanh khí N2O
Tờ trình của Chính phủ dẫn tổng hợp, đánh giá của Trung tâm chống độc Bệnh viện Bạch Mai cho thấy nhiều bệnh nhân ngộ độc khí N2O đã phải nhập viện. Tất cả các bệnh nhân đều ngộ độc do hít "bóng cười" để giải trí.
Báo cáo của Bộ Y tế cho thấy khí N2O khi sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế (không theo chỉ định, giám sát của bác sĩ hoặc nhân viên y tế) sẽ gây tác hại đến sức khỏe của con người, như làm liệt, rối loạn cảm giác, rối loạn tâm thần, tổn thương tủy sống và thiếu máu.
Việc lạm dụng khí N2O để giải trí có thể gây độc với hệ thần kinh và giảm khả năng sinh sản. Khí N2O có cơ chế tác dụng trên cơ thể tương tự ma túy nhóm opi (chất điển hình là heroin).
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình tại phiên họp thứ 4 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (Ảnh: Media Quốc hội).
Sử dụng khí này để giải trí cũng có thể là bước khởi đầu rất nhanh chóng để một người đi vào con đường sử dụng ma túy.
Khi sử dụng khí N2O với liều lượng không kiểm soát và trong thời gian dài có thể gây tử vong hoặc để lại các di chứng nặng nề về thần kinh và các cơ quan khác của cơ thể con người.
Nhiều quốc gia như Anh, Mỹ, Nhật Bản, Hà Lan, New Zealand, Đức… đã áp dụng các biện pháp cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt việc kinh doanh, cung cấp và sử dụng "bóng cười" cho mục đích giải trí...
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết thêm, dự thảo Luật chỉ cấm kinh doanh khí N2O dùng trực tiếp cho con người qua đường hô hấp, không cấm với các trường hợp dùng cho mục đích y tế hoặc dùng cho mục đích khác, không ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Quy định này cũng dựa trên cơ sở kế thừa quy định tại Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội về việc cấm sản xuất kinh doanh các loại khí, chất gây nghiện, gây tác động cho sức khỏe con người.
Với các căn cứ trên, Chính phủ cho rằng việc bổ sung quy định cấm hoạt động kinh doanh khí này để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế là cần thiết.
