Những "mắt xích" khó gỡ
Trong thời đại công nghệ số, không gian mạng đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống xã hội. Người dân, doanh nghiệp và các tổ chức sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, hình ảnh, tuyên truyền những nội dung tích cực và phục vụ nhiều hoạt động trong đời sống.
Tuy nhiên bên cạnh những lợi ích đó, không gian mạng cũng đang bị một số cá nhân, tổ chức lợi dụng để thực hiện các hành vi tiêu cực như tuyên truyền xuyên tạc, nói xấu, đả kích, đăng tải hình ảnh và nội dung độc hại. Nếu không được kiểm soát kịp thời những thông tin này có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, suy nghĩ và hành vi của người dân, đặc biệt là giới trẻ.
Chia sẻ với Người Đưa Tin về tình trạng trên, ĐBQH Phạm Văn Hòa - Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đoàn đại biểu Đồng Tháp cho biết, khi một thông tin hoặc hình ảnh đã lan truyền trên mạng chỉ trong vài giây hoặc vài phút, rất nhiều người có thể tiếp cận, chia sẻ và tiếp tục phát tán nội dung đó.
Trong khi phần lớn người dân hiện nay đều sử dụng điện thoại thông minh và thường xuyên truy cập các nền tảng số. Vì vậy, chỉ cần một nội dung tiêu cực xuất hiện trong quá trình người dùng theo dõi thông tin, khả năng lan truyền rộng rãi có thể diễn ra rất nhanh.
ĐBQH Phạm Văn Hòa - Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đoàn đại biểu Đồng Tháp (Ảnh: Hữu Thắng).
Vì thế để kiểm soát hiệu quả thông tin xấu độc trên không gian mạng, trước hết cần nhìn nhận rõ những điểm nghẽn đang khiến việc phát hiện và ngăn chặn các nội dung này gặp nhiều khó khăn.
Một trong những khó khăn lớn, theo đại biểu Phạm Văn Hòa là nhiều nền tảng, nguồn thông tin và nội dung được cung cấp từ nước ngoài. Điều này khiến cơ quan chức năng trong nước gặp những hạn chế nhất định trong quá trình kiểm soát, phát hiện và xử lý thông tin vi phạm.
Bên cạnh đó, một bộ phận cá nhân, tổ chức trong nước cũng lợi dụng mạng xã hội để "câu like", "câu view", thu hút sự chú ý của đông đảo người dùng nhằm quảng bá hình ảnh, nội dung hoặc nâng cao mức độ ảnh hưởng. Đây cũng là một thách thức đối với công tác quản lý không gian mạng.
Một điểm nghẽn khác nằm ở nhận thức của chính người sử dụng. Không chỉ giới trẻ mà người dùng ở nhiều độ tuổi khác nhau đều thường xuyên tiếp cận mạng xã hội. Tuy nhiên, không phải ai cũng có khả năng nhận diện đâu là thông tin đúng, đâu là nội dung sai lệch, độc hại hoặc có mục đích lôi kéo.
"Phần lớn giới trẻ thích thì xem thôi nhưng chưa nhận thức, ý thức được đâu là điều tốt, điều xấu hay những nội dung đó nhằm "câu" mình để tham gia vào những hình ảnh, nội dung đó", đại biểu nói.
ĐBQH Phạm Văn Hòa cho rằng những điểm nghẽn này khiến việc kiểm soát thông tin xấu độc trên không gian mạng trở nên khó khăn, trong khi tốc độ lan truyền của các nội dung trên nền tảng số ngày càng nhanh.
Thời gian qua, các cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng an ninh, đã phát hiện, điều tra và xử lý nhiều trường hợp lợi dụng không gian mạng với động cơ xấu.
Theo đại biểu, thực tế này cho thấy yêu cầu tăng cường quản lý môi trường mạng, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm là hết sức cần thiết.
Đặc biệt, các nội dung xấu độc có nguy cơ tác động mạnh đến giới trẻ, ảnh hưởng đến nhận thức, suy nghĩ và hành vi, thậm chí gieo rắc những tư tưởng lệch lạc, đi ngược các chuẩn mực đạo đức, thuần phong mỹ tục và gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội.
Do đó, đại biểu cho rằng các cơ quan chức năng như lực lượng an ninh, cơ quan quản lý viễn thông, lực lượng chuyên trách về an ninh mạng cùng các đơn vị quản lý nền tảng cần thể hiện rõ trách nhiệm trong việc kiểm soát nội dung trên không gian mạng.
"Cần thiết thường xuyên theo dõi những hình ảnh, những nội dung mà những trang mạng đăng tải, khi phát hiện phải gỡ xuống, ngăn chặn kịp thời", ĐBQH Phạm Văn Hòa nêu.
Không để thuật toán tiếp sức
Không chỉ người tạo nội dung hay người sử dụng, theo ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn tỉnh Lâm Đồng), trách nhiệm của các nền tảng số trong việc kiểm soát và hạn chế sự lan truyền của nội dung xấu độc cũng cần được đặt ra, nhất là khi thuật toán có thể góp phần khuếch đại một nội dung đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người dùng.
Theo bà, các nền tảng không chỉ đơn thuần là nơi người dùng đăng tải nội dung. Thuật toán của nền tảng có vai trò rất lớn trong việc quyết định người dùng nhìn thấy nội dung nào, nội dung nào được đề xuất tiếp theo và nội dung nào có khả năng tiếp cận hàng triệu người.
Do đó, khi một nội dung có dấu hiệu vi phạm hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây tác động tiêu cực trên diện rộng, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên người tạo ra nội dung mà cần xem xét cả cơ chế khuếch đại của nền tảng.
Một số bài viết có nội dung xuyên tạc, chống phá được phát tán trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh cho rằng, không nên đặt vấn đề theo hướng yêu cầu các nền tảng kiểm duyệt tất cả nội dung gây tranh luận hoặc những ý kiến khác với quan điểm chung. Điều quan trọng là phải xây dựng các tiêu chí rõ ràng, minh bạch và dựa trên mức độ rủi ro.
"Với những nội dung có dấu hiệu lừa đảo, kích động bạo lực, gây hoang mang nghiêm trọng hoặc cố tình phát tán thông tin sai sự thật trên diện rộng, nền tảng cần có cơ chế cảnh báo, hạn chế đề xuất, giảm khả năng khuếch đại hoặc xử lý theo quy định pháp luật", bà Tú Anh nêu.
Bên cạnh đó, theo nữ đại biểu, cần tăng tính minh bạch của các nền tảng về cách thức thuật toán đề xuất và khuếch đại nội dung, ít nhất ở mức cho phép cơ quan quản lý và xã hội hiểu được những nguyên tắc cơ bản mà nền tảng đang sử dụng.
"Mục tiêu không phải là kiểm soát suy nghĩ của người dân, mà là không để thuật toán vô tình biến sự tò mò của một cá nhân thành một làn sóng hành vi của cả cộng đồng", ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh nhấn mạnh.
Đối với việc hạn chế người dùng trở thành "mắt xích" tiếp tay cho thông tin xấu độc, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh cho rằng đây mới là giải pháp căn cơ và lâu dài.
Theo bà, trong môi trường mạng mỗi người dùng vừa là người tiếp nhận thông tin, vừa có thể trở thành một "kênh truyền thông". Chỉ một thao tác chia sẻ, bình luận hoặc làm video phản ứng cũng có thể góp phần đưa một nội dung đến hàng nghìn người khác.
Vì vậy, giáo dục kỹ năng số không nên chỉ dừng ở việc khuyến cáo người dân "đừng tin tin giả", mà cần hình thành thói quen: trước khi tin phải kiểm tra, trước khi chia sẻ phải suy nghĩ; trước khi bình luận phải cân nhắc hậu quả.
Đặc biệt, bà Tú Anh cho biết học sinh và người dùng trẻ cần được trang bị kiến thức về cách thức hoạt động của thuật toán. Người dùng cần hiểu rằng việc xem lâu hơn, tương tác nhiều hơn hoặc chia sẻ một nội dung không chỉ thể hiện sự quan tâm mà còn có thể khiến thuật toán tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự đến nhiều người khác.
"Khi hiểu được cơ chế đó, người dùng sẽ nhận thức rằng một cú click tưởng như vô hại cũng có thể góp phần tạo ra hiệu ứng đám đông", bà nói.
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng (Ảnh: Hữu Thắng)
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh cũng cho rằng văn hóa ứng xử trên mạng cần được coi là một phần của văn hóa công dân trong xã hội số. Không gian mạng không nằm ngoài trách nhiệm xã hội. Những hành vi như xúc phạm, bôi nhọ, tung tin chưa kiểm chứng, cổ súy các "trend" nguy hiểm hoặc quay, chia sẻ những hành vi lệch chuẩn để câu tương tác đều có thể gây ra hậu quả ngoài đời thực.
"Chúng ta không thể chỉ xây dựng "hàng rào pháp lý" mà phải xây dựng "sức đề kháng xã hội"", nữ đại biểu nhấn mạnh.
Theo bà, một xã hội có sức đề kháng tốt là xã hội mà người dân không dễ bị dẫn dắt bởi một video vài chục giây, không mặc nhiên tin một thông tin chỉ vì có hàng triệu lượt xem và không chạy theo một trào lưu chỉ vì "mọi người đều đang làm".
"Công nghệ càng phát triển thì năng lực tư duy phản biện của con người càng phải phát triển tương ứng. Theo tôi, đó mới là nền tảng bền vững nhất để xây dựng một không gian mạng lành mạnh, an toàn và có trách nhiệm", ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh nói.
