Trong giới sưu tầm mô hình xe tại Việt Nam, Trần Linh, hiện làm việc và sinh sống tại Hà Nội, là cái tên được chú ý sau khi hoàn thiện mô hình Toyota Crown gắn liền với cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Tác phẩm này nhanh chóng thu hút sự quan tâm bởi không chỉ tái hiện chính xác hình dáng chiếc xe, mà còn đặt nó trong bối cảnh lịch sử cụ thể, gắn với một giai đoạn quen thuộc trong đời sống chính trị – xã hội.
Từ dấu mốc đó, anh Linh tiếp tục theo đuổi hướng làm mô hình gắn với lịch sử Việt Nam. Các sản phẩm sau này mở rộng về quy mô và đề tài, từ bộ ba xe của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dàn VinFast VF 9 mui trần dẫn đoàn trong các dịp đại lễ A50 và A80, cho tới những mẫu xe cảnh sát thường xuất hiện trong các đoàn hộ tống. Mỗi bộ mô hình đều được nghiên cứu kỹ về tư liệu, bối cảnh và chi tiết nguyên bản.
Với Trần Linh, mô hình xe không chỉ là thú chơi hay vật trưng bày. Đó là cách anh kể lại những câu chuyện lịch sử bằng một hình thức gần gũi hơn, nơi mỗi chiếc xe trở thành nhân chứng thầm lặng cho con người và thời đại mà nó từng gắn bó.
Chào anh Linh, cơ duyên nào đã đưa anh đến với việc làm mô hình xe gắn liền với các danh nhân và những dấu mốc lịch sử của Việt Nam?
Nếu nói về cơ duyên, mô hình đầu tiên tôi thực hiện cũng chính là khởi nguồn cho toàn bộ hướng đi sau này. Đó là bộ mô hình gắn với cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
Trước thời điểm bác mất, tôi mua được một chiếc Toyota Crown mô hình tỷ lệ 1:18, mức độ tương đồng với xe thật khoảng 80–90%. Đây là mẫu xe bác từng sử dụng khi đi công tác. Từ đó, tôi nảy ra ý tưởng làm một hộp trưng bày riêng, có ảnh chân dung, ánh sáng, trích dẫn những câu nói tiêu biểu của bác như một cách lưu giữ kỷ niệm.
Sau bộ đầu tiên này, tôi bắt đầu có thêm nhiều ý tưởng khác, mở rộng sang các nhân vật lịch sử và lãnh đạo Việt Nam, như Chủ tịch Hồ Chí Minh hay các lãnh đạo đương nhiệm. Tuy vậy, điểm chung xuyên suốt vẫn là sự yêu thích vẻ đẹp cổ điển và giá trị lịch sử mà những bộ mô hình này mang lại.
Khi bắt tay vào một mô hình mang yếu tố lịch sử, anh thường bắt đầu từ đâu: câu chuyện, nhân vật hay chính chiếc xe?
Điểm xuất phát luôn là chiếc xe. Tôi phải tìm được một mẫu xe ưng ý nhất, sát với thực tế nhất. Ví dụ như Toyota Crown của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, mức độ giống phải đạt ít nhất 80–90%.
Sau đó mới đến khâu nghiên cứu tư liệu: hình ảnh, video, dữ liệu trên mạng xã hội và các nguồn công khai để xác định chính xác chủ nhân, bối cảnh sử dụng, thời điểm lịch sử. Tất cả những yếu tố đó kết hợp lại mới tạo nên được một bộ mô hình hoàn chỉnh, từ chiếc xe đến hộp trưng bày.
Với anh, một mô hình xe “liên quan đến lịch sử” cần đáp ứng những yếu tố nào để không chỉ giống về hình thức mà còn đúng về tinh thần?
Yếu tố lịch sử là điều bắt buộc. Xe phải đúng đời, đúng năm sản xuất, đúng màu sắc. Có những màu xe thực tế không được hãng sản xuất ở dạng mô hình, khi đó tôi buộc phải tháo rời toàn bộ để sơn lại từng chi tiết sao cho sát với nguyên bản nhất.
Không chỉ là hình dáng, mà tinh thần của chiếc xe – tức bối cảnh lịch sử và con người gắn liền với nó – cũng phải được thể hiện rõ.
Anh có thể chia sẻ quá trình nghiên cứu tư liệu cho những mô hình đặc biệt, như xe phục vụ sự kiện quốc gia hay xe gắn bó với các lãnh đạo Việt Nam?
Tôi chủ yếu dựa vào hình ảnh và video từ các sự kiện lớn như A50, A80, các bản tin truyền hình chính thống. Từ đó, tôi chắt lọc dữ liệu, chọn ra những hình ảnh có độ xác thực cao nhất để tái hiện lại trong mô hình.
Đâu là chi tiết khó nhất khi tái hiện những chiếc xe mang tính biểu tượng như vậy?
Khó nhất là tìm xe. Có nhiều mẫu xe không hề có sẵn tại Việt Nam, buộc tôi phải mua từ Mỹ, Canada hoặc các thị trường nước ngoài khác.
Đơn cử như bộ xe của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cả ba mẫu xe trong bộ này đều không thể mua trong nước. Tôi phải nhờ bạn bè ở nước ngoài tìm trên các sàn thương mại, có khi phải chuyển qua nhiều quốc gia trung gian mới đưa được về Việt Nam.
Trong quá trình làm mô hình, anh làm thế nào để cân bằng giữa tính chính xác lịch sử và yếu tố sáng tạo cá nhân?
Lịch sử luôn được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, để bộ mô hình không khô cứng, tôi thêm yếu tố sáng tạo thông qua bố cục, ánh sáng, background và trích dẫn. Những câu nói, chi tiết giới thiệu về nhân vật đều được chọn lọc kỹ, vừa đúng, vừa có giá trị biểu trưng.
Mô hình nào từng khiến anh mất nhiều thời gian, công sức hoặc cảm xúc nhất khi thực hiện?
Có hai bộ. Về thời gian, bộ mô hình xe của Chủ tịch Hồ Chí Minh là lâu nhất. Riêng việc tìm đủ xe đã mất 3–4 tháng, chưa kể thời gian vận chuyển. Có mẫu xe buộc phải tháo rời hoàn toàn để sơn lại đúng màu lịch sử.
Bộ mô hình xe của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng mất nhiều công sức. Ban đầu tôi chỉ định làm một chiếc Toyota Crown, nhưng sau đó phát hiện bác còn sử dụng Toyota Avalon trong nội đô Hà Nội, nên phải làm thành bộ hai xe, kéo theo việc thiết kế lại toàn bộ hộp trưng bày.
Chiếc Toyota Crown là đắt nhất. Hiện nay, tại Việt Nam, có tiền chưa chắc mua được vì người sưu tầm thường không bán. Giá trước đây chỉ khoảng 1,5–4 triệu đồng, sau đó có lúc tăng lên 6–10 triệu đồng.
Bộ xe của Chủ tịch Hồ Chí Minh có giá xe khoảng 2–3 triệu mỗi chiếc, nhưng chi phí lớn nằm ở vận chuyển và phần phụ kiện. Riêng tượng người, cờ, bút, micro, bảng Tuyên ngôn Độc lập đều được scan và in 3D từ tư liệu thật. Tổng chi phí bộ này xấp xỉ 20 triệu đồng. Còn bộ của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng rơi vào khoảng 15 triệu đồng.
Phản ứng của cộng đồng, đặc biệt là những người quan tâm đến lịch sử – văn hoá, có ý nghĩa như thế nào với anh?
Phản hồi nhìn chung rất tích cực, từ Nam ra Bắc. Nhiều người đánh giá cao việc đưa lịch sử vào mô hình xe, bởi lâu nay nhắc đến mô hình xe thường chỉ nghĩ đến siêu xe hay xe sang. Trong khi đó, những chiếc xe gắn với lịch sử cũng rất đáng được tái hiện để lịch sử trở nên gần gũi hơn.
Theo anh, mô hình xe có thể trở thành một cách kể chuyện lịch sử gần gũi hơn với giới trẻ hay không?
Theo tôi, mô hình xe hoàn toàn có thể trở thành một cách kể lịch sử gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Từ trước đến nay, lịch sử thường được tiếp cận qua sách vở, hình ảnh hoặc video. Mô hình cho phép người xem nhìn lịch sử ở một góc độ khác – trực quan, gần gũi và dễ cảm nhận hơn.
Tôi mong rằng những bộ mô hình này có thể trở thành một cách để mọi người nhớ đến những con người đã góp phần vào sự phát triển của đất nước, không theo cách trang trọng khô cứng, mà bằng một hình thức đời thường hơn.
Trong tương lai, anh có dự định tiếp tục tái hiện thêm những mẫu xe gắn với giai đoạn hoặc nhân vật lịch sử nào của Việt Nam?
Chắc chắn có. Hiện tôi đã và đang làm các mẫu VF 9 dẫn đoàn, VF 9 cảnh sát giao thông. Trong tương lai, nếu có điều kiện, tôi sẽ tiếp tục thực hiện mẫu Lạc Hồng, thậm chí là các mẫu xe chống đạn, miễn sao đảm bảo được yếu tố sưu tầm, độ hiếm và giá trị lịch sử.
Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện lần này.
Bảo Lâm
