Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những biến động sâu sắc trong tư duy lựa chọn ngành học và trường đại học của thí sinh trước ngưỡng cửa năm 2026. Không dừng lại ở một lĩnh vực đào tạo đơn thuần, AI đã trở thành yếu tố then chốt tác động trực tiếp đến nhận thức nghề nghiệp, làm thay đổi tiêu chí chọn trường của học sinh và định hướng đầu tư giáo dục của nhiều gia đình. Trước bối cảnh công nghệ lên ngôi cùng những điều chỉnh mới trong quy chế tuyển sinh của Bộ GD&ĐT, các thí sinh cần có cái nhìn đa chiều để thích ứng và đưa ra quyết định chính xác cho tương lai.
Nỗ lo bị thay thế bởi công nghệ
Trong những năm gần đây, sự bùng nổ của các ứng dụng AI đã khiến không ít phụ huynh và học sinh rơi vào trạng thái băn khoăn khi lựa chọn lối đi nghề nghiệp. Điển hình như trường hợp của anh Ninh Công Sáng tại Ninh Bình, dù con trai có nguyện vọng theo đuổi các ngành kỹ thuật, nhưng trước những dự báo về việc AI có thể thay thế sức lao động con người, gia đình anh không khỏi lo lắng về cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.
Tâm lý này hiện đang trở nên phổ biến khi nhiều người đặt câu hỏi về giá trị thực tế của các ngành học truyền thống trong một thị trường lao động đang bị công nghệ hóa mạnh mẽ. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định rằng AI dù có tác động sâu rộng nhưng sẽ không làm sụp đổ hoàn toàn cấu trúc việc làm hiện hữu, mà thay vào đó, nó đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ để nâng cao hiệu suất.
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những biến động sâu sắc trong tư duy lựa chọn ngành học và trường đại học của thí sinh trước ngưỡng cửa năm 2026. Ảnh minh họa
Bàn về vấn đề này, báo Tiền phong dẫn lời ông Trần Bá Dương, Chủ tịch một tập đoàn lớn tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng việc nắm bắt xu hướng khoa học công nghệ là điều kiện tiên quyết trong thời đại mới.
Theo ông, dù công nghệ có tiến tới đỉnh cao của AI thì cũng không có ngành nghề nào bị xóa bỏ nếu người lao động biết vận dụng tư duy logic và năng lực dẫn dắt để nâng tầm giá trị công việc.
Thực tế, trong mọi lĩnh vực luôn có những cấp độ công việc khác nhau; những việc mang tính lặp lại, máy móc sẽ dễ bị thay thế, nhưng những vị trí đòi hỏi sự sáng tạo, cá nhân hóa và tư duy bậc cao vẫn là mảnh đất riêng của con người.
Do đó, môi trường đại học cần được tận dụng tối đa để sinh viên trang bị kiến thức nền tảng vững chắc và rèn luyện khả năng đa nhiệm, giúp họ không chỉ sống sót mà còn làm chủ công nghệ trong môi trường làm việc tương lai.
Lời khuyên từ chuyên gia
Song hành với những chuyển dịch về xu hướng nghề nghiệp, mùa tuyển sinh năm 2026 cũng ghi nhận nhiều thay đổi quan trọng trong quy chế nhằm đảm bảo tính công bằng và chất lượng đầu vào.
Theo PGS. TS Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Bộ GD&ĐT, mỗi thí sinh năm nay chỉ được phép đăng ký tối đa 15 nguyện vọng trên hệ thống chung, riêng với ngành sư phạm, các em phải ưu tiên đặt trong 5 nguyện vọng đầu tiên.
Một ngưỡng cửa kỹ thuật đáng chú ý là thí sinh phải đạt tối thiểu 15/30 điểm trong tổ hợp xét tuyển tốt nghiệp THPT mới đủ điều kiện đăng ký vào đại học. Quy định này nhằm phân luồng thí sinh rõ ràng hơn, hướng những em không đạt mức điểm trên sang bậc cao đẳng để phù hợp với năng lực thực tế.
Ngoài ra, việc siết chặt điểm cộng ưu tiên không quá 3/30 điểm và quy định điểm sàn cho nhóm ngành Pháp luật cùng với Y dược và Sư phạm cho thấy nỗ lực của Bộ trong việc siết chặt chất lượng đào tạo các ngành đặc thù.
Siệc nắm bắt xu hướng khoa học công nghệ là điều kiện tiên quyết trong thời đại mới. Ảnh minh họa
Tại một chương trình tư vấn tuyển sinh gần đây, theo tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh, việc lựa chọn ngành học, trường học hay con đường nghề nghiệp không chỉ là câu hỏi của riêng học sinh mà còn là mối quan tâm chung của gia đình, thầy cô và cả những người đang nỗ lực định hướng giáo dục cho đất nước.
Thế nhưng, theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT thì điều quan trọng nhất không phải là chọn ngành nào cho đúng, mà là chọn con đường phù hợp với bản thân mình.
Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc, thành công không chỉ đến từ việc học ngành “hot” hay là vào trường đại học danh tiếng, mà đến từ sự đam mê, kiên trì và tinh thần không ngừng học hỏi.
“Quyết định chọn ngành cần dựa trên năng khiếu, sở trường, đam mê và điều kiện của mỗi học sinh”, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT chia sẻ.
Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc, năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện nhiều quy định mới theo Luật Giáo dục Đại học năm 2025, với quy chế tuyển sinh vừa được ban hành có nhiều thay đổi quan trọng.
Những điều chỉnh này nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho thí sinh, giảm áp lực trong quy trình xét tuyển, nâng cao chất lượng đầu vào của các cơ sở đào tạo. Dù vậy, những thay đổi này cũng đòi hỏi các thí sinh phải được tiếp cận thông tin chính xác, đầy đủ và kịp thời.
