Ukraine có "quân bài" hoàn toàn mới
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mới đây tuyên bố Kiev đã bắt đầu sử dụng tên lửa đạn đạo nội địa Sapsan trong tác chiến chống Nga, thông tin này nếu được kiểm chứng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn về năng lực tấn công tầm xa của Ukraine. Theo ông Zelensky, Ukraine hiện đã triển khai hàng loạt vũ khí do trong nước phát triển, từ Neptune tấn công mặt đất, Neptune tầm xa, tổ hợp tên lửa - UAV phản lực Palyanytsya, tên lửa hành trình Flamingo và cả Sapsan.
Nhà lãnh đạo Ukraine từ chối tiết lộ số lượng tên lửa đã phóng cũng như mục tiêu cụ thể, cho rằng việc giữ bí mật là cần thiết để tránh cung cấp dữ liệu cho đối phương. Ông cũng thừa nhận Kiev đang chủ động tạo ra sự mơ hồ chiến thuật, khiến phía Nga khó xác định chính xác loại vũ khí nào được sử dụng trong từng đòn tấn công, qua đó làm suy giảm khả năng phản ứng hiệu quả của hệ thống phòng không Nga.
Dù vậy, đến thời điểm hiện tại, chưa có bằng chứng độc lập xác nhận mảnh vỡ của tên lửa Sapsan tại các địa điểm bị tập kích trên lãnh thổ Nga. Bộ Quốc phòng Nga trước đó từng tuyên bố đánh chặn tên lửa đạn đạo Ukraine trên bầu trời Crimea, song không cung cấp chi tiết kỹ thuật cụ thể. Điều này khiến một số chuyên gia không loại trừ khả năng tuyên bố của Kiev mang yếu tố nghi binh chiến lược, nhằm gia tăng áp lực tâm lý và buộc Moskva phải phân tán nguồn lực phòng thủ.
Vì sao Sapsan có ý nghĩa chiến lược đặc biệt?
Bất chấp những hoài nghi, việc Ukraine đưa Sapsan vào tác chiến là kịch bản hoàn toàn hợp lý trong bối cảnh Kiev đang tăng tốc nội địa hóa công nghiệp quốc phòng, đặc biệt là các phương tiện tấn công sâu vào hậu phương Nga. Trong thời gian qua, Ukraine đã sử dụng rộng rãi UAV cảm tử tầm xa, tên lửa hành trình và các loại vũ khí lai giữa UAV và tên lửa như Peklo, nhưng tên lửa đạn đạo vẫn là "mảnh ghép còn thiếu" mang tính quyết định.
Chương trình tên lửa đạn đạo nội địa của Ukraine vốn đã được theo đuổi từ nhiều năm. Tháng 8/2024, ông Zelensky từng công bố thử nghiệm thành công một loại tên lửa đạn đạo mới, hiện được cho chính là Sapsan. Loại tên lửa này có quan hệ mật thiết với Hrim-2, phiên bản xuất khẩu được phát triển song song, trong khi Sapsan được thiết kế ưu tiên cho nhu cầu tác chiến của Ukraine.
Nguồn gốc của Hrim-2 và các thiết kế tiền thân có thể truy về cuối những năm 2000, với tiến độ được đẩy nhanh sau khi Nga sáp nhập Crimea năm 2014. Đến năm 2018, Ukraine đã thử nghiệm động cơ tên lửa và giới thiệu mô hình xe mang - dựng - phóng bánh lốp tại lễ duyệt binh, cho thấy chương trình đã vượt qua giai đoạn ý tưởng.
Dù chưa có hình ảnh chính thức của Sapsan, nhiều đánh giá cho rằng nó có thiết kế tương đồng với Hrim-2 và mang dáng dấp của Iskander-M do Nga phát triển. Về tính năng, Hrim-2 được cho có tầm bắn tối thiểu khoảng 280 km và có thể đạt 500 km, trong khi các tuyên bố trước đây của lãnh đạo quốc phòng Ukraine từng đề cập tới một loại tên lửa nội địa có tầm bắn lên tới 1.000 km. Điều này cho thấy Sapsan nhiều khả năng thuộc nhóm tên lửa đạn đạo tầm ngắn, đủ sức vươn tới các mục tiêu quân sự trọng yếu sâu trong lãnh thổ Nga.
Kể từ khi xung đột toàn diện nổ ra, Ukraine hầu như không có trong tay tên lửa đạn đạo hiện đại tự sản xuất, mà chủ yếu dựa vào các hệ thống Tochka-U thời Liên Xô với tầm bắn chỉ 70-120 km, quá hạn chế về mặt chiến lược. Mỹ có cung cấp một số lượng nhỏ ATACMS, nhưng các loại vũ khí này bị áp đặt hạn chế nghiêm ngặt về mục tiêu, đặc biệt là các đòn tấn công sâu vào lãnh thổ Nga.
Trong bối cảnh đó, một tên lửa đạn đạo nội địa như Sapsan mang lại lợi thế vượt trội. So với UAV hay tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo có tốc độ cực cao ở pha cuối, khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn đáng kể, đồng thời động năng lớn giúp đầu đạn xuyên phá hiệu quả các mục tiêu kiên cố như cầu, hầm chỉ huy hay cơ sở quân sự được gia cố.
Nếu được sản xuất với số lượng đủ lớn và đạt hiệu quả như kỳ vọng, Sapsan có thể buộc Moskva phải điều chỉnh sâu rộng thế trận phòng không, tương tự những gì từng xảy ra sau các đòn tấn công bằng ATACMS, khi Nga phải phân tán thêm nhiều hệ thống phòng không hiện đại, trong đó có cả S-500, để bảo vệ các mục tiêu chiến lược.
Hiện tại, giới quan sát vẫn cần thêm xác nhận độc lập về việc Sapsan đã thực sự được sử dụng trong chiến đấu hay chưa. Tuy nhiên, ngay cả ở góc độ tiềm năng, sự xuất hiện của một tên lửa đạn đạo nội địa không bị ràng buộc bởi bất kỳ hạn chế nào từ Mỹ hay phương Tây vẫn là bước tiến mang tính chiến lược, mở ra cho Ukraine một phương thức tấn công hoàn toàn mới vào chiều sâu lãnh thổ Nga.
Quang Hưng (Theo The War Zone)
