Thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Phượng, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở Linh Đàm cho biết, trong y học không có định nghĩa cụ thể về "bổ gan" hay "mát gan". Một lá gan khỏe mạnh được hiểu là gan thực hiện tốt các chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, sản xuất dịch mật, xử lý thuốc và các chất độc hại, đồng thời không xuất hiện các bệnh lý như viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan hay suy giảm chức năng gan.
Để duy trì một lá gan khỏe mạnh, điều quan trọng nhất là kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây tổn thương gan. Trong đó, thừa cân, béo phì, chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo hay lạm dụng rượu bia đều có thể làm gia tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan.
“Muốn gan khỏe mạnh, trước hết cần duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát đường máu, mỡ máu, tăng cường vận động thể lực, hạn chế rượu bia và chủ động phòng ngừa viêm gan virus. Việc khám sức khỏe định kỳ cũng rất quan trọng để phát hiện sớm các bất thường về gan”, bác sĩ Phượng nói.
Gan nhiễm mỡ không thể chữa bằng thuốc "bổ gan"
Hiện nay, trên thị trường xuất hiện rất nhiều sản phẩm được quảng cáo có tác dụng "bổ gan, giải độc gan, làm mát gan hay thanh lọc cơ thể". Tuy nhiên, bác sĩ Phượng cho rằng người dân cần thận trọng trước những lời quảng cáo này.
“Đến nay chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng cho thấy việc sử dụng các sản phẩm bổ gan có thể giúp gan khỏe hơn ở người bình thường. Thậm chí, một số nghiên cứu còn ghi nhận việc sử dụng kéo dài các sản phẩm không rõ thành phần có thể trở thành gánh nặng cho gan”, bác sĩ Phượng cảnh báo.
Theo chuyên gia, nếu muốn sử dụng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ chức năng gan nào, người dân cần lựa chọn những sản phẩm đã được nghiên cứu lâm sàng nghiêm túc, có công bố khoa học minh bạch và được các cơ quan chuyên môn thẩm định.
Đặc biệt, với bệnh gan nhiễm mỡ, căn bệnh ngày càng phổ biến hiện nay, giải pháp cốt lõi không nằm ở thuốc bổ gan mà là thay đổi lối sống.
Gan nhiễm mỡ thường gặp ở người thừa cân, béo phì, tiền đái tháo đường, đái tháo đường hoặc những người tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu năng lượng. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần giảm cân, kiểm soát lượng tinh bột, đường và chất béo trong khẩu phần ăn, tình trạng gan nhiễm mỡ có thể được cải thiện đáng kể mà không cần dùng thuốc.
“Nếu không giảm cân, không điều chỉnh chế độ ăn mà chỉ trông chờ vào thuốc bổ gan thì rất khó cải thiện được gan nhiễm mỡ”, bác sĩ Phượng nhấn mạnh.
Tương tự, đối với các trường hợp viêm gan, việc điều trị phải dựa trên nguyên nhân gây bệnh.
Chẳng hạn, nếu người bệnh bị viêm gan B hoặc viêm gan C, việc kiểm soát hoạt động của virus mới là yếu tố quyết định giúp hạn chế tổn thương gan và ngăn ngừa biến chứng. Việc chỉ sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là bổ gan mà không điều trị nguyên nhân gốc sẽ không mang lại hiệu quả.
Bác sĩ Phượng cũng lưu ý tình trạng tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các bài thuốc truyền miệng đang khá phổ biến trong cộng đồng. Nhiều sản phẩm không rõ thành phần, không được kiểm soát chất lượng, thậm chí có thể chứa các hoạt chất gây hại cho gan. Một số trường hợp tổn thương gan xuất phát từ chính các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng được sử dụng kéo dài mà người dùng nghĩ là vô hại.
Những thói quen âm thầm làm hại gan
Theo chuyên gia dinh dưỡng, nhiều người chỉ nghĩ đến nguy cơ từ rượu bia mà chưa nhận thức đầy đủ các thói quen khác cũng có thể gây tổn thương gan.
Rượu bia vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới xơ gan. Do đó, hạn chế tiêu thụ đồ uống có cồn là biện pháp quan trọng để bảo vệ lá gan.
Bên cạnh đó, việc lạm dụng thực phẩm chức năng, thuốc hỗ trợ sức khỏe hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc cũng có thể khiến gan phải hoạt động quá tải trong thời gian dài.
Một thói quen khác là ăn quá nhiều tinh bột, đồ ngọt và thực phẩm giàu chất béo. Khi lượng năng lượng nạp vào vượt quá nhu cầu, cơ thể sẽ chuyển hóa phần dư thừa thành mỡ và tích tụ tại gan cũng như nhiều cơ quan khác.
“Không chỉ gan nhiễm mỡ mà nhiều cơ quan nội tạng khác cũng có thể bị tích mỡ nếu chế độ ăn mất cân đối kéo dài”, bác sĩ Phượng cho biết.
Vì vậy, chế độ ăn cân đối, duy trì cân nặng hợp lý và tăng cường vận động thể lực vẫn là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để bảo vệ gan.
“Không có loại thực phẩm thần kỳ nào giúp gan khỏe mạnh nếu chúng ta vẫn duy trì các thói quen có hại. Muốn bảo vệ lá gan, điều quan trọng nhất vẫn là lối sống lành mạnh, chế độ ăn hợp lý và điều trị đúng nguyên nhân khi có bệnh”, bác sĩ Phượng khuyến cáo.
Ngọc Minh
