Nghiên cứu của Đại học Griffith (Australia) cho thấy, nếu một người uống khoảng 300 ml cà phê nóng trong cốc nhựa mỗi ngày, họ có thể vô tình tiếp nhận tới 363.000 hạt vi nhựa mỗi năm.
Con số này được công bố trên tạp chí khoa học phổ thông The Conversation và nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi quy mô sử dụng cốc dùng một lần ngày càng lớn trên toàn cầu.
Theo Tiến sĩ Xiangyu Liu – đồng tác giả nghiên cứu, hai yếu tố quyết định mức độ giải phóng vi nhựa vào đồ uống là chất liệu cốc và nhiệt độ chất lỏng. "Khi nhiệt độ tăng, bề mặt nhựa dễ bị giãn nở và bong tróc hơn, từ đó giải phóng nhiều hạt vi nhựa hơn vào đồ uống," ông lý giải.
Vi nhựa là những mảnh nhựa siêu nhỏ, có kích thước từ 1 micromet đến 5 milimet, hình thành khi các sản phẩm nhựa bị phân rã trong quá trình sử dụng hoặc dưới tác động của môi trường. Những hạt này đã được phát hiện trong không khí, nước, thực phẩm và gần đây là trong một số mẫu mô người, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đối với sức khỏe lâu dài.
Để kiểm chứng, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm trên 400 cốc dùng một lần, gồm cốc nhựa polyethylene (PE) và cốc giấy có lớp lót nhựa bên trong. Chất lỏng được rót vào ở hai mức nhiệt 5°C và 60°C, mô phỏng cà phê đá và cà phê nóng. Kết quả cho thấy, khi nhiệt độ tăng, lượng vi nhựa giải phóng tăng khoảng 33%. Đáng chú ý, cốc giấy lót nhựa thải ra ít vi nhựa hơn so với cốc nhựa hoàn toàn ở cả hai mức nhiệt.
Phân tích bề mặt bằng hình ảnh độ phân giải cao cho thấy mặt trong của cốc nhựa gồ ghề hơn, dễ bị mài mòn và bong tróc hạt nhựa khi gặp nhiệt độ cao. Ngược lại, cốc giấy có lớp lót nhựa mỏng bên trong tương đối "ổn định" hơn, dù vẫn không hoàn toàn an toàn.
Tại Việt Nam, Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng – Hội Y học Dưới nước và Ôxy cao áp Việt Nam – cho rằng nhiều người vẫn lầm tưởng cốc giấy là lựa chọn "xanh" và an toàn tuyệt đối. Thực tế, bên trong cốc giấy thường được phủ một lớp nhựa mỏng như PE, PLA (nhựa sinh học) hoặc PET để chống thấm và giữ độ bền. Chính lớp nhựa này có thể trở thành nguồn phát sinh vi nhựa khi chịu tác động của nhiệt, axit hoặc ma sát trong quá trình sử dụng.
Theo một số tài liệu nghiên cứu, khi đựng đồ uống ở nhiệt độ trên 85°C, lớp nhựa bên trong cốc giấy có thể giải phóng vi nhựa nhanh hơn. Thậm chí, có nghiên cứu ghi nhận cốc giấy đựng trà ở 95°C trong 15 phút có thể phát thải khoảng 25.000 hạt vi nhựa trong mỗi 100 ml nước.
Không chỉ nhiệt độ, tính axit của đồ uống như nước chanh, soda hay cà phê đậm cũng làm tăng tốc độ phân rã lớp nhựa lót. "Khi có sự cộng hưởng giữa nhiệt và axit, lượng vi nhựa phát thải có thể đạt mức cao nhất", bác sĩ Huy Hoàng cảnh báo.
Về tác động sức khỏe, bác sĩ Hoàng cho biết các nghiên cứu gần đây cho thấy vi nhựa khi xâm nhập qua đường tiêu hóa có thể tích tụ trong cơ thể, tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn nội tiết, phản ứng viêm hoặc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Dù khoa học vẫn chưa có kết luận cuối cùng về mức độ nguy hiểm lâu dài, giới chuyên gia đồng thuận rằng cần giảm thiểu tối đa nguồn phơi nhiễm không cần thiết.
Để hạn chế rủi ro, các nhà khoa học khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên sử dụng cốc tái sử dụng làm từ thủy tinh, gốm sứ hoặc inox cho đồ uống nóng. Trong trường hợp buộc phải dùng cốc một lần, có thể chọn cốc giấy phủ nhựa sinh học như PLA, được xem là ít phát sinh vi nhựa hơn so với nhựa PE tổng hợp.
Bên cạnh đó, tránh đổ đồ uống đang sôi trực tiếp vào cốc nhựa hoặc cốc giấy, không tái sử dụng cốc một lần nhiều lần, và hạn chế đựng các loại đồ uống có tính axit trong cốc nhựa.
Khi mỗi năm thế giới tiêu thụ hàng trăm tỷ cốc dùng một lần, việc thay đổi một thói quen nhỏ mang theo cốc cá nhân khi mua cà phê không chỉ giúp giảm rác thải nhựa ra môi trường, mà còn là cách đơn giản để bảo vệ sức khỏe của chính mình.
Ngọc Minh
