Nước tăng lực hiện là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD, với hơn một nửa dân số toàn cầu từng thử ít nhất một lần và hơn 20% sử dụng hàng tuần. Điều đó đồng nghĩa với việc có một lượng lớn người đã và đang sử dụng loại đồ uống này.
Theo các chuyên gia, vấn đề không nằm hoàn toàn ở bản thân nước tăng lực, mà ở liều lượng, tần suất và thời điểm sử dụng, cũng như lối sống tổng thể của người dùng.
Cơ chế tác động: caffeine và đường
Một video do Viện Giải phẫu Người (Institute of Human Anatomy) công bố năm 2023 đã giải thích chi tiết những gì xảy ra trong cơ thể khi bạn uống nước tăng lực.
Trong video, Justin Cottle - cựu Giám đốc phòng thí nghiệm của viện cho biết, tác động của nước tăng lực chủ yếu đến từ hai thành phần phổ biến nhất: caffeine và đường. Mặc dù những tác động này không chỉ riêng nước tăng lực mới có, nhưng đây là nguồn phổ biến và dễ tiếp cận nhất để hai yếu tố này cùng xuất hiện.
Caffeine “đánh lừa” não bộ
Caffeine hoạt động bằng cách chặn các thụ thể adenosine trong não. Bình thường, adenosine là phân tử giúp gửi tín hiệu khiến bạn cảm thấy buồn ngủ.
Caffeine có cấu trúc tương tự nên có thể “chiếm chỗ” các thụ thể này nhưng không kích hoạt chúng. Kết quả là não không nhận được tín hiệu mệt mỏi, khiến bạn cảm thấy tỉnh táo dù thực tế không hề được bổ sung năng lượng.
Tuy nhiên, hiệu ứng này chỉ là tạm thời. Khi caffeine hết tác dụng, lượng adenosine tích tụ trước đó sẽ đồng loạt gắn vào các thụ thể, tạo ra cảm giác mệt mỏi dồn dập - hiện tượng này thường được gọi là “tụt năng lượng”.
Kích hoạt phản ứng “chiến hay chạy”
Việc tiêu thụ caffeine còn kích thích tuyến yên và tuyến thượng thận, khiến cơ thể giải phóng adrenaline và norepinephrine - những hormone liên quan đến phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy”.
Ở liều cao, phản ứng này khiến nhịp tim tăng lên dù cơ thể không thực sự cần chiến đấu hay chạy trốn. Điều này có thể gây áp lực lên hệ tim mạch, đặc biệt ở những người ít vận động hoặc đã có bệnh nền.
Ngoài ra, trạng thái “chiến hay chạy” cũng khiến cơ thể tạm ngưng các chức năng như nghỉ ngơi và tiêu hóa, vốn bị xem là không cần thiết trong tình huống nguy hiểm.
Tác động của đường
Bên cạnh caffeine, lượng đường cao trong nước tăng lực cũng là vấn đề đáng lo ngại.
Đường kích hoạt hệ thống phần thưởng dopamine trong não. Theo Cottle, bản thân đường không hoàn toàn xấu, nhưng tiêu thụ quá nhiều có thể gây hại nghiêm trọng.
Trong quá trình tiêu hóa, đường được phân giải thành glucose và fructose, sau đó được lưu trữ dưới dạng mỡ. Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, và các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục tìm hiểu mối liên hệ giữa đường với các rối loạn chuyển hóa và thần kinh.
Vấn đề nằm ở cách sử dụng
Việc thỉnh thoảng sử dụng nước tăng lực có thể không gây vấn đề lớn đối với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu bạn có chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ít vận động hoặc có sẵn vấn đề sức khỏe, thì ngay cả một lon nước tăng lực cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hiện tại.
Tóm lại, nước tăng lực không hoàn toàn có hại nhưng việc sử dụng thiếu kiểm soát có thể dẫn đến nhiều hệ lụy cho cơ thể, từ cảm giác mệt mỏi đến các nguy cơ về tim mạch và chuyển hóa.
Nguyệt Hạ (Theo Ladbible)
