Chỉ một câu chuyện về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất đã đẩy Lao Gan Ma, thương hiệu tương ớt được xem là biểu tượng của Trung Quốc, vào tâm điểm tranh cãi. Tin đồn cho rằng doanh nghiệp này đã giảm số công nhân trên một dây chuyền từ hơn 600 người xuống còn 48 người sau khi đưa AI vào phân loại ớt. Làn sóng phản đối nhanh chóng lan rộng, thậm chí có người kêu gọi tẩy chay sản phẩm.
Câu chuyện bắt nguồn từ một hội nghị về phát triển chất lượng cấp tỉnh tại Quý Châu hồi giữa tháng 10. Ông Li Xin, Phó tổng giám đốc điều hành kiêm Giám đốc chất lượng của Lao Gan Ma, được truyền thông Trung Quốc dẫn lời nói rằng doanh nghiệp đã đưa hệ thống kiểm tra ớt bằng AI vào hoạt động từ năm trước.
Nhờ công nghệ này, số lao động trên một dây chuyền được cho là giảm từ hơn 600 xuống còn 48 người, trong khi doanh thu năm 2025 đạt mức kỷ lục 5,4 tỷ nhân dân tệ.
Thông tin lập tức gây chú ý bởi Lao Gan Ma vốn có hình ảnh gắn liền với những giá trị truyền thống và câu chuyện khởi nghiệp từ người lao động bình thường. Nhà sáng lập Tao Huabi từng là một công nhân mất việc, sau đó bắt đầu kinh doanh mì lạnh tại một quầy hàng ven đường trước khi xây dựng thương hiệu tương ớt này vào năm 1997.
Bởi vậy, câu chuyện một doanh nghiệp đi lên từ hoàn cảnh khó khăn của người lao động lại được cho là đang dùng AI để thay thế hàng trăm công nhân đã tạo ra phản ứng trái chiều. Một bộ phận người dùng cho rằng tự động hóa là bước tiến bình thường của sản xuất công nghiệp, giúp nâng cao hiệu suất và duy trì chất lượng đồng đều. Tuy nhiên, nhiều người đặt câu hỏi về trách nhiệm của doanh nghiệp đối với những lao động có nguy cơ mất việc.
Một bình luận được chia sẻ rộng rãi trên Weibo đặt vấn đề: nếu mọi thứ đều do AI và robot đảm nhiệm, người lao động không còn việc làm và thu nhập thì ai sẽ mua những sản phẩm được sản xuất ra? Một số người thậm chí kêu gọi tẩy chay Lao Gan Ma, cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ hưởng lợi từ công nghệ mà bỏ qua hệ quả đối với người lao động.
Trước làn sóng tranh cãi, Lao Gan Ma đã lên tiếng phủ nhận thông tin cắt giảm nhân sự như lời đồn. Đại diện bộ phận nhân sự của công ty trả lời truyền thông Trung Quốc ngày 26/10 rằng ông Li Xin không đề cập đến số lượng nhân viên trong phát biểu tại hội nghị. Đường dây nóng chính thức của doanh nghiệp cũng bác bỏ tin đồn về việc điều chỉnh nhân sự quy mô lớn.
Điều đáng chú ý là công nghệ AI được Lao Gan Ma ứng dụng trong sản xuất không phải chuyện bịa đặt. Tại một cơ sở ở Quý Dương, hệ thống camera công nghiệp quét băng chuyền định kỳ 0,3 giây một lần để phát hiện những quả ớt bị mốc hoặc có đốm đen. Nhờ hệ thống kiểm tra tự động, tỷ lệ sản phẩm lỗi tại một công đoạn quan trọng đã giảm xuống còn 0,02%.
Tuy nhiên, việc ứng dụng AI vào kiểm soát chất lượng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã sa thải hàng trăm công nhân.
Mặc dù vậy, tranh cãi càng trở nên phức tạp hơn khi người dùng tìm thấy dữ liệu cho thấy số lao động tham gia bảo hiểm xã hội tại công ty giảm mạnh trong vài năm qua. Con số này lần lượt là 2.912 người năm 2022, 1.783 người năm 2023, 941 người năm 2024 và còn 740 người vào năm 2025.
Dù vậy, số người tham gia bảo hiểm xã hội không nhất thiết phản ánh đầy đủ quy mô nhân sự thực tế. Lao động thuê ngoài, nhân viên thời vụ, người làm việc thông qua đơn vị cung ứng hoặc các thay đổi về nghỉ hưu và luân chuyển nhân sự đều có thể tác động đến số liệu. Vì thế, mức giảm nói trên chưa đủ để chứng minh AI là nguyên nhân khiến Lao Gan Ma cắt giảm lao động.
Dù thông tin chưa được xác thực, sức ép từ dư luận đã bắt đầu tạo ra những ảnh hưởng nhất định. Theo dữ liệu của một nền tảng thương mại điện tử được truyền thông Trung Quốc cho biết, doanh số trực tuyến mỗi ngày của Lao Gan Ma trước khi tin đồn xuất hiện thường đạt 5.000-10.000 nhân dân tệ. Tuy nhiên, kể từ ngày 22/10, doanh số nhiều ngày chỉ còn khoảng 1.000-5.000 nhân dân tệ. Đây là số liệu trên một nền tảng, chưa phản ánh toàn bộ hoạt động kinh doanh của thương hiệu.
Sự việc cũng diễn ra đúng lúc Lao Gan Ma đang duy trì vị thế dẫn đầu thị trường tương ớt Trung Quốc. Doanh thu của hãng tăng liên tục trong giai đoạn 2022-2024, từ 5,26 tỷ lên 5,391 tỷ nhân dân tệ. Tại hội nghị gây tranh cãi, con số doanh thu năm 2025 được nhắc đến là 5,4 tỷ nhân dân tệ, mức cao nhất trong lịch sử thương hiệu.
Nguyễn Hải
