Yếu tố này hiện chưa được tính toán, đo đạc đầy đủ trong các đợt kiểm tra truyền thống. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng tình trạng thực tế của nhiều con đập thậm chí nghiêm trọng hơn đánh giá trước đây.
Nghiên cứu được trình bày tại Liên minh Địa vật lý Mỹ vào tháng 12/2025 sử dụng 10 năm dữ liệu radar từ vệ tinh Sentinel-1. Dữ liệu này tập trung vào 41 đập thủy điện có mức độ nguy hiểm cao, cao trên 15 mét, và bị xếp loại “kém” hoặc “không đạt yêu cầu” theo Hệ thống Thống kê Đập Quốc gia Mỹ.
Kết quả sơ bộ cho thấy nhiều con đập tại 13 bang và Puerto Rico có dấu hiệu dịch chuyển do nền đất lún hoặc nâng lên. Tình trạng này có thể gây nứt vỡ kết cấu nếu các phần của đập dịch chuyển với tốc độ hoặc hướng khác nhau.
Tại đập Livingston, phần phía bắc đang lún khoảng 8 mm mỗi năm, trong khi phần phía nam lại nâng lên với tốc độ tương tự. Con đập này cung cấp nước cho hai nhà máy xử lý nước phục vụ hơn 3 triệu người dân khu vực Houston.
Theo nhóm nghiên cứu, sự chênh lệch cao độ không hẳn đồng nghĩa với nguy cơ sụp đổ tức thì, nhưng đủ để tiến hành điều tra sâu hơn, nhất là với các công trình đã tồn tại hàng chục năm và ảnh hưởng trực tiếp đến dân cư hạ lưu cũng như nguồn cung năng lượng.
Các chuyên gia cảnh báo rủi ro càng gia tăng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thảm họa vỡ hai con đập tại Libya năm 2023, sau mưa cực đoan do bão Daniel, đã giải phóng khoảng 30 triệu mét khối, tương đương 10.000 bể bơi Olympic, khiến cho 24.000 người thiệt mạng. Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy biến dạng đập do thay đổi cao độ nền đất đã tồn tại suốt nhiều năm trước khi sự cố xảy ra.
Theo Hiệp hội Quan chức An toàn Đập cấp bang Mỹ, nước này hiện có gần 92.600 con đập, trong đó hơn 16.700 đập thuộc nhóm “nguy cơ cao”, tức nếu xảy ra sự cố có thể gây thiệt hại về người và tài sản trên diện rộng. Phần lớn đập được xây dựng hơn 50 năm trước. Khoảng 2.500 con đập đã có dấu hiệu hư hỏng, với chi phí sửa chữa ước tính ít nhất 37,4 tỷ USD và tiếp tục tăng do chậm trễ bảo trì.
Ngoài rủi ro từ dịch chuyển nền đất, biến đổi khí hậu còn làm gia tăng nguy cơ nước tràn qua đỉnh đập. Một nghiên cứu khác cho thấy xác suất tràn đập đã tăng tại 33 con đập trong 50 năm qua, trong đó có các đập lớn như Whitney ở Texas, Milford ở Kansas và Whiskeytown ở California, nơi phía hạ lưu là các khu dân cư đông đúc.
Các nhà nghiên cứu cho rằng giám sát bằng vệ tinh không thay thế kiểm tra thực địa, nhưng có thể trở thành công cụ bổ sung quan trọng để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và ưu tiên sửa chữa. Trong bối cảnh thiếu nhân lực, thiếu ngân sách và hệ thống đập ngày càng già hóa, dữ liệu vệ tinh được kỳ vọng giúp Mỹ có cái nhìn toàn diện hơn về rủi ro đang tích tụ trong hạ tầng thủy điện.
Khánh Linh
Theo LiveScience
