Không ít bậc cha mẹ có thói quen “tâm sự” với con về áp lực tiền bạc, mệt mỏi hôn nhân, căng thẳng công việc hay nỗi lo tương lai. Ban đầu, họ nghĩ đó chỉ là vài lời than thở để nhẹ lòng. Nhưng nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, nó có thể trở thành một kiểu “chuyển giao gánh nặng” khiến đứa trẻ lớn lên trong lo âu và cảm giác tội lỗi.
Theo nhà tư vấn tâm lý Huang Qituan (29 năm kinh nghiệm), khi cha mẹ liên tục phàn nàn trước mặt con, về bản chất, họ đang đưa nỗi đau, sự tức giận và bất an của mình sang cho đứa trẻ. Trẻ nhỏ giống như một chiếc bình chứa: chúng hấp thụ cảm xúc của người lớn, nhưng không có đủ công cụ để xử lý.
Khi con bị kéo vào vai “người lớn”
Trong một mối quan hệ cha mẹ – con cái lành mạnh, cha mẹ là người chịu trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc và dẫn dắt sự phát triển của con. Con được phép là con: được học, được chơi, được vấp ngã trong những giới hạn an toàn và được hỗ trợ khi cần.
Ngược lại, mối quan hệ sai lệch xảy ra khi đứa trẻ vô tình (hoặc bị buộc) đứng vào vai “người chăm sóc”: lắng nghe nỗi khổ của cha mẹ, gánh lo toan, cố gắng làm “người hòa giải”, thậm chí tự cảm thấy mình phải có trách nhiệm làm cha mẹ vui lên. Đây là một điều bất lợi cho một đứa trẻ vốn đã mong manh.
Hậu quả 1: Căng thẳng tinh thần âm ỉ, tích tụ theo năm tháng
Trẻ em không biết cách xử lý những cảm xúc tiêu cực phức tạp của người lớn. Những “rác cảm xúc” mà cha mẹ trút ra – lo âu, tức giận, bất lực, chán nản – không tự biến mất chỉ vì trẻ nghe xong. Chúng thường bị chôn sâu trong lòng trẻ, tạo thành một dạng căng thẳng kéo dài.
Bên ngoài, trẻ có thể vẫn ngoan, vẫn học bình thường. Nhưng bên trong là cảm giác nặng nề: mệt mỏi không rõ lý do, dễ sợ sai, hay lo, hoặc luôn canh chừng tâm trạng của người lớn để “né” một cơn bùng nổ.
Hậu quả 2: Trẻ khó cho phép mình hạnh phúc
Trẻ em có xu hướng trung thành với cha mẹ. Nếu cha mẹ không hạnh phúc, nhiều đứa trẻ sẽ không dám hạnh phúc. Chúng có thể vô thức nghĩ rằng: “Mình vui thì có lỗi”, “Mình sung sướng là ích kỷ”, hoặc tệ hơn: “Bố mẹ khổ vì mình”.
Khi trưởng thành, điều này có thể biến thành cảm giác tội lỗi dai dẳng. Một bữa ăn ngon, một món quà tự thưởng, một chuyến đi chơi… cũng khiến họ thấy “sai” và “không xứng đáng”, như thể hạnh phúc là đặc quyền mình không được phép có chỉ vì cha mẹ chưa từng hạnh phúc.
Cha mẹ nên làm gì để đưa con về đúng vị trí?
Ai cũng có những bài học riêng trong đời. Con cái, đặc biệt khi còn nhỏ, chưa thể và không nên trở thành nơi chứa đựng nỗi khổ của người lớn. Điều cha mẹ cần làm là quay lại vai trò của mình: làm người chịu trách nhiệm cho cảm xúc, lựa chọn và đời sống của bản thân, đồng thời tạo môi trường an toàn cho con phát triển.
Một vài gợi ý thực tế:
- Tách “tâm sự người lớn” khỏi không gian của trẻ: Những vấn đề như tiền bạc, xung đột hôn nhân, bất mãn công việc… hãy chia sẻ với bạn đời, bạn bè, người thân đáng tin hoặc chuyên gia, thay vì trút lên con.
- Cho con tham gia việc phù hợp lứa tuổi: Có thể nhờ con làm một số việc nhỏ (dọn bàn, gấp đồ, tưới cây…), để con thấy mình có giá trị và học trách nhiệm, nhưng không biến con thành “cột trụ” cảm xúc của gia đình.
- Khi mệt, hãy nói đúng cách: Thay vì “Bố/mẹ khổ quá, không ai hiểu”, có thể nói “Hôm nay bố/mẹ hơi mệt, cần nghỉ một chút”, trẻ vẫn hiểu và học được cách gọi tên cảm xúc mà không bị ép gánh.
- Ưu tiên sửa nhịp sống của người lớn: Giấc ngủ, sức khỏe, ranh giới trong công việc, thời gian hồi phục… đôi khi là “gốc rễ” giúp cha mẹ bớt than phiền.
Điều quan trọng là: đừng đặt lên vai trẻ nhiệm vụ làm cha mẹ hạnh phúc. Khi người lớn tự chịu trách nhiệm cho đời sống và cảm xúc của mình, trẻ mới có cơ hội lớn lên nhẹ gánh, tự tin và được quyền hạnh phúc.
Theo Aboluowang
Minh Ánh
