Trong những khu vườn quê ngày trước, bên cạnh bụi ngải cứu, khóm gừng hay cây sả, tía tô cũng là loại cây thường xuất hiện ở góc sân, cạnh bờ rào hoặc gần khu vực bếp. Loại cây có lá tím xanh, mùi thơm đặc trưng này gần như không thể thiếu trong nhiều gia đình.
Vậy vì sao người xưa lại thích trồng một cây tía tô trong vườn?
Loại rau gia vị lúc nào cũng có sẵn
Tía tô (Perilla frutescens) là cây thân thảo dễ sinh trưởng, chỉ cần gieo hạt hoặc giâm cành là có thể phát triển nhanh. Cây không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc phức tạp, phù hợp với những khu vườn gia đình.
Ngày xưa, khi chợ búa chưa thuận tiện như hiện nay, việc trồng một bụi tía tô quanh nhà giúp các gia đình có sẵn rau thơm để dùng mỗi ngày.
Lá tía tô thường được ăn kèm với nhiều món quen thuộc như bún, cháo, các món cuốn, thịt luộc, hải sản hoặc dùng để tăng hương vị cho món ăn. Mùi thơm đặc trưng của tía tô giúp món ăn trở nên hấp dẫn hơn.
“Cây thuốc” quen thuộc trong kinh nghiệm dân gian
Không chỉ là rau gia vị, tía tô từ lâu đã xuất hiện trong y học cổ truyền Việt Nam.
Theo quan niệm Đông y, tía tô được biết đến với tên gọi tô diệp, thường được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian. Người xưa hay hái lá tía tô để nấu nước uống, chế biến món ăn hoặc kết hợp cùng các loại thảo dược khác.
Đặc biệt, tía tô thường gắn với những cách chăm sóc sức khỏe truyền thống trong gia đình, nhất là khi cơ thể cảm thấy khó chịu do thời tiết hoặc sau những bữa ăn nhiều đạm.
Tuy nhiên, các chuyên gia hiện đại cũng lưu ý rằng việc dùng thảo dược chỉ nên xem là biện pháp hỗ trợ, không thay thế cho việc thăm khám và điều trị khi có vấn đề sức khỏe.
Chứa nhiều hợp chất thực vật có lợi
Theo các nghiên cứu khoa học, tía tô chứa nhiều hợp chất sinh học như flavonoid, polyphenol và tinh dầu thơm.
Một số nghiên cứu được công bố trên các cơ sở dữ liệu khoa học như PubMed cho thấy các chiết xuất từ lá tía tô có hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm trong điều kiện nghiên cứu.
Ngoài ra, lá tía tô còn chứa một số vitamin và khoáng chất, góp phần làm phong phú hơn giá trị dinh dưỡng của bữa ăn hằng ngày.
Chính sự kết hợp giữa hương vị, dinh dưỡng và kinh nghiệm dân gian khiến tía tô trở thành loại cây nhỏ bé nhưng được nhiều thế hệ yêu thích.
Trồng quanh nhà để tiện dùng khi cần
Một đặc điểm khiến tía tô được người xưa ưu ái là cây có thể thu hái nhiều lần. Khi cây lớn, người dân chỉ cần hái những lá già hoặc cành non để sử dụng, phần còn lại tiếp tục phát triển.
Với những gia đình có trẻ nhỏ, người già hoặc thường xuyên nấu các món ăn truyền thống, một bụi tía tô trong vườn giống như một nguồn nguyên liệu luôn sẵn sàng.
Không cần mua ngoài chợ, không cần bảo quản cầu kỳ, chỉ vài bước ra vườn là đã có một nắm lá thơm cho bữa cơm.
Mùi thơm đặc biệt và giá trị trong đời sống
Tía tô còn được yêu thích nhờ mùi hương mạnh mẽ từ tinh dầu tự nhiên trong lá. Khi vò nhẹ, lá tỏa ra mùi thơm đặc trưng, tạo cảm giác dễ chịu.
Trong đời sống dân gian, nhiều gia đình cũng tận dụng mùi thơm này như một cách giúp không gian quanh nhà thêm gần gũi với cây cỏ.
Một bụi tía tô xanh tốt vì thế không chỉ đơn thuần là rau ăn, mà còn gắn với hình ảnh khu vườn truyền thống – nơi mỗi loại cây đều có một công dụng riêng.
Một loại cây nhỏ, nhiều giá trị
Ngày nay, tía tô có thể dễ dàng mua ở chợ hoặc siêu thị, nhưng thói quen trồng một bụi cây ngay trong vườn vẫn còn được nhiều gia đình duy trì.
Từ một loại rau dân dã, tía tô đã trở thành một phần của văn hóa ẩm thực và kinh nghiệm sống của người Việt. Người xưa trồng tía tô không phải vì cây quý hiếm, mà bởi đây là loại cây “nhỏ nhưng có võ”: vừa làm rau, làm gia vị, vừa gắn với những bài học chăm sóc sức khỏe truyền thống được truyền qua nhiều thế hệ.
Trà My (tổng hợp)
