Ở nhiều vùng quê Việt Nam trước đây, phía sau căn bếp thường có một khoảng đất nhỏ để trồng các loại rau gia vị quen thuộc. Bên cạnh rau răm, tía tô hay hành lá, cây lá lốt xuất hiện trong rất nhiều gia đình. Loại cây này không chỉ được dùng trong bữa ăn hằng ngày mà còn gắn liền với nhiều kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Loại rau gia vị quen thuộc của người Việt
Lá lốt là cây thân thảo sống lâu năm, thuộc họ Hồ tiêu. Cây ưa bóng râm, phát triển tốt ở những nơi đất ẩm nên rất phù hợp với khu vực phía sau nhà hoặc gần bếp - nơi thường có nguồn nước sinh hoạt và độ ẩm cao.
Từ lâu, lá lốt đã trở thành nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn truyền thống như chả lá lốt, bò nướng lá lốt, canh lá lốt hay các món xào dân dã. Hương thơm đặc trưng của lá giúp món ăn hấp dẫn hơn, đồng thời góp phần kích thích vị giác.
Theo thông tin từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia, các loại rau gia vị truyền thống của Việt Nam thường chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe. Lá lốt cũng là một trong số đó.
Người xưa trồng lá lốt để làm "vị thuốc trong vườn"
Không chỉ là rau ăn, lá lốt còn được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền.
Theo sách "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam" của cố GS.TS Đỗ Tất Lợi, lá lốt có vị nồng, hơi cay, tính ấm, thường được dùng để hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp, đau bụng do lạnh, đầy hơi, khó tiêu và một số chứng ra mồ hôi tay chân.
Trong dân gian, khi thời tiết chuyển lạnh hoặc bị đau nhức sau khi lao động nặng, nhiều người thường dùng lá lốt nấu nước ngâm chân hoặc sắc lấy nước uống theo kinh nghiệm truyền thống.
Chính vì những công dụng quen thuộc này mà nhiều gia đình xưa xem lá lốt như một "tủ thuốc xanh" ngay trong vườn nhà. Chỉ cần vài bước chân ra sau bếp là có thể hái được lá tươi để chế biến hoặc sử dụng khi cần.
Trồng sau bếp vì cây thích bóng mát
Một lý do khác khiến lá lốt thường xuất hiện phía sau bếp là đặc tính sinh trưởng của cây.
Khác với nhiều loại rau cần ánh nắng mạnh, lá lốt lại phát triển tốt ở môi trường bán râm, đất tơi xốp và có độ ẩm ổn định. Khu vực sau bếp, cạnh giếng nước hoặc dưới tán cây lớn thường đáp ứng rất tốt những điều kiện này.
Người xưa không cần đầu tư chăm sóc cầu kỳ. Chỉ cần cắm vài nhánh cây xuống đất, tưới nước thường xuyên là lá lốt có thể phát triển xanh tốt quanh năm.
Một loại cây nhỏ nhưng mang nhiều giá trị
Ngày nay, lá lốt vẫn được nhiều gia đình trồng trong sân vườn, ban công hoặc các thùng xốp tại nhà. Không chỉ giúp chủ động nguồn rau sạch cho bữa ăn, loại cây này còn gợi nhớ nếp sống gắn bó với thiên nhiên của người Việt xưa.
Việc nhiều gia đình trồng cây lá lốt sau bếp không xuất phát từ mê tín hay quan niệm phong thủy đặc biệt nào, mà chủ yếu đến từ giá trị thực tế của cây: vừa là rau gia vị quen thuộc, vừa là cây thuốc dân gian hữu ích, lại dễ trồng và phù hợp với điều kiện sinh hoạt của các gia đình Việt Nam truyền thống.
Giữa nhịp sống hiện đại, một bụi lá lốt xanh tốt trong góc vườn vẫn là hình ảnh giản dị gợi nhớ về sự khéo léo và kinh nghiệm tích lũy của nhiều thế hệ người Việt.
Trà My (tổng hợp)
